نکتهٔ فقهی: عدم شمول خیار حیوان بر حشرات کوچک (زنبور)

از این عنوان به مناسبت در بابهاى طهارت ، حج ، تجارت ، نکاح و اطعمه و اشربه سخن گفته‌اند.

۳. ۱ - احکام زنبور در اطعمه و اشربه زنبور از مسخ شدگان و خوردن آن به جهت خباثتش حرام است؛ لیکن چون خون جهنده ندارد، مردار آن پاک مى‌باشد. ۳. ۲ - احکام زنبور در حج محرم مى‌تواند زنبورى را که در صدد آزار او است بکشد. در غیر این صورت در جواز کشتن آن از روى عمد اختلاف است. آیا کشتن زنبور در حال احرام مطلقا ؛ خواه به عمد یا اشتباه موجب ثبوت کفاره است یا ثبوت کفّاره اختصاص به صورت عمد دارد؟ اطلاق کلمات برخى قدما و تصریح کلمات برخى دیگر، قول نخست است. برخى نیز قول دوم را اختیار کرده‌اند. در مقدار کفاره آن نیز اختلاف است. اقوال مطرح در مسئله عبارتند از: صدقه دادن به چیزى؛ صدقه دادن به یک خرما در کشتن یک زنبور و یک مُدّ طعام یا خرما در کشتن زنبورهاى بسیار؛ یک کف خرما یا طعام ؛ یک کف طعام؛ یک خرما در قتل یک زنبور و یک مدّ از آن در قتل زنبورهاى بسیار؛ یک کف طعام در کشتن یک زنبور و یک صاع در قتل چندین زنبور و یک گوسفند در صورت قتل زنبورهاى بسیار. ۳. ۳ - احکام تجارت زنبور خرید و فروش زنبور عسل در صورت مشاهده و امکان تحویل آن به خریدار - مثل آنکه در کندو باشد و امکان فرار نداشته باشد- جایز است؛ لیکن جواز داد و ستد غیر زنبور عسل، از آن جهت که از مسوخ مى‌باشد، اختلافى است. برخى، گذاشتن مقدارى عسل در کندو براى تغذیه زنبورها را مستحب دانسته‌اند. ۳. ۵ - صید ملکه زنبور صید ملکه زنبور عسلِ بدون مالک، صید همه زنبورهایى به شمار مى‌رود که تابع ملکه‌اند. منبع: جواهر الکلام ج۳۶، ص۳۱۹ · المقنعة ص۷۲-۷۳ · شرائع الإسلام ج۱، ص۲۱۵ · المقنعة ص۴۳۸ · الکافی فی الفقه ص۲۰۶ · النهایة ص۲۲۳ · المختصر النافع ص۱۰۱ · فتاوی ابن الجنید ص۱۳۰ · کتاب السرائر ج۱، ص۵۵۸ · المراسم العلویة ص۱۲۲ · تحریر الأحکام ج۲، ص۲۶۴ · مختلف الشیعة ج۵، ص۹-۱۰ · قواعد الأحکام ج۳، ص۱۱۸ · الحدائق الناضرة ج۲۵، ص۱۴۳ · وسیلة النجاة ص۶۰۳

