نکتهٔ فقهی: عدم صحت فروش بخش مشاع یا فروش پیمانه‌ای در صورت مجهول بودن مقدار (خرمن)

فروختن کالاى پیمانه‌اى، وزنى یا شمارشى در صورت جهل به مقدار آن صحیح نیست، حتى اگر پیش از معامله دیده شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروختن کالای پیمانه‌ای، وزنی یا شمارشی در صورت جهل به مقدار آن صحیح نیست، حتی اگر پیش از معامله دیده شود. شاخه: مدنی

از این رو، فروختن خرمن گندم یا جو و مانند آن جز در صورت معلوم بودن مقدار آن صحیح نیست — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروختن خرمن گندم یا جو و مانند آن جز در صورت معلوم بودن مقدار آن صحیح نیست. شاخه: مدنی

و در صورت معلوم بودن، فروختن بخشى مشاع از آن، مانند یک سوم یا فروختن همه آن به صورت هر پیمانه به مبلغى معیّن و نیز فروختن پیمانه‌اى از آن به مبلغى معیّن صحیح است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت معلوم بودن مقدار خرمن، فروختن بخش مشاع از آن، مانند یک سوم یا فروختن همه آن به صورت هر پیمانه به مبلغی معین و نیز فروختن پیمانه‌ای از آن به مبلغی معین صحیح است. شاخه: مدنی

فروختن خرمنى از گندم در برابر خرمنى از همان جنس یا از غیر آن جنس به صورت مساوى صحیح نیست؛ هر چند در واقع، مقدار آن، دو برابر باشد، مگر آنکه هنگام معامله به مقدار آن دو عالم باشند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروختن خرمنی از گندم در برابر خرمنی از همان جنس یا از غیر آن جنس به صورت مساوی صحیح نیست، مگر آنکه هنگام معامله به مقدار آن دو عالم باشند. شاخه: مدنی

در صورت اوّل، اگر پس از وزن کردن، افزون بودن یکى بر دیگرى معلوم شود، معامله به جهت ربایى بودن باطل است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر در فروش همجنس، پس از وزن کردن، افزون بودن یکی بر دیگری معلوم شود، معامله به جهت ربایی بودن باطل است. شاخه: مدنی

در صورت دوم، اگر شرط تساوى نشده باشد، معامله مطلقا صحیح است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در فروش خرمن از غیر همجنس، اگر شرط تساوی نشده باشد، معامله مطلقا صحیح است. شاخه: مدنی

و در صورت شرط تساوى، اگر پس از وزن کردن معلوم شود که هر دو برابرند؛ معامله صحیح است‌ همچنین است اگر یکى بیشتر باشد و صاحب خرمنِ بیشتر مقدار اضافى را به صاحب خرمن کمتر بر مى‌گرداند و یا آنکه صاحب خرمن کمتر به نقصان راضى شود و در غیر این صورت معامله به هم مى‌خورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورت شرط تساوی در فروش غیر همجنس، اگر پس از وزن کردن معلوم شود که هر دو برابرند، معامله صحیح است. همچنین است اگر یکی بیشتر باشد و صاحب خرمن بیشتر مقدار اضافی را به صاحب خرمن کمتر برگرداند و یا آنکه صاحب خرمن کمتر به نقصان راضی شود و در غیر این صورت معامله به هم می‌خورد. شاخه: مدنی

به تودۀ غله درو شده خرمن می‌گویند و از آن در باب تجارت سخن گفته‌اند.

فروختن کالاى پیمانه‌اى، وزنى یا شمارشى در صورت جهل به مقدار آن صحیح نیست، حتى اگر پیش از معامله دیده شود. از این رو، فروختن خرمن گندم یا جو و مانند آن جز در صورت معلوم بودن مقدار آن صحیح نیست و در صورت معلوم بودن، فروختن بخشى مشاع از آن، مانند یک سوم یا فروختن همه آن به صورت هر پیمانه به مبلغى معیّن و نیز فروختن پیمانه‌اى از آن به مبلغى معیّن صحیح است؛ لیکن در صورت مجهول بودن، فروختن بخشى مشاع از آن یا فروختن هر پیمانه از آن به مبلغى معیّن، صحیح نیست. از برخى قدما صحت آن نقل شده است. منبع: جواهر الکلام، ۲۳، ص ۲۲۱

فروختن خرمنى از گندم در برابر خرمنى از همان جنس یا از غیر آن جنس به صورت مساوى صحیح نیست؛ هر چند در واقع، مقدار آن، دو برابر باشد، مگر آنکه هنگام معامله به مقدار آن دو عالم باشند. برخى قدما گفته‌اند: معامله مطلقا صحیح است؛ خواه در برابر همجنس فروخته شود یا غیر همجنس؛ لیکن در صورت اوّل، اگر پس از وزن کردن، افزون بودن یکى بر دیگرى معلوم شود، معامله به جهت ربایى بودن باطل است و در صورت دوم، اگر شرط تساوى نشده باشد، معامله مطلقا صحیح است و در صورت شرط تساوى، اگر پس از وزن کردن معلوم شود که هر دو برابرند؛ منبع: جواهر الکلام، ج۲۴، ص ۱۱۵ · المبسوط، ج ۲، ص ۱۱۹