نکتهٔ فقهی: شرط آلت ذبح

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی ( اهل کتاب ) حلال نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد تا ذبیحه حلال باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی حلال نیست. شاخه: اموال و مالکیت

احتیاط واجب آن است که ذابح مؤمن باشد، بلکه خالی از قوّت نیست، و همین‌طور در ذبح کفارات. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در ذبح قربانی حج و کفارات، احتیاط واجب آن است که ذابح مؤمن باشد و در صورت عدم رعایت این شرط، قربانی کفایت نمی‌کند. شاخه: اموال و مالکیت

ذبیحه کودک ممیز آشنا به چگونگی ذبح حلال است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذبیحه کودک ممیزی که با چگونگی ذبح آشنایی دارد، حلال است. شاخه: اموال و مالکیت

از دیگر شرایط ذابح قصد تذکیه است. بنابر این، ذبیحه فرد مست ، دیوانه یا کودک غیر ممیز حلال نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قصد تذکیه از شرایط ذابح است و بدون آن، ذبیحه حلال نیست (مانند ذبیحه فرد مست، دیوانه یا کودک غیر ممیز). شاخه: اموال و مالکیت

ذبح با بریدن تمامی رگهای چهارگانه (معروف به اوداج اربعه ) یعنی مری، حلقوم و دو شاه رگ گردن که بنابر مشهور به حلقوم و بنابر قول برخی به مری احاطه دارد، محقق می‌شود و بریدن بعض رگها در صورت امکان بریدن همه آنها، کفایت نمی‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذبح با بریدن تمامی رگ‌های چهارگانه گردن (مری، حلقوم و دو شاه رگ) محقق می‌شود و بریدن برخی از آنها در صورت امکان بریدن همه، کافی نیست. شاخه: اموال و مالکیت

روبه قبله بودن ذبیحه هنگام ذبح در صورت امکان. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): روبه قبله بودن ذبیحه هنگام ذبح در صورت امکان، از شرایط ذبح است. شاخه: اموال و مالکیت

ذَبْح بریدن رگهای چهارگانه گردن است.به حیوان ذبح شده «ذبیحه» و به ذبح کننده «ذابح» گفته می‌شود. از آن در باب صید و ذباحه و حج سخن گفته‌اند. ذبح، یکی از راههای تذکیه حیوان ات خشکی تذکیه پذیر جز شتر و ملخ است. حیوان ات دریایی نیز که خون جهنده دارند جز ماهی با ذبح تذکیه می‌شوند.

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی ( اهل کتاب ) حلال نیست. در اینکه ذبیحه اهل کتاب مطلقا حرام است یا در صورت بردن نام خداوند هنگام ذبح، حلال می‌باشد، اختلاف است. مشهور قائل به قول اوّل اند. از این رو، ذبیحه تمامی فرقه‌های مسلمان ، جز آنان که محکوم به کفرند، مانند ناصبی حلال است. حتّی الکتابی علی الاقوی. و لا یشترط فیه الایمان، فتحلّ ذبیحة جمیع فرق الاسلام، عدا الناصب و ان اظهر الاسلام.» لیکن در ذبح قربانی حج و کفارات معتقدند ذابح باید مومن باشد. دراین‌خصوص در کتاب مناسک حج می‌نویسند: «احتیاط واجب آن است که ذابح مؤمن باشد، بلکه خالی از قوّت نیست، و همین‌طور در ذبح کفارات.» و «درصورتی‌که قربانی‌ به دست غیر مؤمن‌ انجام گیرد کفایت نمی‌کند و باید دومرتبه قربانی کند هرچند در وقت قربانی متوجه نشود که ذابح‌ مؤمن نیست یا جاهل به مساله باشد.» ذبیحه کودک ممیز آشنا به چگونگی ذبح حلال است. از دیگر شرایط ذابح قصد تذکیه است. بنابر این، ذبیحه فرد مست ، دیوانه یا کودک غیر ممیز حلال نیست. منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۷۹ -۸۰ · جواهر الکلام، جلد ۳۶، ص۸۰ -۸۷ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۹۳ -۹۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۵۶، کتاب الصید و الذباحة، مسالة ۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۱، مناسک حج، ص۲۲۱، مسالة ۱۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۳۱، مناسک حج، ص۲۲۱، مسالة ۲۰ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۹۰ · مسالک الافهام، ج۱۱، ص۴۶۶