کسی که پادشاه زنبورعسل را گرفت مالک آن و هر چه لشکر اوست می‌شود، درصورتی‌که به‌قصد مالک شدن بگیرد. نفقه مملوک، حتی زنبور و کرم ابریشم بر مالکش واجب است. فروش حشرات؛ بلکه حیوانات مسخ شده نیز درصورتی‌که اینچنین (دارای منفعت حلال مقصود) باشند (جایز است). بنابراین، معیار در تمام انواع حیوانات همین (منفعت حلال مقصود) است. پس در فروش زالو که خون فاسد را می‌مکد و کرم ابریشم و زنبورعسل اشکالی نیست اگرچه از حشرات می‌باشند. و نماز «با اجزای حیوانی که گوشت ندارد مانند پشه، کک، زنبور و مانند آن‌ها و همچنین صدف، اشکالی ندارد». و در حال احرام « احتیاط (واجب) آن است که کشتن زنبور و زنبورعسل درصورتی‌که قصد اذیّت او را ندارند ترک شود». و در ثبوت خیار حیوان‌ «فرقی بین حیوان کوچک و غیر آن نیست، پس عموم روایات شامل مثل جراد و زنبور و علق و غیر آن نیست». منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۸، رساله نجاة العباد، ص۳۲۷، مساله ۲۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۳۴۸، کتاب النکاح، القول فی نفقة الاقارب، مسالة ۱۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۲۶، کتاب المکاسب و المتاجر، مسالة ۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۱۵۲، کتاب الصلاة، المقدمة الثالثة فی الستر و الساتر، مسالة ۱۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۴۴۱، کتاب الحج، القول فی تروک الاحرام، الاول · موسوعة الامام الخمینی، ج۱۸، کتاب البیع، ج۴، ص۲۶۱، موارد ثبوت خیار الحیوان

زنبور از مسخ شدگان و خوردن آن به جهت خباثتش حرام است؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خوردن زنبور به دلیل خباثت آن حرام است. شاخه: اطمه و اشربه

لیکن چون خون جهنده ندارد، مردار آن پاک مى‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مردار زنبور به دلیل نداشتن خون جهنده پاک است. شاخه: اطمه و اشربه

محرم مى‌تواند زنبورى را که در صدد آزار او است بکشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): محرم می‌تواند زنبوری را که قصد آزار او را دارد، بکشد. شاخه: حج

خرید و فروش زنبور عسل در صورت مشاهده و امکان تحویل آن به خریدار - مثل آنکه در کندو باشد و امکان فرار نداشته باشد- جایز است؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خرید و فروش زنبور عسل در صورتی که قابل مشاهده و تحویل باشد، جایز است. شاخه: تجارت

نفقه حیوانات، از جمله زنبور عسل بر صاحب آنها واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نفقه حیوانات، از جمله زنبور عسل، بر صاحب آنها واجب است. شاخه: نفقه

صید ملکه زنبور عسلِ بدون مالک، صید همه زنبورهایى به شمار مى‌رود که تابع ملکه‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صید ملکه زنبور عسل بدون مالک، به منزله صید تمام زنبورهای تابع ملکه است و صیدکننده مالک آنها می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

فروش حشرات؛ بلکه حیوانات مسخ شده نیز درصورتی‌که اینچنین (دارای منفعت حلال مقصود) باشند (جایز است). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروش حشرات و حیوانات مسخ شده در صورتی که دارای منفعت حلال و مقصود باشند، جایز است. شاخه: تجارت

در غیر این صورت در جواز کشتن آن از روى عمد اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جواز کشتن زنبور در حال احرام، در صورتی که قصد آزار نداشته باشد، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: حج

آیا کشتن زنبور در حال احرام مطلقا ؛ خواه به عمد یا اشتباه موجب ثبوت کفاره است یا ثبوت کفّاره اختصاص به صورت عمد دارد؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اینکه آیا کشتن زنبور در حال احرام، چه عمدی و چه اشتباهی، موجب کفاره است یا فقط در صورت عمد، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: حج

لیکن جواز داد و ستد غیر زنبور عسل، از آن جهت که از مسوخ مى‌باشد، اختلافى است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جواز خرید و فروش زنبورهای غیر عسل، به دلیل اینکه از مسوخ هستند، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: تجارت

نفقه حیوانات، از جمله زنبور عسل بر صاحب آنها واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نفقه حیوانات، از جمله زنبور عسل، بر صاحب آنها واجب است. شاخه: خانواده

صید ملکه زنبور عسلِ بدون مالک، صید همه زنبورهایى به شمار مى‌رود که تابع ملکه‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): صید ملکه زنبور عسل بدون مالک، به منزله صید تمام زنبورهایی است که تابع آن ملکه هستند. شاخه: اموال و مالکیت

