نکتهٔ فقهی: رسیدگی توأم دعاوی مرتبط (جریان داخواست)

جریان داخواست ، ازجمله مباحث مربوط‌به حقوق خصوصی است. دادخواست باید به دفتر دادگاه صالح و درنقاطی که دادگاه دارای شعب متعدد است به دفتر شعبه‌ نخست ارایه شود. از زمانی‌که دادخواست تقدیم این دفتر می‌شود تا روز دادرسی اقدامات مختلفی باید انجام شودکه جریان دادخواست را دربرمی‌گیرد.

دادخواست باید به دفتر دادگاه صالح و درنقاطی که دادگاه دارای شعب متعدد است به دفتر شعبه‌ نخست ارایه شود. از زمانی‌که دادخواست تقدیم این دفتر می‌شود تا روز دادرسی اقداماتی باید انجام شود که عبارتنداز:

دادخواست به دفتر دادگاه صالح و درنقاطی که دادگاه دارای شعب متعدد است به دفتر شعبه‌ نخست که دفتر کل دادگاه شمرده می‌شود تقدیم می‌شود. مدیر دفتر دادگاه پس‌از وصول دادخواست باید فوری آن‌را ثبت کرده، رسیدی مشتمل‌بر نام خواهان و خوانده ، تاریخ تسلیم (روز، ماه، سال) با ذکر شماره ثبت به تقدیم کننده‌ دادخواست ‌بدهد و در برگ دادخواست تاریخ تقدیم را قید ‌کند. البته این تاریخ باید به تاریخ شمسی باشد، همچنین‌به فارسی درج شود و بنابراین درج تاریخ قمری یا میلادی خلاف قانون م. ب.. ظاهرا مدیر دفتر موظف است که این دادخواست را بپذیرد هرچند ناقص باشد (البته درصورتی که دادخواست دربرگ مخصوص و با زبان فارسی نوشته شده باشد و توسط دادخواست دهنده امضا شده باشد). مدیر دفتر دادگاه باید پس‌از ثبت دادخواست آن‌را به‌نظر رییس شعبه‌ نخست یا معاون وی برساند تا به هرشعبه‌ای که مصلحت می‌داند ارجاع نماید. این دستور مندرج درقانون است ولی آن‌چه عملا درمحاکم جریان دارد این است که درنقاطی که یک شعبه می‌باشد، دادخواست به رییس شعبه‌ همان دادگاه ارایه می‌شود و در شهرهای بزرگ که شعب متعددی از دادگاه وجود دارد، قسمتی به‌نام دایره ثبت دادخواست وجود دارد که دادخواست به آن دایره تسلیم می‌شود. این قسمت کلیه دادخواست‌های روزانه را به‌نظر رییس کل محاکم که رییس شعبه‌ اول نیز می‌باشد، می‌رساند و وی دادخواست‌ها را به‌شعب مختلف موجود در آن شعبه‌ قضایی ارجاع می‌کند. البته این امر معمولا توسط معاون او انجام می‌گیرد. انتخاب دادگاهی که دادخواست به آن ارجاع می‌شود کاملا منوط‌به نظر رییس شعبه‌ اول م. ب. و عملی است که نیازبه استدلال ندارد و بنابراین قابل شکایت نمی‌باشد. پس‌از ارجاع دادخواست هیج مقامی حتی مقام مزبور حق گرفتن این پرونده از این شعبه‌ و ارجاع آن به شعبه‌ دیگر را ندارد مگر درمواردی که درقانون صراحتا بیان شده است. مثلا طبق ماده ۱۰۳ هرگاه دعاوی مختلف ارتباط کامل داشته باشند و درچند شعبه از دادگاه مطرح باشند طبق نظر رییس شعبه‌ اول دادگاه، در یکی‌از شعب رسیدگی می‌شود. این امر مستلزم این است که رییس شعبه‌ اول، دادخواست را از یک یا چند شعبه بازپس بگیرد و به شعبه‌ دیگر ارجاع دهد. البته رییس شعبه‌ اول، برای ارجاع پرونده، باید ماده‌ ۸۹ را ملحوظ داشته باشد و پرونده را به دادگاهی ارسال کند که زودتر شروع‌به رسیدگی نموده است. منبع: آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، جلد دوم، ص۷۲ · قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی ایران، ‌ تهران، خط سوم، ۱۳۸۳، ص۲۰۴ · آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، چاپ سوم، جلد دوم، ‌ ۱۳۸۰، ص۵۶ · آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، جلد دوم، ص۷۳ · قانون آیین دادرسی مدنی در نظم حقوقی ایران، ‌ تهران، خط سوم، ۱۳۸۳، ص۴۰۱

