نکتهٔ فقهی: دیه قتل خطای محض (بنت مخاض)

بنت مخاض: به ماده شتر یک ساله گفته می شودودر باب زکات و دیات ازاین عنوان، سخن گفته شده است.

۲) دیه ی قتل خطاى محض، صد شتر است که- بنابر مشهور- باید بیست نفر آنها بنت مخاض باشد. ۱.۱. ۱ - زکات و شرایط وجوب زکات چهارپایان - علاوه بر شرایط عمومی گذشته - چهار چیز است: نصاب، چریدن، گذشتن سال و کاری نبودن آن‌ها. در شتر دوازده نصاب است: «پنج» و در آن یک گوسفند است. سپس «ده» و در آن دو گوسفند است. و سپس «پانزده» و در آن سه گوسفند است. و سپس «بیست» و در آن چهار گوسفند است. و سپس «بیست و پنج» و در آن پنج گوسفند است. و سپس «بیست و شش» و در آن یک بنت مخاض است. و سپس «سی و شش» و در آن یک بنت لبون است. و سپس «چهل و شش» و در آن یک حقّه است. و سپس «شصت و یک» و در آن یک جذعه است. و سپس «هفتاد و شش» و در آن دو بنت لبون است. و سپس «نود و یک» و در آن دو حقه است. و سپس «صد و بیست و یک (و بیشتر)» که در هر پنجاه شتر یک حقه و در هر چهل شتر یک بنت لبون؛ یعنی واجب است از این دو عدد هر عددی را که مطابق شود رعایت کند، و اگر مطابق نشود مگر با هر دو عدد باید هر دو ملاحظه شوند. و اگر با هر یک از آن‌ها مطابقت حاصل شود مخیّر است که به هر کدام و یا با هر دو حساب کند. کسی که بر او از جنس شتر، مثلًا «بنت مخاض‌» واجب شده باشد و آن را نداشته باشد ولی شتری که سن آن بالاتر است، مانند «بنت لبون» داشته باشد همان را می‌پردازد، و (به عنوان ما به التفاوت) دو گوسفند یا بیست درهم می‌گیرد. و اگر آنچه را که خود دارد سنش کمتر است، همان را می‌دهد و با آن دو گوسفند یا بیست درهم می‌پردازد. و دادن بنت لبون به جای بنت مخاض در حال اختیار بنابر اقوی کافی نیست. البته اگر هیچ‌یک را نداشته باشد مخیّر است که هر کدام را خواست بخرد. لیکن احتیاط آن است که همان بنت مخاض را خریداری کند. و ترک این احتیاط سزاوار نیست. ۱.۱. ۲ - دیات ۱- در دیه خطا دو روایت است: اولی آن‌ها سی «حقه» و سی «بنت لبون» و بیست «بنت مخاض» که آن است که در سال دوم داخل شده باشد و بیست «ابن‌ لبون‌» است. و روایت دیگر، بیست و پنج «بنت مخاض» و بیست و پنج «بنت لبون» و بیست و پنج «حقه» و بیست و پنج «جزعه» است و ترجیح اولی بعید نیست و احتمال دارد که تخییر باشد؛ ولی احوط مصالحه است. ۲- شجه جرحی است که اختصاص به سر دارد. بعضی گفته‌اند که بر جرح نمودن صورت هم اطلاق می‌شود، ولی بعد از آن‌که حکم سر و صورت یکی است، ثمره‌ای در آن نمی‌باشد. و شجاج اقسامی دارد: ... ششم « هاشمه » و‌هاشمه آن است که استخوان را می‌شکند و خورد می‌کند و حکم، مخصوص به شکستن است، اگر چه جرحی نباشد. و در‌هاشمه ده شتر م. ب.. و احوط (وجوبی) در اینجا اعتبار سنّ و عمر شترها است به طور توزیع از چهار جزء دیه در قتل خطا و از سه جزء در قتل شبه عمد. و اختلاف روایات در دیه خطا و شبه عمد گذشت و ما احتمال تخییر دادیم و قائل به احتیاط شدیم؛ پس اگر در دیه خطا بیست بنت مخاض و بیست ابن‌ لبون‌ و سی بنت لبون و سی حقه بگوییم، احوط (وجوبی) در اینجا دو بنت مخاض و دو ابن‌ لبون‌ و سه بنت لبون و سه حقه م. ب.. و باید این فرض را گرفت نه فرض‌های دیگر را، و احوط (وجوبی) در شبه عمد چهار خلفه ثنیه و سه حقّه و سه بنت لبون م. ب.. منبع: جواهر الکلام ج ۱۵، ص ۷۶ · مستند الشیعة، ج ۹، ص ۱۲۰- ۱۲۱ · جواهر الکلام، ج ۴۳، ص ۲۳ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۳۳۴، کتاب الزکاة، الفصل الاول فی زکاة الانعام، القول فی النصاب، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۳۳۲، کتاب الزکاة، الفصل الاول فی زکاة الانعام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۳۳۲، کتاب الزکاة، الفصل الاول فی زکاة الانعام، القول فی النصاب، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۳۳۴، کتاب الزکاة، الفصل الاول فی زکاة الانعام، القول فی النصاب، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۵۹۶، کتاب الدیات، القول فی مقادیر الدیات، مسالة۱۸، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریر الوسیلة، ج۲، ص۶۳۴، کتاب الدیات، المقصد الثالث فی الشجاع و الجراح، السادس، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۳۴ ه. ق

