نکتهٔ فقهی: خوابیدن جنب با تردید در غسل (بقا بر جنابت)

بقاى عمدى بر جنابت بدون عذر؛ الف) در ماه رمضان براى کسى که روزه بر او واجب است بنا بر مشهور حرام مى‌باشد وموجب بطلان روزه و وجوب قضا و کفّاره مى‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): باقی ماندن عمدی بر جنابت تا سپیده صبح در ماه رمضان، روزه را باطل می‌کند و موجب وجوب قضا و کفاره می‌شود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

قضاى روزه ی ماه رمضان نیز در بطلان روزه با بقاى عمدى بر جنابت، حکم روزه ی ماه رمضان را دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): باقی ماندن عمدی بر جنابت تا سپیده صبح در قضای روزه ماه رمضان، روزه را باطل می‌کند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

در روزه ی مستحب مشهور بین کسانى که متعرّض مسئله شده‌اند عدم بطلان است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): باقی ماندن عمدی بر جنابت تا سپیده صبح در روزه مستحب، موجب بطلان روزه نمی‌شود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

کسى که نزدیک طلوع فجر - به‌گونه‌اى که زمان براى غسل و تیمّم نمانده باشد- به عمد خود را جنب کرده حکم بقاى عمدى بر جنابت را دارد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی نزدیک طلوع فجر، به گونه‌ای که زمان برای غسل و تیمم نمانده باشد، عمداً خود را جنب کند، حکم بقای عمدی بر جنابت را دارد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

بقاى غیر عمدى بر جنابت - مانند کسى که محتلم شده وتا طلوع فجر از خواب بیدار نشده است- موجب بطلان روزه نمى‌شود مگر در قضا ى ماه رمضان . — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): باقی ماندن غیر عمدی بر جنابت (مانند احتلام و بیدار نشدن تا طلوع فجر) موجب بطلان روزه نمی‌شود، مگر در قضای ماه رمضان. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

در بطلان روزه ی کسى که از روى فراموشى در ماه رمضان یک یا چند روز بر جنابت باقى مانده اختلاف مى‌باشد، نظر بیشتر فقها بطلان است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در بطلان روزه کسی که از روی فراموشی در ماه رمضان یک یا چند روز بر جنابت باقی مانده، اختلاف نظر وجود دارد، اما نظر بیشتر فقها بطلان است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

اگر با نیّت غسل ، بخوابد واتفاقا تا صبح بیدار نشود روزه‌اش صحیح است؛ لیکن اگر یک بار بیدار شود ودوباره بخوابد روزه‌اش باطل وقضاى آن واجب است. برخى کفّاره را نیز واجب دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر جنب با نیت غسل بخوابد و اتفاقاً تا صبح بیدار نشود، روزه‌اش صحیح است. اما اگر یک بار بیدار شود و دوباره بخوابد و تا صبح بیدار نشود، روزه‌اش باطل و قضا واجب است و برخی کفاره را نیز واجب دانسته‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

باقی‌ماندن بر جنابت عمداً تا سپیده صبح، در ماه رمضان یا قضای آن مبطل روزه است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): باقی ماندن بر جنابت عمداً تا سپیده صبح، در ماه رمضان یا قضای آن مبطل روزه است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، الخامس.

چنانچه «با علم به اینکه برای غسل یا تیمّم وقت نیست، خود را جنب کند، مانند کسی است که عمداً بر جنابت باقی ‌مانده. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی با علم به اینکه برای غسل یا تیمم وقت نیست، خود را جنب کند، مانند کسی است که عمداً بر جنابت باقی مانده است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، مسالة ۴.

اگر ظن پیدا کند به اینکه وقت وسیع است و خود را جنب کند، سپس خلاف آن ظاهر شود، در صورتی که با بررسی و تفحّص از وقت بوده، چیزی بر او نیست وگرنه باید قضا کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی ظن پیدا کند که وقت برای غسل وسیع است و خود را جنب کند، سپس خلاف آن ظاهر شود، در صورتی که با بررسی و تفحص از وقت بوده، چیزی بر او نیست وگرنه باید قضا کند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · ارتباط با قانون: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه

عنوان بقا بر جنابت در کلمات فقها، در مورد باقى ماندن مکلّف بر جنابت در شب ماه رمضان تا بعد از طلوع فجر یا هر شبى دیگر که تصمیم دارد‌ فرداى آن را روزه بگیرد، به کار رفته واز آن در باب صوم سخن گفته شده است.