آلت ذبح باید از جنس آهن برنده، مانند کارد باشد؛ بنابر این، ذبح با آلتی دیگر صحیح نیست، مگر در صورت دسترسی نداشتن به آن و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شی‌ء تیز دیگری مانند سنگ ، صحیح است ( آلات تذکیه ). از وجوهی: یکی آنکه معتبر است در «ذابح» اسلام، و این امر مسلّم است و دلالت بر آن دارد صحیحه محمد بن مسلم در باب پانزده کتاب ذبایح، حدیث دوم. و معلوم است ذابحْ مباشرِ ذبح است، و آن در این مورد تیغه خودکار است به قوه برق، هرچند قتل تسبیباً به او منتسب است. نظیر‌انداختن شخصی را در مسبعه که قاتل ملقی است لکن آکل سبُع است. دیگر آنکه ذابح مسلم باید در حال ذبح تسمیه بگوید و تسمیه در این مورد که از نوار است نه تسمیه مسلم است و نه ذکراللَّه است، بلکه انعکاس ذکری است که شخص نموده است، و اگر ذکر آن شخص باشد باید در نماز کافی باشد، و به این شرط دلالت دارد جمله‌ای از روایات مثل صحیحه حلبی ششم باب سابق‌ و روایت پنجم‌ بلکه ظاهر آیه شریفه؛ علی‌ تامل. دیگر آنکه ذبح از قفا موجب حرمت است و دلالت بر آن دارد: صحیحه محمد بن مسلم باب چهار و دیگر روایات، و ظاهر روایات آن است که مبدا شروع به ذبح باید حلق باشد یا سایر اوداج که مذبح هستند، و پشت گردن مذبح نیست. درهرصورت حرمت آن بی‌اشکال است.» منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۹۹ -۱۰۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۰، الرسالات الفقهیة و الاصولیة، ص۱۸۹

۵. ۱ - روبه قبله بودن ذبیحه روبه قبله بودن ذبیحه هنگام ذبح در صورت امکان. در اینکه همه قسمت جلوی بدن، یعنی صورت، سینه، گلو و شکم حیوان باید روبه قبله باشد یا روبه قبله بودن محلّ ذبح (گلو) کفایت می‌کند، اختلاف است. چنانچه از روی فراموشی یا جهل و یا ندانستن قبله ، حیوان به طرف قبله ذبح نشود، اشکال ندارد. روبه قبله بودن ذابح شرط نیست. ۵. ۲ - بردن نام خدا توسط ذابح، هنگام ذبح بردن نام خدا توسط ذابح، هنگام ذبح، مانند گفتن «بسم الله »، «الحمد للّٰه» یا «سبحان الله ». در کفایت گفتن « الله » به تنهایی اختلاف است. ‌ ۵. ۳ - زنده بودن ذبیحه هنگام ذبح زنده بودن ذبیحه هنگام ذبح. در صورت مشتبه بودن حال حیوان بین مرگ و حیات ، چنانچه پس از ذبح حرکتی که گویای حیات باشد- مانند برهم زدن چشمها، دست و پا زدن یا تکان دادن دم- از آن سربزند یا از بدنش خون متعارف بیرون آید و یا بنابر قولی، هر دو نشانه تحقق یابد، حکم به زنده بودن و حلّیت حیوان می‌شود. البته بسیاری از فقها استقرار حیات ، به معنای قابلیت زنده ماندن حیوان به مدّت یک روز یا بیشتر قبل از ذبح را شرط دانسته‌اند و برخی در حکم به حلّیت ذبیحه، تکان خوردن آن پس از ذبح یا بیرون آمدن خون متعارف یا تحقق هر دو نشانه را کافی دانسته‌اند. قائلان به استقرار حیات نیز در فرض مشتبه بودن حال حیوان ، حرکت گویای حیات ، یا خروج خون متعارف و یا هر دو را نشانه استقرار حیات دانسته‌اند. بنابر این، در فرض اشتباه، بدون هیچ اختلافی، حرکت یا خروج خون و یا هر دو- بنابر اختلاف اقوال- در حکم به حلّیت ذبیحه کفایت می‌کند. از این رو، برخی گفته‌اند: بین علامت یاد شده و استقرار حیات ملازمه وجود دارد و در نتیجه، اکتفا به آن مطلقا جایز است؛ زیرا شرط استقرار حیات در صورتی فایده خواهد داشت که با وجود علامت یاد شده علم به عدم استقرار حیات حاصل شود؛ در حالی که با وجود ملازمه بین آن دو، چنین چیزی امکان پذیر نیست. در نتیجه، ثمره‌ای بر این شرط مترتّب نخواهد بود. ۵. ۴ - ذبح کردن حیوان از طرف گلو بنا بر قولی ذبح کردن حیوان از طرف گلو و نه پشت سر، بنابر قول گروهی از فقها. در مقابل، گروهی دیگر، ذبح از قفا را نیز در صورتی که حیوان قبل از بریدن اوداج اربعه‌اش و بعد از آن زنده باشد، صحیح دانسته‌اند؛ البته با اختلاف در لزوم حیات مستقر یا کفایت صرف حیات ، هرچند غیر مستقر، چنان که گذشت. ۵. ۵ - پی در پی بریدن اوداج اربعه بنابر مشهور پی در پی بریدن اوداج اربعه، به گونه‌ای که همه رگهای چهارگانه قبل از جان دادن حیوان بریده شوند. در اینکه جدا کردن سر حیوان قبل از جان دادن حرام است یا مکروه ، اختلاف است؛ چنان که بنابر قول به حرمت ، در اینکه گوشت ذبیحه نیز حرام می‌شود یا نه، اختلاف است. بسیاری قائل به عدم حرمت آن هستند. ‌ بنابر قول مشهور ، کندن پوست ذبیحه یا جدا کردن عضوی از آن قبل از سرد شدن مکروه است. برخی، آن را حرام و موجب حرمت گوشت ذبیحه دانسته‌اند. منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۱۰ -۱۱۱ · مسالک الافهام، ج۱۱، ص۴۷۶ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۱۱ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۱۱ -۱۱۲ · مسالک الافهام، ج۱۱، ص۴۷۷ -۴۸۸ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۱۳ · جواهر الکلام، جلد ۳۶، ص۱۴۱ -۱۵۳ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۴۱ -۱۴۸ · وسیلة النجاة، ص۶۰۶ · المبسوط، ج۱، ص۳۹۰ · مهذّب الاحکام، ج۲۳، ص۶۸ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۲۰ -۱۲۳ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۲۳ -۱۲۵

