نکتهٔ فقهی: دیه قتل شبه عمد و خطایی با شتر ماده (ماده (جنس مؤنث))

ماده از واژگان به‌کار رفته در فقه ، به معنای جنس مؤنث؛ مقابل نر است. از آن به مناسبت در باب‌های طهارت ، زکات ، حج ، تجارت ، اجاره ، نکاح ، غصب و دیات سخن گفته‌اند.

احکام ماده در باب‌هایی از فقه بیان شده است. ۱. ۱ - طهارت اگر ماده گاو در چاه بیفتد و بمیرد، مقدار یک کر از آب چاه کشیده می‌شود. ۱. ۲ - زکات در زکات شتر از نصاب ششم تا آخرین نصاب (دوازدهم)، شتر ماده به عنوان زکات پرداخت می‌شود. در نصاب دوم، واجب است یک ماده گاو دو ساله که داخل سال سوم شده باشد، پرداخت گردد. زکات در اسب ماده مستحب است، به شرط آنکه در بیابان و مراتع طبیعی بچرد و سال بر آن بگذرد. ۱. ۳ - حج قربانی بدنه به عنوان کفاره صید شتر مرغ و نیز کفاره کوچ از عرفات ، قبل از غروب آفتاب روز نهم ذیحجه از روی عمد، بر حاجی واجب است در اینکه بدنه اختصاص به شتر ماده دارد یا شتر نر را نیز در بر می‌گیرد، اختلاف است. بنابر اختصاص، شتر نر کفایت نمی‌کند و حاجی در دو مورد یاد شده باید شتر ماده قربانی کند. برترین قربانی در حج ، شتر؛ بویژه ماده آن است؛ چنان‌که حاجی می‌تواند گاو قربانی کند. در این صورت، مستحب است ماده گاو باشد. برخی قدما قربانی گاو نر را کافی ندانسته‌اند. کفاره شکستن تخم پرنده سنگ‌خوار و کبکی که تبدیل به جوجه شده و حرکت می‌کند، در صورتی که منجر به مرگ آن شود، در حال احرام بنابر قولی گوسفند ماده‌ای است که قابلیت آبستن شدن دارد. ۱. ۴ - تجارت جهاندن شتر نر بر شتر ماده دارای بچه کوچک، برای جفت‌گیری و آبستن شدن مکروه است، مگر در صورتی که بچه شتر را صدقه دهند یا نحر کنند؛ چنان‌که جهاندن الاغ بر اسب مادۀ نجیب کراهت دارد. ۱. ۵ - اجاره اجاره دادن حیوان نر برای جهاندن آن بر حیوان ماده، صحیح و جایز است؛ هرچند کسب درآمد از این راه مکروه م. ب.. ۱. ۶ - نکاح برای نوزاد دختر، مستحب است حیوانی که عقیقه می‌شود؛ چه شتر و چه گوسفند ، ماده باشد. ۱. ۸ - دیات در دیه قتل شبه عمد -در صورت انتخاب شتر به عنوان دیه ـ شتر ماده پرداخت می‌گردد، چنان‌که در دیه قتل خطایی، هشتاد شتر از صد شتر باید ماده باشد. منبع: ج١، ص۲۰٨ - ۲۰۹ · جواهر الکلام، ج۱۵، ص۸۲ - ۸۳ · شیخ طوسی، النهایة، ص۱۷۷ · ج۱، ص۳۷۲ · الوسیلة، ص۱۸۶ · جواهر الکلام، ج۲۰، ص۲۱۸ · وسائل الشیعة، ج١٧، ص۲۳۵ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۱۳۴ – ۱۳۵ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۲۶۴ · جواهر الکلام، ج۳۷، ص۱۴۵ – ۱۴۶ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۱۷

اگر ماده گاو در چاه بیفتد و بمیرد، مقدار یک کر از آب چاه کشیده می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر گاو ماده در چاه بیفتد و بمیرد، مقدار یک کر از آب چاه باید کشیده شود. شاخه: اموال و مالکیت

در زکات شتر از نصاب ششم تا آخرین نصاب (دوازدهم)، شتر ماده به عنوان زکات پرداخت می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در زکات شتر، از نصاب ششم تا آخرین نصاب (دوازدهم)، شتر ماده به عنوان زکات پرداخت می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

زکات در اسب ماده مستحب است، به شرط آنکه در بیابان و مراتع طبیعی بچرد و سال بر آن بگذرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): زکات در اسب ماده مستحب است، به شرط آنکه در بیابان و مراتع طبیعی بچرد و سال بر آن بگذرد. شاخه: اموال و مالکیت

قربانی بدنه به عنوان کفاره صید شتر مرغ و نیز کفاره کوچ از عرفات، قبل از غروب آفتاب روز نهم ذیحجه از روی عمد، بر حاجی واجب است در اینکه بدنه اختصاص به شتر ماده دارد یا شتر نر را نیز در بر می‌گیرد، اختلاف است. بنابر اختصاص، شتر نر کفایت نمی‌کند و حاجی در دو مورد یاد شده باید شتر ماده قربانی کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قربانی بدنه به عنوان کفاره صید شتر مرغ و نیز کفاره کوچ از عرفات، قبل از غروب آفتاب روز نهم ذیحجه از روی عمد، بر حاجی واجب است و در صورت اختصاص به شتر ماده، شتر نر کفایت نمی‌کند. شاخه: اموال و مالکیت

کفاره شکستن تخم پرنده سنگ‌خوار و کبکی که تبدیل به جوجه شده و حرکت می‌کند، در صورتی که منجر به مرگ آن شود، در حال احرام بنابر قولی گوسفند ماده‌ای است که قابلیت آبستن شدن دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کفاره شکستن تخم پرنده سنگ‌خوار و کبکی که تبدیل به جوجه شده و حرکت می‌کند، در صورتی که منجر به مرگ آن شود، در حال احرام بنابر قولی گوسفند ماده‌ای است که قابلیت آبستن شدن دارد. شاخه: کیفری

جهاندن شتر نر بر شتر ماده دارای بچه کوچک، برای جفت‌گیری و آبستن شدن مکروه است، مگر در صورتی که بچه شتر را صدقه دهند یا نحر کنند؛ چنان‌که جهاندن الاغ بر اسب مادۀ نجیب کراهت دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جهاندن شتر نر بر شتر ماده دارای بچه کوچک، برای جفت‌گیری و آبستن شدن مکروه است، مگر در صورتی که بچه شتر را صدقه دهند یا نحر کنند؛ چنان‌که جهاندن الاغ بر اسب ماده نجیب کراهت دارد. شاخه: تجارت

اجاره دادن حیوان نر برای جهاندن آن بر حیوان ماده، صحیح و جایز است؛ هرچند کسب درآمد از این راه مکروه می‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجاره دادن حیوان نر برای جهاندن آن بر حیوان ماده، صحیح و جایز است؛ هرچند کسب درآمد از این راه مکروه می‌باشد. شاخه: تجارت

برای نوزاد دختر، مستحب است حیوانی که عقیقه می‌شود؛ چه شتر و چه گوسفند، ماده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای نوزاد دختر، مستحب است حیوانی که عقیقه می‌شود؛ چه شتر و چه گوسفند، ماده باشد. شاخه: خانواده

چنانچه کسی فحل الضّراب (فحل الضراب) را غصب کند و آن را بر ماده بجهاند، بچه حاصل از آن، از آن صاحب حیوان ماده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): چنانچه کسی فحل الضّراب را غصب کند و آن را بر ماده بجهاند، بچه حاصل از آن، از آن صاحب حیوان ماده است. شاخه: اموال و مالکیت