زنبور از مسخ شدگان و خوردن آن به جهت خباثتش حرام است؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خوردن زنبور به دلیل اینکه از مسخ شدگان است و خباثت دارد، حرام است. شاخه: اطعه و اشربه

لیکن چون خون جهنده ندارد، مردار آن پاک مى‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مردار زنبور، به دلیل نداشتن خون جهنده، پاک است. شاخه: طهارت

در غیر این صورت در جواز کشتن آن از روى عمد اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جواز کشتن زنبور در حال احرام، در صورتی که قصد آزار نداشته باشد، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: حج

آیا کشتن زنبور در حال احرام مطلقا ؛ خواه به عمد یا اشتباه موجب ثبوت کفاره است یا ثبوت کفّاره اختصاص به صورت عمد دارد؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اینکه آیا کشتن زنبور در حال احرام، چه عمدی و چه اشتباهی، موجب کفاره می‌شود یا فقط در صورت عمد، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: حج

خرید و فروش زنبور عسل در صورت مشاهده و امکان تحویل آن به خریدار - مثل آنکه در کندو باشد و امکان فرار نداشته باشد- جایز است؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خرید و فروش زنبور عسل در صورتی که قابل مشاهده باشد و امکان تحویل آن به خریدار وجود داشته باشد (مانند اینکه در کندو باشد و امکان فرار نداشته باشد)، جایز است. شاخه: تجارت

لیکن جواز داد و ستد غیر زنبور عسل، از آن جهت که از مسوخ مى‌باشد، اختلافى است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جواز خرید و فروش زنبورهای غیر عسل، به دلیل اینکه از مسوخات هستند، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: تجارت

برخى، گذاشتن مقدارى عسل در کندو براى تغذیه زنبورها را مستحب دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی فقها گذاشتن مقداری عسل در کندو برای تغذیه زنبورها را مستحب دانسته‌اند. شاخه: خانواده

صید ملکه زنبور عسلِ بدون مالک، صید همه زنبورهایى به شمار مى‌رود که تابع ملکه‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کسی که ملکه زنبور عسل بدون مالک را به قصد مالک شدن بگیرد، مالک آن و تمام زنبورهای تابع آن می‌شود. شاخه: اموال و مالکیت

فروش حشرات؛ بلکه حیوانات مسخ شده نیز درصورتی‌که اینچنین (دارای منفعت حلال مقصود) باشند (جایز است). بنابراین، معیار در تمام انواع حیوانات همین (منفعت حلال مقصود) است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروش حشرات و حیوانات مسخ شده در صورتی که دارای منفعت حلال و مقصود باشند، جایز است. معیار در تمام انواع حیوانات همین منفعت حلال مقصود است. شاخه: تجارت

و نماز «با اجزای حیوانی که گوشت ندارد مانند پشه، کک، زنبور و مانند آن‌ها و همچنین صدف، اشکالی ندارد». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نماز با اجزای حیوانی که گوشت ندارند، مانند پشه، کک، زنبور و صدف، اشکالی ندارد. شاخه: عبادات

و در حال احرام « احتیاط (واجب) آن است که کشتن زنبور و زنبورعسل درصورتی‌که قصد اذیّت او را ندارند ترک شود». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): احتیاط واجب آن است که کشتن زنبور و زنبور عسل در حال احرام، در صورتی که قصد اذیت کردن آنها را ندارند، ترک شود. شاخه: حج

و در ثبوت خیار حیوان‌ «فرقی بین حیوان کوچک و غیر آن نیست، پس عموم روایات شامل مثل جراد و زنبور و علق و غیر آن نیست». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در ثبوت خیار حیوان، فرقی بین حیوان کوچک و غیر آن نیست، اما عموم روایات شامل حیواناتی مانند ملخ، زنبور و زالو نمی‌شود. شاخه: تجارت