بقا بر جنابت یا عمدى است ویا غیر عمدى. ۲. ۱ - احکام بقاى عمدى ۱) بقاى عمدى بر جنابت بدون عذر؛ الف) در ماه رمضان براى کسى که روزه بر او واجب است بنا بر مشهور حرام مى‌باشد وموجب بطلان روزه و وجوب قضا و کفّاره مى‌گردد. ب)قضاى روزه ی ماه رمضان نیز در بطلان روزه با بقاى عمدى بر جنابت ، حکم روزه ی ماه رمضان را دارد. ج)در روزه ی مستحب مشهور بین کسانى که متعرّض مسئله شده‌اند عدم بطلان است. د)در بطلان دیگر روزه‌هاى واجب اختلاف است، قول به بطلان به مشهور نسبت داده شده است. ۲)در بقاى عمدى بر جنابت بین فرد بیدار وخوابیده‌اى که مصمّم بوده پس از بیدارى غسل نکند یا مى‌دانسته اگر بخوابد تا صبح بیدار نمى‌شود، فرقى نیست ونیز کسى که نزدیک طلوع فجر - به‌گونه‌اى که زمان براى غسل و تیمّم نمانده باشد- به عمد خود را جنب کرده حکم بقاى عمدى بر جنابت را دارد ولى اگر وقت براى تیمّم باشد وفرد جنب با تیمّم وارد صبح شود صحّت روزه‌اش محلّ اختلاف است. ۲. ۲ - احکام بقاى غیر عمدى ۱) بقاى غیر عمدى بر جنابت - مانند کسى که محتلم شده وتا طلوع فجر از خواب بیدار نشده است- موجب بطلان روزه نمى‌شود مگر در قضا ى ماه رمضان . بنابر قول به بطلان در بقاى عمدى نسبت به سایر روزه‌هاى واجب آیا این حکم در بقاى غیر عمدى در روزه‌هاى یاد شده نیز سرایت مى‌کند یا نه؟ اختلاف است. ۲)در بطلان روزه ی کسى که از روى فراموشى در ماه رمضان یک یا چند روز بر جنابت باقى مانده اختلاف مى‌باشد، نظر بیشتر فقها بطلان است. ۳)اگر جنب در شب ماه رمضان بخوابد واحتمال بیدار شدن قبل از طلوع فجر را بدهد؛ الف)ودر غسل کردن پیش از اذان، تردید داشته باشد واتفاقا تا صبح بیدار نشود روزه‌اش باطل است، و واجب است قضاى آن را بگیرد،هرچند برخى در بطلان روزه و وجوب قضاى آن، تأمّل واشکال کرده‌اند. ب) اگر با غفلت از غسل ، بخوابد وبیدار نشود در اینکه غفلت از غسل ، در‌ حکم نیّت غسل است یا تردید در غسل ، اختلاف است. ج) اگر با نیّت غسل ، بخوابد واتفاقا تا صبح بیدار نشود روزه‌اش صحیح است؛ لیکن اگر یک بار بیدار شود ودوباره بخوابد روزه‌اش باطل وقضاى آن واجب است. برخى کفّاره را نیز واجب دانسته‌اند. واگر دوباره بیدار شود وبار سوم بخوابد وتا صبح، بیدار نشود قضاى آن روز را باید بگیرد وبنابر مشهور ، کفّاره نیز واجب مى‌شود. ۲.۳. ۱ - بقای عمدی بر جنابت تا سپیده صبح در ماه رمضان و قضای آن باقی‌ماندن بر جنابت عمداً تا سپیده صبح، در ماه رمضان یا قضای آن مبطل روزه است. به‌هرحال چنانچه «با علم به اینکه برای غسل یا تیمّم وقت نیست، خود را جنب کند، مانند کسی است که عمداً بر جنابت باقی ‌مانده. و اگر فقط به‌اندازه تیمّم وقت باشد، گناه کرده و روزه واجب معیّن او صحیح است و احتیاط (مستحب) آن است که روزه‌اش را قضا کند.» و «اگر ظن پیدا کند به اینکه وقت وسیع است و خود را جنب کند، سپس خلاف آن ظاهر شود، در صورتی که با بررسی و تفحّص از وقت بوده، چیزی بر او نیست وگرنه باید قضا کند.» ۲.۳. ۲ - بقای عمدی بر جنابت تا سپیده صبح در غیر ماه رمضان و قضای آن در غیر ماه رمضان‌ و قضای آن، چه واجب معیّن باشد و چه موسّع و یا مستحب ، اگر عمداً بر جنابت باقی بماند، باطل شدن آن محل اشکال است، که بنابر احتیاط باطل است، مخصوصاً در واجب موسّع و بنابر اقوی باطل نمی‌شود، مخصوصاً در روزه مستحبی. ۲.۳. ۳ - بقای سهوی بر جنابت تا سپیده صبح در قضای ماه رمضان در قضای ماه رمضان اگر با جنابت داخل صبح شود، بنابر اقوی باطل است اگرچه عمدی نباشد. ۲.