نکتهٔ فقهی: سهم‌الارث خواهر و برادر پدری و مادری یا پدری تنها (آیه کلاله صیفی)

برادران و خواهران مادرى به اندازه مادر سهم مى برند، که یک سوم است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برادران و خواهران مادری یک سوم از ارث را می‌برند. شاخه: ارث و وصیت

برادران و خواهران پدرى و یا پدرى و مادری، سهم ارث پدر را مى برند که دو سوم است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برادران و خواهران پدری و یا پدری و مادری دو سوم از ارث را می‌برند. شاخه: ارث و وصیت

آیه سهم الارث خواهر و برادر پدر و مادرى، نازل شده در تابستان را آیه کلاله صیفی گویند.

به آیه ۱۷۶ سوره نساء "آیه کلاله صیفی" مى گویند: «یستفتونک قل الله یفتیکم فى الکلالة ان امرؤا هلک لیس له ولد و له أخت فلها نصف ماترک و هو یرثها ان لم یکن لها ولد فان کانتا اثنتین فلهما الثلثان مما ترک و ان کانوا اخوة رجالاً و نساءً فللذکر مثل حظ الانثیین یبین الله لکم أن تضلوا و الله بکل شى ء علیم » از تو (درباره ارث خواهران و برادران) سؤال مى کنند؛ بگو: خداوند حکم کلاله (خواهر و برادر) را براى شما بیان مى کند: اگر مردى از دنیا برود، که فرزند نداشته باشد، و براى او خواهرى باشد، نصف اموالى را که به جا گذاشته، از او (ارث ) مى برد؛ و (اگر خواهرى از دنیا برود، و وارث او یک برادر باشد) او تمام مال را از خواهر به ارث مى برد؛ در صورتى که ( میت ) فرزند نداشته باشد، و اگر دو خواهر (از او) باقى باشند، دوسوم اموال را مى برند. و اگر برادران و خواهران با هم باشند - تمام اموال را میان خود تقسیم مى کنند، و - براى هر مذکر ، دو برابر سهم مؤنث است خداوند ( احکام خود را) براى شما بیان مى کند تا گمراه نشوید؛ و خداوند به همه چیز دانا است ." منبع: نساء/سوره۴، آیه۱۲۷

درباره کلاله دو آیه در قرآن وجود دارد. ۲. ۱ - کلاله صیفى یکى در تابستان نازل شد و به "آیه کلاله صیفى " معروف است که همان آیه ۱۷۶ سوره نساء است . ۲. ۲ - کلاله شتایی و دیگرى در زمستان نازل شد و " آیه کلاله شتایی " نام گرفته که آیه دوازده سوره نساء است . منبع: نساء/سوره۴، آیه۱۷۶ · نساء/سوره۴، آیه۱۲

کلاله در اصطلاح به برادر و خواهر متوفا اطلاق مى شود که از او ارث مى برند.

این آیه نیز همانند آیه کلاله شتایى مقدار ارث برادران و خواهران را بیان مى کند؛ با این تفاوت که آیه کلاله شتایی ( نساء ، آیه ۱۲) ناظر به بیان سهم ارث برادران و خواهران مادرى است، ولى این آیه (نساء، آیه ۱۷۶) ناظر به سهم ارث خواهران و برادران "پدرى و مادری" یا "پدرى تنها " است . گواه مطلب این است که معمولاً کسانى که با واسطه به شخص متوفا وابسته اند، مقدار ارثشان به اندازه همان واسطه است ؛ مثلاً در بحث ما برادران و خواهران مادرى به اندازه مادر سهم مى برند، که یک سوم است. و برادران و خواهران پدرى و یا پدرى و مادری، سهم ارث پدر را مى برند که دو سوم است، و چون آیه دوازده نساء، ارث کلاله (برادران و خواهران) را یک سوم دانسته است، و آیه ۱۷۶ نساء سهم کلاله را دو سوم دانسته است، به دست مى آید که آیه دوازده نساء سهم ارث کلاله مادرى را بیان نموده و آیه ۱۷۶ سهم ارث کلاله پدرى و یا پدرى و مادرى را با هم تشریع نموده است . این مطلب مورد تأیید روایات اهل بیت ـ علیهم السلام - نیز است. منبع: نساء/سوره۴، آیه۱۷۶

مطلب دیگر این که برخى گفته اند: آیه کلاله صیفى آخرین آیه اى است که درباره احکام اسلامی بر پیامبر اکرم (ص) نازل شده است .

منصور، عبدالحمیدیوسف، نیل الخیرات فى القراءات العشرة، ج۵، ص۱۵۳. حجتی، محمد باقر، اسباب النزول، ص۱۴۶.