نکتهٔ فقهی: دیه قطع حشفه و باقی‌مانده ذکر (اخته)

اخته کردن حیوان مکروه است؛ هر چند فتوا به حرمت آن، از برخی قدما نقل شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اخته کردن حیوان مکروه است، هرچند برخی قدما فتوا به حرمت آن داده‌اند. شاخه: اموال و مالکیت

نکاح: نگاه کردن به نامحرم بر اخته نیز حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نگاه کردن به نامحرم برای فرد اخته نیز حرام است. شاخه: خانواده

به قول مشهور، اخته بودن از عیب‌های نکاح به شمار می‌رود و زن پس از آگاهی از آن، می‌تواند عقد ازدواج را فسخ کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اخته بودن مرد از عیوب نکاح محسوب می‌شود و زن در صورت عدم اطلاع قبلی، حق فسخ عقد ازدواج را دارد. شاخه: خانواده

اخته در صورت داشتن توان بر آمیزش می‌تواند محلّل زن سه طلاقه باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فرد اخته در صورتی می‌تواند محلل زن سه طلاقه باشد که توانایی آمیزش داشته باشد. شاخه: خانواده

عدّه: آمیزش اخته نیز سبب وجوب عدّه بر زن است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آمیزش فرد اخته نیز موجب وجوب عده بر زن می‌شود. شاخه: خانواده

ظهار و ایلاء : ظهار و ایلای اخته صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ظهار و ایلاء صادر شده از فرد اخته صحیح است. شاخه: خانواده

قصاص و دیات : آلت تناسلی مرد سالم، در مقابل آلت تناسلی اخته قصاص می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آلت تناسلی مرد سالم در مقابل آلت تناسلی فرد اخته قصاص می‌شود. شاخه: کیفری

دیۀ آلت تناسلی اخته نیز کامل است، مگر آن که اختگی با فلج بودن آلت تناسلی توأم باشد که در این صورت، قصاص ساقط است و دیۀ آن نیز به قول مشهور- بلکه به قول منسوب به همۀ متأخّران- یک سوم دیۀ کامل است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دیه آلت تناسلی فرد اخته کامل است، مگر اینکه اختگی با فلج بودن آلت تناسلی همراه باشد که در این صورت دیه یک سوم دیه کامل است. شاخه: کیفری

و بین ذکر جوان و پیرمرد و بچه و خصی خلقتی و کسی که بیضه‌هایش کشیده شده یا بیضه‌هایش کوبیده شده و غیر آن، درصورتی‌که موجب فلج نباشد، فرقی نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در دیه آلت تناسلی، بین آلت جوان، پیرمرد، بچه، اخته مادرزادی و کسی که بیضه‌هایش کشیده یا کوبیده شده، تفاوتی نیست، مگر اینکه موجب فلج باشد. شاخه: کیفری

اگر قسمتی از حشفه را قطع نماید دیه‌ مقطوع به نسبت دیه از مساحت حشفه، حساب می‌شود، نه مساحت همه ذکر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر قسمتی از حشفه قطع شود، دیه آن به نسبت مساحت قطع شده از کل مساحت حشفه محاسبه می‌شود. شاخه: کیفری

و اگر کسی قسمتی از حشفه و دیگری بقیه حشفه را قطع نماید بر هر یک از آن‌ها به‌حساب مساحت است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر قسمتی از حشفه توسط یک نفر و باقی‌مانده حشفه توسط دیگری قطع شود، دیه هر یک به نسبت مساحت قطع شده توسط او محاسبه می‌شود. شاخه: کیفری

اخته (خصیّ) در دو معنای بی‌خایه و تخم کشیده به کار رفته است. از آن در باب‌های حج ، تجارت ، نکاح ، ظهار ، ایلاء ، صید و ذباحه ، قصاص و دیات سخن گفته شده است.