مدیر دفتر شعبه‌ای که دادخواست به آن ارجاع شده است، پس‌از وصول دادخواست آن‌را دردفتر مخصوص ثبت دادخواست ثبت کند. این دفتر هرسال از شماره‌ یک شروع می‌شود. مدیر دفتر دادخواست‌ را طبق ترتیب ارجاع، ذیل شماره‌ مخصوص با قید مشخصات اصحاب دعوا ، خواسته و... ثبت می‌نماید. شماره‌ کلاسه‌ پرونده مجموعه‌ای‌از: • شماره‌ ثبت؛ • شماره‌ شعبه؛ • و سال وصول م. ب.. (برای مثال ۸۹/۱۵/۱۱۰ که به ترتیب از چپ به راست شماره دادخواست، شماره شعبه، سال م. ب..) مدیر دفتر پس‌از قرار دادن دادخواست و پیوست‌های آن در پوشه و درج شماره پرونده برآن، دادخواست و پیوست‌های آن‌را بررسی می‌کند درصورتی که کامل باشد یا در فرجه‌ قانونی کامل شود آن‌را به پیوست گزارش در این‌خصوص (گزارش تکمیلی)، فورا در اختیار دادگاه قرار می‌دهد که این‌صورت، موضوع بخش بعد م. ب. و به‌تفصیل می‌آید. ۳. ۱ - تکلیف دادگاه نسبت به دادخواست ناقص ولی درصورتی که دادخواست به‌جهتی ازجهات ناقص باشد در این‌صورت برحسب مورد، اقدامات زیر درمورد آن انجام می‌شود: ۳.۱. ۱ - موردی که نام و نام‌خانوادگی خواهان و یا آدرس او در دادخواست معلوم نباشد در این‌صورت دادخواست ظرف مدت دو روز از تاریخ رسید، طی قراری توسط مدیر دفتر دادگاه یا در غیاب او توسط جانشینش رد می‌شود. ۳.۱. ۲ - موارد نقصی که ضمانت عدم اجرای آن توقیف دادخواست است • موردی که دردادخواست بند دو، سه، چهار، پنج و شش ماده ۵۱ قاتون آیین دادرسی مدنی رعایت نشده باشد. (این شرایط عبارت‌انداز: قید نام و نام‌خانوادگی، اقامتگاه یا شغل خوانده و همچنین خواسته و بهای آن، تعهدات یا جهاتی که خ. ب. م. آن خود را مستحق مطالبه می‌داند، سایر آن‌چه را که خواهان از دادگاه می‌خواهد و ذکر ادله و وسایل اثبات دعوا) • عدم پرداخت هزینه دادرسی ؛ • عدم ارایه دادخواست و پیوست‌های آن باید به تعداد خوانده‌ به‌علاوه‌ یک نسخه جهت دادگاه؛ • عدم ارایه پیوست‌های دادخواست. درتمام این‌موارد مدیر دفتر دادگاه، ظرف دو روز نقایص را به‌طور کتبی و مفصل ازطریق ابلاغ به‌اطلاع خواهان می‌رساند. خواهان ده روز فرصت دارد تا از دادخواست مزبور رفع نقص نماید. ۳. ۲ - تکلیف دادگاه نسبت‌به دادخواست کامل تکلیف دادگاه نسبت‌به دادخواست کامل عبارتنداز: ۳.۲. ۱ - دستور تعیین وقت و ابلاغ دادگاه پرونده را بررسی می‌کند و چنان‌چه آنرا کامل تشخیص دهد، دستور می‌دهد تا وقت دادرسی تعیین شود. درتعیین وقت باید سال، ماه، روز و ساعت قید شود. وقت دادرسی را منشی دادگاه که از کارمندان دادگاه (نه دفتر دادگاه) م. ب. تعیین نموده و درپرونده قید می‌کند و پرونده را به‌دفتر دادگاه برمی‌گرداند. مدیر دفتر پس‌از آن، دادخواست و پیوست‌های آن و وقت دادرسی را، جهت ابلاغ‌به خوانده به واحد مربوط می‌فرستد. همچنین وقت دادرسی‌را جهت ابلاغ‌به خواهان به واحد ابلاغ می‌فرستد. ۳.۲. ۲ - رسیدگی توام یا تفکیک درصورت طرح دعاوی متعدد درصورتی که خواهان دعاوی متعددی را طی یک دادخواست مطرح کند، این از دو‌صورت خارج نیست: ۳.۲.۲. ۱ - این دعاوی دارای ارتباط کامل باشند این دعاوی دارای ارتباط کامل باشند یا دادگاه بتواند ضمن رسیدگی‌به یکی، به‌دیگری نیز رسیدگی کند. در این‌صورت دادگاه ضمن یک دادرسی به هردو دعوا رسیدگی می‌نماید. این تکلیف دادگاه درقانون درحقیقت برای قضاوتی شایسته و جلوگیری‌از صدور آرای معارض م. ب. و بنابراین برای دستگاه قضایی بسیار ضروری می‌نماید. بنابراین قانونگذار نه‌تنها به خواهان اجازه داده که دعاوی مرتبط‌را در یک دادخواست مطرح کند بلکه همان‌طور که در بالا گفته شد رییس شعبه‌ اول دادگاه باید دعاوی که درشعب مختلف درحال رسیدگی می‌باشند و دارای ارتباط کامل هستند را به یک شعبه ارجاع دهد. ۳.۲.۲. ۲ - درصورتی که دعاوی دارای ارتباط کامل نباشند درصورتی که دعاوی دارای ارتباط کامل نباشند و یا تشخیص قاضی این باشد که به‌همه‌ این دعاوی در یک دادرسی نمی‌توان رسیدگی نمود، در این‌صورت دادگاه این دعاوی‌را تفکیک می‌کند و به هریک درصورتی که صالح باشد جداگانه رسیدگی می‌نماید و درصورتی که صلاحیت رسیدگی‌به بعضی‌از این دعاوی را نداشته باشد، باصدور قرار عدم صلاحیت ، به دادگاه صالح ارسال می‌نماید. منبع: آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، جلد دوم، ص۷۴ · آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، چاپ سوم، جلد دوم، ‌ ۱۳۸۰، ص۵۹ · آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، جلد دوم، ص۵۷-۶۰ · آیین دادرسی مدنی، تهران، میزان، ۱۳۸۱، چاپ دوم، جلد دوم، ص۷۶

