نکتهٔ فقهی: عدم تحقق لعان با قذف نابینا (نابینایی)

نابینایی به معنای کوری، نابینا بودن، و به کسی که توانایی دیدن ندارد نابینا یا کور گفته می‌شود. از احکام آن در باب‌های صلات ، صوم ، حج ، جهاد ، نکاح ، ظهار ، لعان ، عتق ، قضاء ، شهادات ، قصاص و دیات سخن گفته‌اند.

نابینا در تکالیف همچون بینا است، مگر در تکالیفی که مترتب بر بینایی است، یا نابینا از آنها استثنا شده است. نوع اول، مانند حرمت نظر به نامحرم یا استحباب نظر به صورت پدر و مادر یا قرآن و غیر آن که نابینا موضوعاً از این‌گونه تکالیف خارج است. ۱. ۱ - صلات بنابر مشهور، نابینای ناتوان از تحصیل جهت قبله ، می‌تواند در امر قبله به دیگری اعتماد کند و بر او واجب نیست به چهار جهت نماز بگزارد. برخی گفته‌اند: در غیر حال ضرورت، همچون تنگی وقت، باید به چهار جهت نماز بگزارد. محاذات (برابر هم ایستادن) زن و مرد در حال نماز، بنابر قولی حرام و بنابر قولی دیگر مکروه است، مگر آنکه حایلی میان آن دو باشد. (ببینید: محاذات ) بــرخــی نابینایی را در حکم حایل دانسته و قائل به کفایت آن شده‌اند. بنابر مشهور ، امامت نابینا جایز و صحیح است. این قول به همه علما نسبت داده شده است. برخی در‌ امام جمعه سلامت از نابینایی را شرط دانسته‌اند. حضور در نماز جمعه (ببینید: نماز جمعه ) و عید (ببینید: نماز عید ) بر نابینا واجب نیست. ۱. ۲ - صوم نابینایی که از تحصیل فجر ناتوان است، چنانچه مرتکب مفطری شود؛ سپس معلوم گردد، فجر قبل از آن طلوع کرده بوده است، بنابر مشهور، روزه‌اش صحیح است و قضای آن واجب نیست. ۱. ۳ - حج با تحقق استطاعت (ببینید: استطاعت ) نابینایی مانع وجوب حج نیست، مگر آنکه نابینا نیاز به همراه داشته باشد و همراه نیابد یا هزینه همراه آوردن نداشته باشد که در این صورت، حج از او ساقط خواهد بود. ۱. ۴ - جهاد جهاد بر نابینا واجب نیست. کشتن نابینایان دشمن که نمی‌جنگند، بدون ضرورت حرام است، مگر آنکه از رای و نظر آنان در جنگ استفاده شود. بنابر مشهور، نابینایان ذمی ( اهل ذمه ) محکوم به پرداخت جزیه‌اند. (ببینید: جزیه ) برخی قائل به سقوط جزیه از آنان شده‌اند. این قول از برخی قدما نیز نقل شده است. ۱. ۵ - نکاح از عیوب مجوز فسخ عقد نکاح ، نابینایی زن است. بنابراین، اگر زوج پس از ازدواج به نابینایی همسرش قبل از ازدواج پی ببرد، می‌تواند بدون نیاز به طلاق ، عقد را فسخ کند. (ببینید: ازدواج ) ۱. ۶ - ظهار از شرایط برده آزاد شده به عنوان کفاره ظهار این است که نابینا نباشد. (ببینید: کفاره ) ۱. ۷ - لعان در ثبوت لعان به سبب قذف (←قذف) مشاهده شرط است؛ بدین‌معنا که مرد باید ادعا کند همسرش را در حال زنا دیده است؛ ۱. ۸ - عتق از اسباب آزادی قهری برده، نابینا شدن او است. ۱. ۹ - قضاء آیا در قاضی، بینایی شرط است و نابینا صلاحیت تصدی منصب قضاوت را ندارد یا شرط نیست؟ مسئله محل اختلاف است. قول اول به اکثر نسبت داده شده است. ۱. ۱۰ - شهادات نابینایی مانع تحمّل و ادای شهادت نیست و شهادت نابینا از روی علم یا بر پایه استفاضه (← استفاضه) در مواردی که استفاضه در آنها معتبر می‌باشد، پذیرفته است. ۱. ۱۱ - قصاص آیا جنایات عمدی نابینا به منزله جنایات کودک و دیوانه است. در نتیجه قصاص در آنها ثابت نخواهد بود؛ بلکه دیه ثابت می‌شود و دیه آن نیز بــر عاقله (ببینید: عاقله ) خواهد بود؛ یا حکم جنایات عمدی بینا را دارد و موجب ثبوت قصاص می‌شود؟ مسئله محل اختلاف است. (ببینید: قاعده عمد الاعمی خطا ) اگر کسی چشم نابینا را آسیب بزند و از بین ببرد، چشم سالم و بینای آسیب زننده قصاص نمی‌شود؛ بلکه دیه بر عهده‌اش ثابت می‌گردد. ۱. ۱۲ - دیات بنابر مشهور، دیه از بین بردن چشم نابینا، یک سوم دیه چشم سالم است. (ببینید: چشم ) (ببینید: بینایی ) منبع: ج۱، ص۱۵۷ · ج۱، ص۳۰۲ · ج۲، ص۶۰۲ · ج۱، ص۱۵۵ · ج۲، ص۴۴۳ · ج۲، ص۱۵ · جواهر الکلام، ج۱۱، ص۲۵۷- ۲۵۸ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۲۷۶ · جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۸۱ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۹ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۷۳-۷۷ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۲۳۸-۲۴۰ · منهاج الصالحین، ج۱، ص٣٩٢-۳۹۳ · ج۴، ص۴۴۰ · جواهر الکلام، ج۳۰، ص۳۳۸ – ۳۳۹ · جواهر الکلام، ج۳۳، ص۲۰۴ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۱۸۹ · الانوار اللوامع، ج۱۴، ص۱۸ · جواهر الکلام، ج۴۱، ص۱۵۰-۱۵۳ · ج٩، ص٣۴٧ – ۳۴۸ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۳۷۱ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۱۸۵ - ۱۸۶

