نکتهٔ فقهی: ضمان در صورت قبض مال برای ضمان (مأخوذ بالسوم (قواعد فقه))

مأخوذ بالسّوم ، (حین معامله) از مباحث قواعد فقه به معنای مالی است که در حین معامله توسط خریدار برای بررسی و ارزیابی دریافت می‌شود؛ اگر این مال آسیب ببیند یا شکسته شود، خریدار ضامن خواهد بود. بر اساس نظریات فقه ، این موضوع شامل هر نوع مالی است که به منظور قرار گرفتن در ضمان خریدار قبض می‌شود و ید او در این مورد، ید ضمانی محسوب می‌شود، نه ید امانی .

سه قسم ید وجود دارد: ۱. ید امانی ، و این در مواردی است که دو عنصر اذن و مجانیت وجود داشته باشد. ۲. ید ضمانی عدوانی ، و این در مواردی است که عنصر اذن مفقود و علاوه بر آن عنصر عدوان موجود باشد (غصب). ۳. ید ضمانی غیر عدوانی ، و این در مواردی است که یکی از دو عنصر لازم برای تحقق ید امانی مفقود است و عنصر عدوان نیز وجود ندارد. ۲ - ماخوذ بالسّوم (حین معامله) اگر شخصی به قصد خرید ظرف یا کالای شکستنی، آن را به دست بگیرد تا ارزیابی و آزمایش کند و به اوصاف و خصوصیاتش پی ببرد، اما کالا از دستش بیفتد و بشکند یا خسارت ببیند، ضامن است. مثلا اگر مالی که قبل از عقد نکاح ، زوج به زوجه می‌دهد که با وقوع نکاح جزء‌ مهریه‌اش قرار گیرد، در دست زوجه تلف شود، زوجه ضامن خواهد بود. یا اگر مالی که زوج آن را برای این که به عنوان عوض خلع انتخاب کند دریافت داشته است، در دستش تلف شود ضامن خواهد بود. با این توضیح روشن می‌شود که ید قابض از مصادیق ید امین نیست؛ چرا که هر چند بایع اذن در تصرف به قابض داده، ولی اذن مزبور برای معامله و گرفتن عوض بوده و غرض دیگری را دنبال نمی‌کرده و از این رو، ید مشتری ید ضمانی است، نه امانی. منبع: جواهر الکلام، ج۳۷، ص۷۳

مأخوذ بالسّوم ، (حین معامله) از مباحث قواعد فقه به معنای مالی است که در حین معامله توسط خریدار برای بررسی و ارزیابی دریافت می‌شود؛ اگر این مال آسیب ببیند یا شکسته شود، خریدار ضامن خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مالی که در حین معامله توسط خریدار برای بررسی و ارزیابی دریافت می‌شود، اگر آسیب ببیند یا شکسته شود، خریدار ضامن خواهد بود. شاخه: مدنی

ید ضمانی غیر عدوانی ، و این در مواردی است که یکی از دو عنصر لازم برای تحقق ید امانی مفقود است و عنصر عدوان نیز وجود ندارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مواردی که یکی از دو عنصر لازم برای تحقق ید امانی (اذن و مجانیت) مفقود باشد و عنصر عدوان نیز وجود نداشته باشد، ید ضمانی غیر عدوانی محقق می‌شود و موجب ضمان است. شاخه: مدنی