نکتهٔ فقهی: عدم ثبوت قصاص در جنایت شبه عمد

شِبه عمد از اقسام جنایت است.جنایت به لحاظ قصد و عدم قصد آسیب رسانى، به عمد ، شبه عمد و خطا تقسیم مىشود. ۱. ۱ - معنای جنایت عمدی جنایت عمدى عبارت است از جنایت فرد عاقل و بالغى که قصد ارتکاب فعل و نیز آسیب ایجاد شده به سبب آن را داشته باشد. ۱. ۲ - معنای جنایت شبه عمد جنایت شبه عمد که از آن به « شبه خطا »، « عمد خطا » « خطای عمد »، « عمد شبیه خطا » و « خطای شبیه عمد » نیز تعبیر مىشود، عبارت است از جنایت فرد عاقل و بالغى که قصد ارتکاب فعل منجر به آسیب را داشته، لیکن قصد آسیب زدن را نداشته است، مانند اینکه استادى شاگرد خ. ر. ب. قصد ادب کردن بزند و شاگرد به طور اتفاق بر اثر آن بمیرد. ۱. ۳ - کاربرد شبه عمد در فقه از احکام آن در بابهاى ارث ، شهادات ، قصاص و دیات سخن گفتهاند. ۱. ۴ - حکم جنایت شبه عمد جنایت شبه عمد یا موجب از بین رفتن عضو فرد آسیب دیده مىشود یا منفعت وى از قبیل بینایى و شنوایى و یا کشته شدن او. در هر سه صورت، جنایت شبه عمد موجب ثبوت قصاص بر جانى نمىگردد، بلکه دیه ثابت مىشود. در قتل شبه عمد کفاره نیز ثابت مىشود و کفاره آن به قول مشهور مرتّب (آزاد کردن برده و در صورت عدم امکان آن، دو ماه پى در پى روزه گرفتن و با عدم امکان آن، اطعام شصت فقیر) است. از موانع ارث ، قاتل بودن وارث است. در ثبوت این حکم نسبت به قتل عمد شکى نیست؛ لیکن جریان آن نسبت به قتل شبه عمد اختلافی است. چنان که بنابر قول به جریان، در اینکه قاتل از تمامى ترکه مقتول، حتى دیه، ارث مىبرد یا اینکه از دیه ارث نمىبرد، اختلاف است. اکثر فقها قول دوم را اختیار کردهاند. منبع: القواعد و الفوائد ج۱، ص۳۴۵-۳۴۷ · جواهر الکلام ج ۳۹، ص۳۶-۴۰

جنایت شبه عمد که از آن به « شبه خطا »، « عمد خطا » « خطای عمد »، « عمد شبیه خطا » و « خطای شبیه عمد » نیز تعبیر مى‏شود، عبارت است از جنایت فرد عاقل و بالغى که قصد ارتکاب فعل منجر به آسیب را داشته، لیکن قصد آسیب زدن را نداشته است، مانند اینکه استادى شاگرد خ. ر. ب. قصد ادب کردن بزند و شاگرد به طور اتفاق بر اثر آن بمیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جنایت شبه عمد، عملی است که فرد عاقل و بالغ قصد انجام فعل منجر به آسیب را دارد، اما قصد آسیب زدن را ندارد. شاخه: کیفری

در هر سه صورت، جنایت شبه عمد موجب ثبوت قصاص بر جانى نمى‏گردد، بلکه دیه ثابت مى‏شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): جنایت شبه عمد، در هر صورت (از بین رفتن عضو، منفعت یا کشته شدن)، موجب ثبوت دیه است. شاخه: کیفری

در قتل شبه عمد کفاره نیز ثابت مى‏شود و کفاره آن به قول مشهور مرتّب (آزاد کردن برده و در صورت عدم امکان آن، دو ماه پى در پى روزه گرفتن و با عدم امکان آن، اطعام شصت فقیر) است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در قتل شبه عمد، کفاره نیز ثابت می‌شود که به قول مشهور مرتب است (آزاد کردن برده، یا دو ماه پی در پی روزه گرفتن، یا اطعام شصت فقیر). شاخه: کیفری

از موانع ارث ، قاتل بودن وارث است. در ثبوت این حکم نسبت به قتل عمد شکى نیست؛ لیکن جریان آن نسبت به قتل شبه عمد اختلافی است. چنان که بنابر قول به جریان، در اینکه قاتل از تمامى ترکه مقتول، حتى دیه، ارث مى‏برد یا اینکه از دیه ارث نمى‏برد، اختلاف است. اکثر فقها قول دوم را اختیار کرده‏اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قاتل بودن وارث از موانع ارث است و در مورد قتل شبه عمد، در اینکه قاتل از تمام ترکه مقتول ارث می‌برد یا فقط از دیه ارث نمی‌برد، اختلاف نظر وجود دارد و اکثر فقها قول دوم را پذیرفته‌اند. شاخه: ارث و وصیت