نکتهٔ فقهی: شرایط مالکیت بر شکار (آلات صید)

شکار سگ شکاری - که برای این منظور آموزش داده شده - حلال است. آموخته بودن سگ به این است که با تحریک صاحبش به سوی شکار رود و با بازداشتن او بایستد، و به قول مشهور، به طور معمول، از گوشت شکار نخورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شکار انجام شده توسط سگ شکاری تعلیم‌دیده حلال است، به شرطی که سگ برای شکار آموزش دیده باشد و عادتش این باشد که با تحریک صاحبش به سوی شکار رود و از آن نخورد تا صاحبش برسد. شاخه: اموال و مالکیت

به قول مشهور، شکار سایر حیوانات شکاری مانند یوزپلنگ، عقاب و باز حرام است؛ هر چند برای این کار آموزش داده شده باشند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شکار انجام شده توسط سایر حیوانات شکاری مانند یوزپلنگ، عقاب و باز، حتی اگر آموزش دیده باشند، حرام است. شاخه: اموال و مالکیت

حیوان وحشی که با سلاح سرد تیغه‌دار یا تیز شکار شود، حلال است؛ با این تفاوت که کشته با نوع نخست، به طور مطلق حلال است، لیکن در قسم دوم اگر کشته شدن حیوان به سبب فرو رفتن آلت - هر چند کم - در بدن آن باشد، حلال و چنانچه به سبب برخورد عرضی آلت باشد - بدون فرو رفتن در بدن - حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حیوان وحشی که با سلاح سرد تیغه‌دار یا تیز شکار شود، حلال است؛ با این تفاوت که اگر کشته شدن حیوان به سبب فرو رفتن آلت باشد، حلال است و اگر به سبب برخورد عرضی آلت باشد، حرام است. شاخه: اموال و مالکیت

حیوانی که با نوع سوم شکار شود، حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حیوانی که با سلاح سرد غیرتیز (مانند سنگ) شکار شود، حرام است. شاخه: اموال و مالکیت

در شکار با سلاح گرم بنا بر تصریح عدّه‌ای از فقها که متعرّض حکم مسأله شده‌اند، اگر گلوله تیز باشد به گونه‌ای که بدن حیوان را بدرد و آن را بکشد، شکار، حلال است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در شکار با سلاح گرم، اگر گلوله تیز باشد و بدن حیوان را بدرد و آن را بکشد، شکار حلال است. شاخه: اموال و مالکیت

شکار کردن با آلت غصبی حرام است، لیکن حیوان شکار شده با آن حرام نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شکار کردن با آلت غصبی حرام است، اما حیوان شکار شده با آن حرام نیست. شاخه: اموال و مالکیت

ابزار و وسائل مورد استفاده برای شکار حیوانات وحشی را آلات صید گویند و از این موضوع در باب صید و ذباحه سخن گفته شده است.

شکار حیوان وحشی دو معنا دارد: ۱_ گرفتن و به دام انداختن که با هر وسیله‌ای امکان‌پذیر است. ۲_ کشتن با آلات شکار که مورد بحث ما در این مقاله است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۷

و شکار یا با حیوان است یا با غیر حیوان و به‌عبارت‌دیگر وسیله‌ای که با آن شکار می‌شود یا حیوان (جاندار) است یا جماد (بی‌جان). حیوانات حلال گوشت به دو دسته دریایی و خشکی تقسیم می‌شوند. تذکیه (حلال کردن) حیوان دریایی مانند ماهی ، به زنده گرفتن آن از آب و تذکیه برخی حیوانات خشکی مانند ملخ به زنده گرفتن آن با هر وسیله ممکن‌ است. تذکیه سایر حیوانات خشکی به یکی از سه شیوه ذبح ، نحر و کشتن با آلات شکار تحقّق می‌یابد که آلات مورد استفاده در هر یک، شرایطی دارد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۴۴، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید

شکار سگ شکاری - که برای این منظور آموزش داده شده - حلال است. آموخته بودن سگ به این است که با تحریک صاحبش به سوی شکار رود و با بازداشتن او بایستد، و به قول مشهور ، به طور معمول، از گوشت شکار نخورد. به قول مشهور، شکار سایر حیوانات شکاری مانند یوزپلنگ، عقاب و باز حرام است؛ هر چند برای این کار آموزش داده شده باشند. پس آنچه را که سگ تعلیم‌دیده می‌گیرد و با گازگرفتن و مجروح کردن آن را می‌کشد، مذکّی ‌ است و بدون ذبح، خوردن آن حلال است؛ پس گازگرفتن و مجروح نمودن سگ در هر جای حیوان که واقع شود به منزله ذبح آن است.» و «در حلال بودن شکار سگ، معتبر است که برای شکار تعلیم‌دیده باشد و نشانه اینکه چنین صفتی دارد این است که - درصورتی‌که مانعی نباشد - عادتش این است اگر صاحبش او را روانه کند و به‌سوی صید تهییج نماید، به‌طرف شکار راه می‌افتد و حرکت می‌نماید و اگر او را منع کند، از رفتن خودداری می‌کند و توقف می‌نماید. البته اگر در وقت دیدن شکار و نزدیکی آن، منزجر نشود (نایستد) ضرری نمی‌رساند و احتیاط (واجب) این است که عادتش - که تخلف نمی‌شود مگر به‌ندرت - این باشد که صید را بگیرد و چیزی از آن نخورد تا صاحبش برسد.» در حلّیت شکار سگ معلّم چند امر (دیگر) شرط است، که تفصیل آن در تحریرالوسیله آمده است. منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۸ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۹ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۲۹۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۴۴، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۴۴، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید، مسالة۲ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۴۵، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید، مسالة۳

ابزار شکاری بی‌جان چهارگونه است: یا سلاح گرم است مثل تفنگ ؛ یا سلاح سرد . سلاح سرد نیز یا دارای پیکان و تیغه آهنی است مانند نیزه ، شمشیر ، کارد، خنجر ، و تیر ؛ یا چنین نیست. در صورت دوم یا به اندازه‌ای تیز است که بدن شکار را پاره می‌کند مانند تیزی پیکان؛ یا به این اندازه نیست مانند سنگ . حیوان وحشی که با سلاح سرد تیغه‌دار یا تیز شکار شود، حلال است؛ با این تفاوت که کشته با نوع نخست، به طور مطلق حلال است، لیکن در قسم دوم اگر کشته شدن حیوان به سبب فرو رفتن آلت - هر چند کم - در بدن آن باشد، حلال و چنانچه به سبب برخورد عرضی آلت باشد - بدون فرو رفتن در بدن - حرام است. حیوانی که با نوع سوم شکار شود، حرام است. ۴. ۱ - شکار با سلاح گرم در شکار با سلاح گرم بنا بر تصریح عدّه‌ای از فقها که متعرّض حکم مسأله شده‌اند، اگر گلوله تیز باشد به گونه‌ای که بدن حیوان را بدرد و آن را بکشد، شکار، حلال است. شکار کردن با آلت غصبی حرام است، لیکن حیوان شکار شده با آن حرام نیست. منبع: مستند الشیعة، ج۱۵، ص۳۰۸-۳۱۲ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۳۱۴ · مستند الشیعة، ج۱۵، ص۳۱۶-۳۲۱ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۶۵

حیوان وحشی - چه پرنده باشد یا غیر آن - با یکی از سه امر ملک می‌شود: ... سومی آن‌ها این است که به سبب وسیله‌ای آن را غیر ممتنع و تسلیم کند، مانند اینکه به آن تیر بزند و به‌طوری مجروح شود که مانع دویدن آن شود یا بالش را بشکند که از پریدن آن جلوگیری نماید؛ چه این وسیله از وسایل حلال کننده شکار باشد؛ مانند تیر و سگ تعلیم‌یافته، یا از غیر این‌ها باشد؛ مانند سنگ و چوب و یوزپلنگ و باز و شاهین و غیر این‌ها. و در این هم معتبر است که به‌کاربردن وسیله به‌قصد شکار و تملک باشد؛ پس اگر بیهوده یا برای نشانه‌گیری یا برای غرض دیگری تیر بزند، مالک آن نمی‌شود؛ پس اگر شخص دیگری به‌قصد تملک آن را بگیرد، مالک آن می‌شود. و «هر چیزی که وسیله ثابت نگه‌داشتن حیوان و برطرف نمودن امتناع و سرپیچی آن، قرار داده شود ظاهراً ملحق به‌وسیله شکار می‌شود ولو اینکه گودالی در راه او کنده شود تا در آن بیفتد، یا به اینکه در زمینی آب‌انداخته شود تا اینکه زمین به‌صورت باتلاق درآید و حیوان در آن فرو رود، یا درب چیز تنگی باز شود و دانه در آن ریخته شود تا گنجشک‌ها داخل آن شوند و درب به روی آن‌ها بسته شود و امتناع آن‌ها از بین برود.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۵۰، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید، مسالة۱۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۵۱، کتاب الصید و الذباحة، القول فی الصید، مسالة۱۶