و «اگر غیر از خصیّ پیدا نشود بعید نیست که به همان اکتفا شود، اگرچه احتیاط (مستحب) آن است که بین آن خصیّ و بین حیوانی که کامل است در ذیحجه همین سال جمع نماید، و اگر ممکن نشد در سال آینده، و یا بین حیوان ناقص و روزه جمع کند. و اگر حیوان ناقصی که خصیّ نیست پیدا کند احتیاط (واجب) آن است که بین آن و حیوانی که کامل است در بقیه ماه ذیحجه جمع نماید، و اگر ممکن نشد در سال آینده. و احتیاط کامل آن است که بین آن دو حیوان و روزه جمع کند.» ۱. ۲ - طواف نساء اخته طواف نساء بر اخته نیز واجب است. ۱. ۳ - اخته کردن انسان و حیوان تجارت: اخته کردن انسان ، حرام و اخته کردن حیوان مکروه است؛ هر چند فتوا به حرمت آن، از برخی قدما نقل شده است. ۱. ۴ - نگاه کردن اخته به نامحرم نکاح: نگاه کردن به نامحرم بر اخته نیز حرام است. ۱. ۵ - اخته از عیوب نکاح به قول مشهور، اخته بودن از عیب‌های نکاح به شمار می‌رود و زن پس از آگاهی از آن، می‌تواند عقد ازدواج را فسخ کند. از عیوب مختص به مرد است: « خصاء و آن کشیدن بیضه‌ها یا کوبیدن آن‌ها است که زن می‌تواند درصورتی‌که قبل از عقد باشد و آن را نمی‌دانسته است به جهت آن عقد را فسخ نماید.» ۱. ۶ - محلل سه طلاقه بودن اخته اخته در صورت داشتن توان بر آمیزش می‌تواند محلّل زن سه طلاقه باشد. ۱. ۷ - وجوب عده با آمیزش با اخته عدّه: آمیزش اخته نیز سبب وجوب عدّه بر زن است. ۱. ۸ - ظهار و ایلاء اخته ظهار و ایلاء : ظهار و ایلای اخته صحیح است. ۱. ۹ - قصاص آلت تناسلی سالم در برابر اخته قصاص و دیات : آلت تناسلی مرد سالم، در مقابل آلت تناسلی اخته قصاص می‌شود. ۱. ۱۰ - دیه آلت تناسلی اخته دیۀ آلت تناسلی اخته نیز کامل است، مگر آن که اختگی با فلج بودن آلت تناسلی توأم باشد که در این صورت، قصاص ساقط است و دیۀ آن نیز به قول مشهور- بلکه به قول منسوب به همۀ متأخّران- یک سوم دیۀ کامل است. در تحریرالوسیله آمده است: «در حشفه و بیشتر از آن اگرچه چیزی از ذکر نماند درصورتی‌که با یک قطع کردن باشد دیه کامل است. و بین ذکر جوان و پیرمرد و بچه و خصی خلقتی و کسی که بیضه‌هایش کشیده شده یا بیضه‌هایش کوبیده شده و غیر آن، درصورتی‌که موجب فلج نباشد، فرقی نیست.» و «اگر قسمتی از حشفه را قطع نماید دیه‌ مقطوع به نسبت دیه از مساحت حشفه، حساب می‌شود، نه مساحت همه ذکر.» و «اگر حشفه را قطع نماید و دیگری - یا همان شخص به قطع کردن دیگری - بقیه آن را قطع نماید، پس دیه برای قطع حشفه و حکومت برای قطع باقی مانده است. و اگر کسی قسمتی از حشفه و دیگری بقیه حشفه را قطع نماید بر هر یک از آن‌ها به‌حساب مساحت است.» و «اگر قسمتی از حشفه را قطع کند و دیگری ذکر را به‌طوری قطع کند که چیزی از آن نماند، پس در قطع قسمتی از حشفه به مساحت حساب می‌شود و در قطع باقی مانده، چند وجه است: حکومت، یا حساب نسبت به حشفه و حکومت در باقی مانده، یا دیه کامل؟ اوجه آن‌ها اولی است و احوط (استحبابی) آن‌ها آخری م. ب..» منبع: جواهر الکلام، ج۱۹، ص۱۴۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۷۲، کتاب الحج، القول فی واجبات منی، مسالة۹، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۱۹، ص۲۶۱ · مفتاح الکرامة، ج۸، ص۱۸ · مهذّب الاحکام، ج۲۴، ص۴۹ · جواهر الکلام، ج۳۰، ص۳۲۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۱۴، کتاب النکاح، القول فی العیوب الموجبة لخیار الفسخ و التدلیس، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام، ج۳۲، ص۱۷۱ · جواهر الکلام، ج۳۲، ص۲۱۲ · جواهر الکلام، ج۳۳، ص۱۲۰ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۷۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۱، کتاب الدیات، دیات الاعضاء، الخامس عشر، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۱، کتاب الدیات، دیات الاعضاء، الخامس عشر، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۱، کتاب الدیات، دیات الاعضاء، الخامس عشر، مسالة۴، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۲۲، کتاب الدیات، دیات الاعضاء، الخامس عشر، مسالة۵، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش