نکتهٔ فقهی: عدم صحت ادای نذر معلق قبل از حصول شرط

نذر مُعَلَّق یا نذر مشروط در مقابل نذر تبرعی ، به نذری گفته می‌شود که انجام آن نذر مشروط و معلق به چیزی است، مثل مشروط کردن روزه گرفتن در صورت شفای بیمار. از احکام آن در باب نذر سخن گفته‌اند.

نذر معلق یا مشروط، در برابـر نـذر تبرعی است که به آن نذر ابتدایی و مطلق نیز گفته می‌شود. نذر معلق به نذر بِرّ و نذر زَجر تقسیم شده است. وجه تمایز آن دو این است که در نذر برّ، شرط، محبوب ناذر و در نذر زجر، مبغوض او است. نذر بِرّ دو گونه است: ۱. نذر شکر و آن نذری است که قصد نذر کننده از نذر یا شکر نعمتی است که خدا به او عنایت می‌کند و یا شکر دفع بلایی از او. از این‌رو، شرطی که آورده می‌شود باید چیزی باشد که شایستگی شکر را داشته باشد، مانند اینکه در اوّلی بگوید: اگر خداوند به من فرزندی عطا کند، برای خدا بر من، انجام دادن فلان کار است و در دومی بگوید: اگر خداوند بیماری‌ام را بهبود بخشد، برای خدا بر من است که فلان کار را انجام دهم. ۲. نذر برای تشویق و ترغیب دیگری، مانند اینکه به فرزندش بگوید: اگر قرآن را حفظ کنی برای خدا بر عهده من است که تو را به حج بفرستم. مقابل نذر برّ، نذر زجر است، مانند اینکه بگوید: اگر دروغ گفتم برای خدا بر عهده من سه روز روزه گرفتن است. هدف از این نوع نذر -که به آن نذر غضب و لجاج نیز گفته می‌شود ـ تنبیه نفس است. منبع: منهاج الصالحین، ج۳، ص۲۳۰ · ج۱۱، ص۳۱۳-۳۱۵

آیا در نذر معلق، ناذر می‌تواند قبل از تحقق شرط در آنچه نذر کرده است، تصرف منافی نذر، همچون فروختن بکند یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. ادای متعلّق نذر قبل از حصول شرط صحیح نیست و در صورت ادا، بعد از تحقق شرط باید دوباره ادا کند. منبع: غایة الآمال، ج۳، ص۳۸۶ · مهذب الاحکام، ج۲۲، ص۳۱۳