۳. ۴ - فراموشی غسل جنابت در ماه رمضان چنان‌که در ماه رمضان اگر در شب - قبل از سپیده - غسل جنابت را فراموش کند تا یک روز یا چند روز بگذرد، روزه او بنابر اقوی باطل است. ۲.۳. ۵ - فراموشی غسل جنابت در غیر ماه رمضان احتیاط (مستحب) ملحق کردن غیر ماه رمضان مثل نذر معیّن و مانند آن به رمضان است (در بطلان روزه)، اگرچه اقوی خلاف آن (عدم بطلان) است، به جز در قضای ماه رمضان که احتیاط در آن نباید ترک شود. ۲.۳. ۶ - حکم فاقد الطهورین فاقد الطهورین (کسی که آب‌وخاک در دسترس ندارد) اگر تا اذان صبح بر جنابت یا حیض و نفاس باقی بماند، روزه‌اش صحیح است. البته روزه‌ای که بقای‌ بر جنابت‌ غیرعمدی هم آن را باطل می‌کند، مانند قضای ماه رمضان ، ظاهر آن است که از فاقد الطهورین هم باطل است. ۲.۳. ۷ - حکم خوابیدن با حال جنابت در شب ماه رمضان کسی که در شب ماه رمضان جنب شده، اگر احتمال می‌دهد که بیدار شود، می‌تواند قبل از غسل کردن بخوابد، حتی بعد از آنکه یک بار یا دو بار بلکه بیشتر بیدار شده (بازهم می‌تواند بخوابد) مخصوصاً اگر به بیدارشدن عادت داشته باشد، بنابراین خوابیدنش حرام نیست، اگرچه احتیاط (استحبابی) شدید ترک خواب دوم و بالاتر از آن است. ۲.۳. ۸ - حکم بقا بر جنابت به دلیل خواب ماندن اگر با احتمال بیدارشدن، خوابید و تا طلوع سپیده صبح بیدار نشد، اگر تصمیم داشته که بر فرض بیدارشدن هم غسل نکند یا در غسل کردن مردّد بوده و یا تصمیمی درباره غسل نداشته است - اگرچه تردید یا نسیان یا غفلت هم نداشته - در حکم کسی است که عمداً بر جنابت باقی مانده که باید روزه را قضا کند و کفّاره ‌ هم بدهد، ولی اگر تصمیم داشته غسل کند هیچ چیزی برای او واجب نیست نه قضا و نه کفّاره. ۲.۳. ۹ - حکم بقای بر جنابت به دلیل خوابیدن بعد از بیدار شدن برای کسی که بعد از محتلم شدن، بیدار شده و دوباره خوابیده و تا صبح بیدار نشده است، ترک احتیاط سزاوار نیست، به‌این‌ترتیب که آن روز را روزه بگیرد و قضا هم بکند، اگرچه بنابر اقوی روزه او صحیح است. و اگر بیدار شد و بار دوم خوابید تا اینکه سپیده صبح طلوع کرد، روزه‌اش باطل است و باید آن روز را تادّباً از انجام مبطلات خودداری نماید و قضا هم بکند. و اگر بار سوم خوابید و بیدار نشد، بنابر مشهور باید کفّاره هم بدهد، اما وجوب کفّاره مورد تردید است، بلکه واجب نبودن آن خالی از قوّت نیست، لکن ترک احتیاط سزاوار نیست. و اگر غسل را فراموش کرد و از آن غفلت نمود و نه تصمیم غسل داشت و نه تصمیم ترک آن، در ملحق شدن به خواب اول یا دوم، دو وجه است، وجیه‌تر آن است که به دوم ملحق شود. منبع: جواهر الکلام، ج ۱۶، ص ۲۳۶ تا ۲۴۷ · مستند العروة (الصوم)، ج ۱، ص ۱۸۴ · جواهر الکلام، ج ۱۶، ص ۲۴۴ · مهذب الاحکام، ج ۱۰، ص ۸۸ · مستند العروة (الصوم)، ج ۱، ص ۱۹۸ تا ۱۹۹ · مستمسک العروة، ج ۸، ص ۲۹۴ تا ۲۹۵ · مستمسک العروة، ج ۸، ص ۲۹۶ · جواهر الکلام، ج ۱۶، ص ۲۴۹ تا ۲۵۱ · جواهر الکلام، ج ۱۶، ص ۲۵۱ تا ۲۵۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، الخامس · تفصیل الشریعة فی شرح تحریرالوسیلة، ج۸، ص۷۲، قم، مرکز فقه الائمه الاطهار (علیه‌السّلام)، ۱۳۸۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، مسالة ۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۷، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، مسالة ۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۸، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، مسالة ۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۲۹۹، کتاب الصوم، القول فیما یجب الاجتناب عنه، مسآلة ۱۱