۱)اگر نصاب شتر به ۲۶ نفر برسد، زکات آن- بنابر مشهور - یک بنت مخاض است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر تعداد شتر به ۲۶ نفر برسد، زکات آن یک بنت مخاض است. شاخه: اموال و مالکیت

و شرایط وجوب زکات چهارپایان - علاوه بر شرایط عمومی گذشته - چهار چیز است: نصاب، چریدن، گذشتن سال و کاری نبودن آن‌ها. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شرایط وجوب زکات چهارپایان شامل نصاب، چریدن، گذشتن سال و کاری نبودن آنها است. شاخه: اموال و مالکیت

در شتر دوازده نصاب است: «پنج» و در آن یک گوسفند است. سپس «ده» و در آن دو گوسفند است. و سپس «پانزده» و در آن سه گوسفند است. و سپس «بیست» و در آن چهار گوسفند است. و سپس «بیست و پنج» و در آن پنج گوسفند است. و سپس «بیست و شش» و در آن یک بنت مخاض است. و سپس «سی و شش» و در آن یک بنت لبون است. و سپس «چهل و شش» و در آن یک حقّه است. و سپس «شصت و یک» و در آن یک جذعه است. و سپس «هفتاد و شش» و در آن دو بنت لبون است. و سپس «نود و یک» و در آن دو حقه است. و سپس «صد و بیست و یک (و بیشتر)» که در هر پنجاه شتر یک حقه و در هر چهل شتر یک بنت لبون؛ یعنی واجب است از این دو عدد هر عددی را که مطابق شود رعایت کند، و اگر مطابق نشود مگر با هر دو عدد باید هر دو ملاحظه شوند. و اگر با هر یک از آن‌ها مطابقت حاصل شود مخیّر است که به هر کدام و یا با هر دو حساب کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در شتر دوازده نصاب وجود دارد که برای هر نصاب، مقدار مشخصی زکات (مانند گوسفند، بنت مخاض، بنت لبون، حقه یا جذعه) تعیین شده است. شاخه: اموال و مالکیت

کسی که بر او از جنس شتر، مثلًا «بنت مخاض‌» واجب شده باشد و آن را نداشته باشد ولی شتری که سن آن بالاتر است، مانند «بنت لبون» داشته باشد همان را می‌پردازد، و (به عنوان ما به التفاوت) دو گوسفند یا بیست درهم می‌گیرد. و اگر آنچه را که خود دارد سنش کمتر است، همان را می‌دهد و با آن دو گوسفند یا بیست درهم می‌پردازد. و دادن بنت لبون به جای بنت مخاض در حال اختیار بنابر اقوی کافی نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی که زکات بنت مخاض بر او واجب شده، آن را نداشته باشد و شتری با سن بالاتر (مانند بنت لبون) داشته باشد، می‌تواند همان را بپردازد و مابه‌التفاوت را دریافت کند. اگر شتر با سن کمتر داشته باشد، همان را می‌دهد و مابه‌التفاوت را می‌پردازد. پرداخت بنت لبون به جای بنت مخاض در حالت اختیار کافی نیست. شاخه: اموال و مالکیت

۱- در دیه خطا دو روایت است: اولی آن‌ها سی «حقه» و سی «بنت لبون» و بیست «بنت مخاض» که آن است که در سال دوم داخل شده باشد و بیست «ابن‌ لبون‌» است. و روایت دیگر، بیست و پنج «بنت مخاض» و بیست و پنج «بنت لبون» و بیست و پنج «حقه» و بیست و پنج «جزعه» است و ترجیح اولی بعید نیست و احتمال دارد که تخییر باشد؛ ولی احوط مصالحه است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در دیه قتل خطا دو روایت وجود دارد: یکی سی حقه، سی بنت لبون، بیست بنت مخاض و بیست ابن لبون؛ و دیگری بیست و پنج بنت مخاض، بیست و پنج بنت لبون، بیست و پنج حقه و بیست و پنج جذعه. ترجیح روایت اول بعید نیست و احتمال تخییر نیز وجود دارد، اما احتیاط در مصالحه است. شاخه: کیفری

و در‌هاشمه ده شتر می‌باشد. و احوط (وجوبی) در اینجا اعتبار سنّ و عمر شترها است به طور توزیع از چهار جزء دیه در قتل خطا و از سه جزء در قتل شبه عمد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در هاشمه (شکستن استخوان سر) ده شتر دیه تعیین شده است. احتیاط واجب در اینجا این است که سن و عمر شترها به طور توزیع از چهار جزء دیه در قتل خطا و از سه جزء در قتل شبه عمد در نظر گرفته شود. شاخه: کیفری