تاریخ رسید دادخواست به دفتر، تاریخ اقامه دعوا محسوب می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): تاریخ رسید دادخواست به دفتر دادگاه، تاریخ اقامه دعوا محسوب می‌شود. شاخه: آیین دادرسی

مدیر دفتر دادگاه باید پس‌از ثبت دادخواست آن‌را به‌نظر رییس شعبه‌ نخست یا معاون وی برساند تا به هرشعبه‌ای که مصلحت می‌داند ارجاع نماید. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مدیر دفتر دادگاه پس از ثبت دادخواست، آن را به نظر رئیس شعبه نخست یا معاون وی می‌رساند تا به شعبه‌ای که مصلحت می‌داند ارجاع شود. شاخه: آیین دادرسی

پس‌از ارجاع دادخواست هیج مقامی حتی مقام مزبور حق گرفتن این پرونده از این شعبه‌ و ارجاع آن به شعبه‌ دیگر را ندارد مگر درمواردی که درقانون صراحتا بیان شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پس از ارجاع دادخواست به یک شعبه، هیچ مقامی حق گرفتن پرونده از آن شعبه و ارجاع به شعبه دیگر را ندارد، مگر در موارد صریح قانونی. شاخه: آیین دادرسی

در این‌صورت دادخواست ظرف مدت دو روز از تاریخ رسید، طی قراری توسط مدیر دفتر دادگاه یا در غیاب او توسط جانشینش رد می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر نام و نام‌خانوادگی خواهان یا آدرس او در دادخواست معلوم نباشد، دادخواست ظرف دو روز از تاریخ رسید، توسط مدیر دفتر یا جانشینش رد می‌شود. شاخه: آیین دادرسی