نکتهٔ فقهی: عدم ضمان باربر در صورت تلف ناشی از علل قهری (ید باربر (قواعد فقه))

ید باربر ، از مباحث قواعد فقه به معنای تعیین ضمان یا امانت در صورت تلف یا خسارت به کالای در حال حمل است؛ گروهی او را ضامن می‌دانند و به قاعده اتلاف استناد می‌کنند، اما نظر صحیح‌تر عدم ضمان اوست زیرا تلف ناشی از علل قهری بوده و « اتلاف » صدق نمی‌کند.

اگر باربر در حین نقل و انتقال کالا به زمین بیفتد و کالا از پشتش رها شود و خسارت ببیند یا تلف شود، در این صورت، گروهی از فقها عقیده دارند که باربر ضامن است. مستند این گروه از فقها ، قاعده اتلاف است که در آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت. • به نظر می‌رسد نظر فقهای مخالف که می‌گویند باربر ضامن نیست، صحیح‌تر است زیرا: ۱. اولا حادثه و علل قهریه باعث سقوط باربر و به تبع او کالای مورد نقل و انتقال شده و در واقع، مال « تلف » شده و « اتلاف » که باید مستند به فعل فاعل باشد مصداق ندارد و بنابراین، باربر که دخالتی در تلف مال نداشته « متلف » محسوب نمی‌گردد و ضامن نیست. ۲. ثانیا مال در ید باربر به نحو امانت بوده و ید او از مصادیق ید امانی است، چرا که مال بدون عوض در دست او قرار داشته و اجرت باربر در قبال باربری بوده، نه در قبال عین مال و اذن مالک نیز نسبت به تصرف در مال مجانی بوده است. به هر حال، در این که ید باربر ید ضمانی نیست، بلکه امانی است، اختلافی وجود ندارد، بلکه اختلاف در صدق اتلاف و عدم آن است. منبع: العروة الوثقی، ج۵ (کتاب الاجاره)، ص۶۸ · ر ک: حواشی میرزای نایینی، خوانساری و خویی بر العروة الوثقی

مال در ید باربر به نحو امانت بوده و ید او از مصادیق ید امانی است، چرا که مال بدون عوض در دست او قرار داشته و اجرت باربر در قبال باربری بوده، نه در قبال عین مال و اذن مالک نیز نسبت به تصرف در مال مجانی بوده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ید باربر نسبت به کالایی که حمل می‌کند، ید امانی است، زیرا مال بدون عوض در دست او قرار گرفته و اجرت او در قبال باربری است نه عین مال. شاخه: مدنی