نابینا در تکالیف همچون بینا است، مگر در تکالیفی که مترتب بر بینایی است، یا نابینا از آنها استثنا شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نابینا در انجام تکالیف شرعی و قانونی، همانند فرد بینا است، مگر در مواردی که تکلیف به بینایی وابسته باشد یا نابینا از آن تکلیف استثنا شده باشد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

با تحقق استطاعت (ببینید: استطاعت ) نابینایی مانع وجوب حج نیست، مگر آنکه نابینا نیاز به همراه داشته باشد و همراه نیابد یا هزینه همراه آوردن نداشته باشد که در این صورت، حج از او ساقط خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فرد نابینا استطاعت مالی برای حج داشته باشد اما نتواند همراهی برای خود بیابد یا هزینهٔ همراه را نداشته باشد، وجوب حج از او ساقط می‌شود. شاخه: مدنی

کشتن نابینایان دشمن که نمی‌جنگند، بدون ضرورت حرام است، مگر آنکه از رای و نظر آنان در جنگ استفاده شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کشتن نابینایان دشمن که در جنگ شرکت نمی‌کنند، بدون ضرورت حرام است، مگر اینکه در جنگ از نظرات آنها استفاده شود. شاخه: کیفری

از شرایط برده آزاد شده به عنوان کفاره ظهار این است که نابینا نباشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): یکی از شرایط برده‌ای که به عنوان کفاره ظهار آزاد می‌شود، این است که نابینا نباشد. شاخه: مدنی

از اسباب آزادی قهری برده، نابینا شدن او است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نابینا شدن برده یکی از اسباب آزادی قهری او محسوب می‌شود. شاخه: مدنی

نابینایی مانع تحمّل و ادای شهادت نیست و شهادت نابینا از روی علم یا بر پایه استفاضه (← استفاضه) در مواردی که استفاضه در آنها معتبر می‌باشد، پذیرفته است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نابینایی مانع از تحمل و ادای شهادت نیست و شهادت فرد نابینا در مواردی که بر اساس علم یا استفاضه باشد، پذیرفته می‌شود. شاخه: ادلهٔ اثبات