بستن دو دست و یک پا و باز گذاشتن پای دیگر در ذبح گوسفند و بستن هر چهار دست و پا و رها کردن دم در ذبح گاو ؛ رها کردن مرغ پس از سر بریدن؛ تیز کردن آلت ذبح و سریع بریدن رگها؛ عرضه آب بر حیوان قبل از ذبح؛ رو به قبله بودن ذابح هنگام ذبح و بردن و خواباندن حیوان برای ذبح به ملایمت و نرمی. ‌ منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۳۱ -۱۳۴

فروبردن آلت ذبح در زیر حلقوم و کشاندن آن به سمت جلو، برخی آن را حرام دانسته‌اند؛ ذبح کردن حیوان در منظر دیگر حیوانات ؛ ذبح کردن در شب، و پیش از زوال روز جمعه؛ کشتن حیوان دست پرورده و بریدن نخاع پیش از جان دادن حیوان ، برخی آن را حرام دانسته‌اند. منبع: جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۳۶ -۱۳۷ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۳۷ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۱۳۴ · جواهر الکلام، ج۳۶. ص۱۳۵ · جواهر الکلام، ج۳۶. ص۱۳۸ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۳۵ -۱۳۶

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی ( اهل کتاب ) حلال نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذابح باید مسلمان باشد و ذبیحه کافر غیر کتابی حلال نیست. در مورد اهل کتاب، اختلاف نظر وجود دارد که آیا ذبیحه آنها مطلقا حرام است یا در صورت بردن نام خدا حلال می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

ایمان (دوازده امامی بودن) بنابر مشهور در ذابح شرط نیست؛ از این رو، ذبیحه تمامی فرقه‌های مسلمان ، جز آنان که محکوم به کفرند، مانند ناصبی حلال است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بنابر مشهور، ایمان (دوازده امامی بودن) در ذابح شرط نیست و ذبیحه تمامی فرقه‌های مسلمان، جز آنان که محکوم به کفرند (مانند ناصبی)، حلال است. شاخه: اموال و مالکیت

