نکتهٔ فقهی: شرط نفوذ اقرار (عدم تکذیب مقرّله) (تکذیب مقر له (قواعد فقه))

تکذیب مقر له ، از مباحث مطرح در قاعده اقرار از قواعد فقهیّه است. اقرار یعنی اعتراف شخص به حقی برای دیگری و به زیان خود، که ریشه آن به معنای ثبوت است. تصدیقِ مقرّله شرط صحت اقرار نیست، اما تکذیب او مانع نفوذ و اثرگذاری اقرار می‌شود. اگر مقرّله بعداً انکار خود را پس بگیرد، اقرار دوباره نافذ و معتبر خواهد شد.

اقرار در کتب لغت به اذعان یا اعتراف به حق، اعتراف به شی ء و اثبات شی ء تعریف شده است. ریشۀ آن ماده «قر» به معنای «ثابت بودن» است. آیه شریفه ( و نقر فی الارحام ما نشاء ) . از همین ریشه است. تعریف اصطلاحی: فقها در کتب خویش تعاریف مختلفی از اقرار ارائه داده‌اند. قانون مدنی ایران نیز به تبع فقها در ماده ۱۲۵۹ اقرار را چنین تعریف می‌کند: «اقرار عبارت از اخبار به حقی است برای غیر بر ضرر خود». علاوه بر اینها کاپیتان هم تعریفی مشابه تعاریف فوق از اقرار ارائه داده است. «اقرار عبارت است از اینکه کسی چیزی را که به زیانش اسناد داده شده، درست بداند». منبع: الصحاح، ج۲، ص۷۹۰ · کتاب العین، ج۵، ص۲۲ · مفردات الفاظ القرآن، ص۳۹۸ · مائده/سوره۵، آیه۲۲ · الوسیله، ج۱، ص۲۸۳ · الدروس الشّرعیة، ج۳، ص۱۲۱ · جواهر الکلام، ج۳۵، ص۲ · دانشنامه حقوقی، ج۱، ص۵۴۲

قبول و تصدیق مقرّله شرط صحت اقرار نیست، ولی اقرار در صورتی نافذ و معتبر است که مقرّله اقرارکننده را تکذیب نکند.(نگاه کنید: ) پس اگر کسی بگوید: «این خانه مال علی است» و علی این مطلب را تکذیب کند، اقرارکننده ملزم به تسلیم خانه به مقرّله نمی‌گردد. برخی از فقیهان «عدم تکذیب اقرار به وسیله مقرّ له»، را جزء شرایط مقرّله آورده‌اند و برخی دیگر آن را جداگانه و به عنوان شرط صحت یا نفوذ اقرار ذکر کرده‌اند، ولی تردیدی نیست که تکذیب و انکار مقرّله نسبت به اقرار، اثر اقرار را زایل می‌سازد. منبع: شرح المجله، مادۀ ۱۵۸۰ · ج۲، ص۲۰۷، س ۹ · الوسیله، ص۲۸۳ · قانون مدنی ایران، ماده ۱۲۷۲

البته این بر حسب ظاهر است ولی از نظر واقع، اقرارکننده باید بین خود و خدا چنانچه مدیون است ذمۀ خویش را از آن فارغ سازد و اگر عین از دیگری است، آن را به مالکش برساند. منبع: مفتاح الکرامة، ج۹، ص۲۵۱ · ج۲، ص۵۳

در صورتی که مقرّله از تکذیب و انکار خ. ن. ب. اقرار ، رجوع کند و اقرار را تصدیق نماید، انکار او پذیرفته می‌شود و اقرار نافذ خواهد بود، در نتیجه مالی که مثلا موضوع اقرار بوده به وی تسلیم می‌گردد، زیرا احتمال دارد که مقرّله به هنگام انکار فراموش کرده که موضوع اقرار از او است و یا بعدا از طریق ارث و مانند آن، مال مزبور به ملکیت او در آمده و بر اساس «اصل حمل بر صحت کردن افعال و اقوال فرد مسلمان» در این گونه موارد که احتمال صحت وجود دارد باید انکار او را پذیرفت. منبع: مفتاح الکرامة، ج۹، ص۲۵۱

این حکم حتی در صورتی که اقرارکننده نیز به هنگام انکار مقرّله از اقرار خویش رجوع کند جاری است، زیرا اقرارکننده در حقیقت با اقرار خویش به دو امر اعتراف کرده است: یکی سلب ملکیت مال از خویش و دیگری اثبات ملکیت آن برای مقرّله. مقرّ له با تکذیب خویش تنها امر اخیر را نفی کرد و مانع نفوذ اقرار گردید ولی اقرار را باطل نکرده است، زیرا «عدم تکذیب» شرط نفوذ اقرار است و نه شرط صحت آن و رجوع اقرارکننده نیز اقرار را باطل نمی‌سازد، پس با تصدیق بعدی مقرّله اقرار مؤثر و نافذ خواهد بود. با این حال برخی رجوع مقرّله را از انکار خویش تنها در صورتی موجب نفوذ اقرار دانسته‌اند که اقرارکننده هنوز به اقرار خویش باقی باشد. منبع: مفتاح الکرامة، ج۹، ص۲۵۱ · (المحشی) تعلیقه بر وسیلة النجاة، ج۲، ص۲۳۳

«اقرار عبارت از اخبار به حقی است برای غیر بر ضرر خود». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اقرار عبارت است از اخبار به حقی برای دیگری بر ضرر خود. شاخه: ادلهٔ اثبات · ارتباط با قانون: قانون مدنی ایران، ماده ۱۲۵۹ · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 6

«در صحت اقرار تصدیق مقرّله شرط نیست لیکن اگر مفاد اقرار را تکذیب کند، اقرار مزبور د. ح. او اثری نخواهد داشت». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مقرّله مفاد اقرار را تکذیب کند، اقرار مزبور د. ح. او اثری نخواهد داشت. شاخه: ادلهٔ اثبات · ارتباط با قانون: قانون مدنی ایران، ماده ۱۲۷۲

پس از تکذیب مقرّله، مال در دست اقرارکننده باقی می‌ماند، اگر چه برخی بر این باورند که قاضی مخیر است مال را از او گرفته نزد خود نگهدارد یا آن را‌ همچنان در دست اقرارکننده باقی گذارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پس از تکذیب مقرّله، مال در دست اقرارکننده باقی می‌ماند و اگر عین باشد، مجهول المالک خواهد بود تا مالک آن معلوم گردد. شاخه: اموال و مالکیت

در صورتی که مقرّله از تکذیب و انکار خ. ن. ب. اقرار ، رجوع کند و اقرار را تصدیق نماید، انکار او پذیرفته می‌شود و اقرار نافذ خواهد بود، در نتیجه مالی که مثلا موضوع اقرار بوده به وی تسلیم می‌گردد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورتی که مقرّله از تکذیب و انکار خ. ن. ب. اقرار رجوع کند و اقرار را تصدیق نماید، انکار او پذیرفته می‌شود و اقرار نافذ خواهد بود. شاخه: ادلهٔ اثبات

بر اساس «اصل حمل بر صحت کردن افعال و اقوال فرد مسلمان» در این گونه موارد که احتمال صحت وجود دارد باید انکار او را پذیرفت. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که احتمال صحت وجود دارد، باید انکار فرد مسلمان را پذیرفت. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 18