نابینا در تکالیف همچون بینا است، مگر در تکالیفی که مترتب بر بینایی است، یا نابینا از آنها استثنا شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نابینا در تکالیف همچون بینا است، مگر در تکالیفی که مترتب بر بینایی است، یا نابینا از آنها استثنا شده است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

بــرخــی نابینایی را در حکم حایل دانسته و قائل به کفایت آن شده‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی نابینایی را در حکم حایل دانسته و قائل به کفایت آن شده‌اند. شاخه: مدنی

حضور در نماز جمعه (ببینید: نماز جمعه ) و عید (ببینید: نماز عید ) بر نابینا واجب نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حضور در نماز جمعه و عید بر نابینا واجب نیست. شاخه: مدنی

نابینایی که از تحصیل فجر ناتوان است، چنانچه مرتکب مفطری شود؛ سپس معلوم گردد، فجر قبل از آن طلوع کرده بوده است، بنابر مشهور، روزه‌اش صحیح است و قضای آن واجب نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نابینایی که از تحصیل فجر ناتوان است، چنانچه مرتکب مفطری شود؛ سپس معلوم گردد، فجر قبل از آن طلوع کرده بوده است، بنابر مشهور، روزه‌اش صحیح است و قضای آن واجب نیست. شاخه: مدنی

با تحقق استطاعت (ببینید: استطاعت ) نابینایی مانع وجوب حج نیست، مگر آنکه نابینا نیاز به همراه داشته باشد و همراه نیابد یا هزینه همراه آوردن نداشته باشد که در این صورت، حج از او ساقط خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): با تحقق استطاعت نابینایی مانع وجوب حج نیست، مگر آنکه نابینا نیاز به همراه داشته باشد و همراه نیابد یا هزینه همراه آوردن نداشته باشد که در این صورت، حج از او ساقط خواهد بود. شاخه: مدنی

کشتن نابینایان دشمن که نمی‌جنگند، بدون ضرورت حرام است، مگر آنکه از رای و نظر آنان در جنگ استفاده شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کشتن نابینایان دشمن که نمی‌جنگند، بدون ضرورت حرام است، مگر آنکه از رای و نظر آنان در جنگ استفاده شود. شاخه: کیفری

از عیوب مجوز فسخ عقد نکاح ، نابینایی زن است. بنابراین، اگر زوج پس از ازدواج به نابینایی همسرش قبل از ازدواج پی ببرد، می‌تواند بدون نیاز به طلاق ، عقد را فسخ کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از عیوب مجوز فسخ عقد نکاح، نابینایی زن است. بنابراین، اگر زوج پس از ازدواج به نابینایی همسرش قبل از ازدواج پی ببرد، می‌تواند بدون نیاز به طلاق، عقد را فسخ کند. شاخه: خانواده

از شرایط برده آزاد شده به عنوان کفاره ظهار این است که نابینا نباشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط برده آزاد شده به عنوان کفاره ظهار این است که نابینا نباشد. شاخه: fiqh_institution

در ثبوت لعان به سبب قذف (←قذف) مشاهده شرط است؛ بدین‌معنا که مرد باید ادعا کند همسرش را در حال زنا دیده است؛ از این‌رو، با قذف زوجه توسط نابینا شرط لعان محقق نمی‌شود و در صورت نداشتن شاهد بر تصدیق ادعای خود، با مطالبه زوجه، حد قذف بر او جاری می‌گردد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در ثبوت لعان به سبب قذف مشاهده شرط است؛ بدین‌معنا که مرد باید ادعا کند همسرش را در حال زنا دیده است؛ از این‌رو، با قذف زوجه توسط نابینا شرط لعان محقق نمی‌شود و در صورت نداشتن شاهد بر تصدیق ادعای خود، با مطالبه زوجه، حد قذف بر او جاری می‌گردد. شاخه: fiqh_institution

آیا در قاضی، بینایی شرط است و نابینا صلاحیت تصدی منصب قضاوت را ندارد یا شرط نیست؟ مسئله محل اختلاف است. قول اول به اکثر نسبت داده شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آیا در قاضی، بینایی شرط است و نابینا صلاحیت تصدی منصب قضاوت را ندارد یا شرط نیست؟ مسئله محل اختلاف است. قول اول به اکثر نسبت داده شده است. شاخه: آیین دادرسی