بنابر مشهور ، ذبح با بریدن تمامی رگهای چهارگانه (معروف به اوداج اربعه ) یعنی مری، حلقوم و دو شاه رگ گردن که بنابر مشهور به حلقوم و بنابر قول برخی به مری احاطه دارد، محقق می‌شود و بریدن بعض رگها در صورت امکان بریدن همه آنها، کفایت نمی‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذبح با بریدن تمامی رگ‌های چهارگانه گردن (مری، حلقوم و دو شاه رگ) محقق می‌شود و بریدن برخی از آنها در صورت امکان بریدن همه، کافی نیست. شاخه: اموال و مالکیت

روبه قبله بودن ذبیحه هنگام ذبح در صورت امکان. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رو به قبله بودن ذبیحه هنگام ذبح در صورت امکان، از شرایط ذبح است. شاخه: اموال و مالکیت

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی ( اهل کتاب ) حلال نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی حلال نیست. شاخه: کیفری

آلت ذبح باید از جنس آهن برنده، مانند کارد باشد؛ بنابر این، ذبح با آلتی دیگر صحیح نیست، مگر در صورت دسترسی نداشتن به آن و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شی‌ء تیز دیگری مانند سنگ ، صحیح است ( آلات تذکیه ). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آلت ذبح باید از جنس آهن برنده باشد، مگر در صورت دسترسی نداشتن به آن و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شی‌ء تیز دیگری مانند سنگ، صحیح است. شاخه: کیفری

بنابر مشهور ، ذبح با بریدن تمامی رگهای چهارگانه (معروف به اوداج اربعه ) یعنی مری، حلقوم و دو شاه رگ گردن که بنابر مشهور به حلقوم و بنابر قول برخی به مری احاطه دارد، محقق می‌شود و بریدن بعض رگها در صورت امکان بریدن همه آنها، کفایت نمی‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذبح با بریدن تمامی رگهای چهارگانه (مری، حلقوم و دو شاه رگ گردن) محقق می‌شود و بریدن بعض رگها در صورت امکان بریدن همه آنها، کفایت نمی‌کند. شاخه: کیفری

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی (اهل کتاب) حلال نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای حلال بودن ذبیحه، ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد. شاخه: اموال و مالکیت

آلت ذبح باید از جنس آهن برنده، مانند کارد باشد؛ بنابر این، ذبح با آلتی دیگر صحیح نیست، مگر در صورت دسترسی نداشتن به آن و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شی‌ء تیز دیگری مانند سنگ، صحیح است (آلات تذکیه). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آلت ذبح باید از جنس آهن برنده باشد، مگر در صورت عدم دسترسی و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شیء تیز دیگری صحیح است. شاخه: اموال و مالکیت

ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد؛ بنابراین، ذبیحه کافر غیر کتابی ( اهل کتاب ) حلال نیست. ... ایمان (دوازده امامی بودن) بنابر مشهور در ذابح شرط نیست؛ از این رو، ذبیحه تمامی فرقه‌های مسلمان ، جز آنان که محکوم به کفرند، مانند ناصبی حلال است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذابح باید مسلمان یا در حکم مسلمان باشد و قصد تذکیه داشته باشد. ایمان (دوازده امامی بودن) بنابر مشهور در ذابح شرط نیست، مگر در ذبح قربانی حج و کفارات که احتیاط واجب آن است که ذابح مؤمن باشد. شاخه: اموال و مالکیت

آلت ذبح باید از جنس آهن برنده، مانند کارد باشد؛ بنابر این، ذبح با آلتی دیگر صحیح نیست، مگر در صورت دسترسی نداشتن به آن و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت، ذبح با شی‌ء تیز دیگری مانند سنگ ، صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آلت ذبح باید از جنس آهن برنده باشد، مگر در صورت عدم دسترسی و بیم تلف شدن حیوان که در این صورت می‌توان از شیء تیز دیگری استفاده کرد. شاخه: اموال و مالکیت

بنابر مشهور ، ذبح با بریدن تمامی رگهای چهارگانه (معروف به اوداج اربعه ) یعنی مری، حلقوم و دو شاه رگ گردن که بنابر مشهور به حلقوم و بنابر قول برخی به مری احاطه دارد، محقق می‌شود و بریدن بعض رگها در صورت امکان بریدن همه آنها، کفایت نمی‌کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ذبح با بریدن تمامی رگ‌های چهارگانه گردن (مری، حلقوم و دو شاه رگ) محقق می‌شود و بریدن بعضی از آنها در صورت امکان بریدن همه، کفایت نمی‌کند. شاخه: اموال و مالکیت