نکتهٔ فقهی: عدم ضمان هیئت آلات لهو

شکل ظاهرى آلات لهو مالیّت ندارد.از این رو، دارنده این ابزار، مالک آن نمى‌ گردد و از بین بردن هیأت آن نه تنها موجب ضمان نیست، بلکه در صورت توانایى، واجب است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): شکل ظاهری آلات لهو مالیت ندارد و دارنده آن مالک آن نمی‌گردد. شاخه: اموال و مالکیت

از بین بردن هیأت آن نه تنها موجب ضمان نیست، بلکه در صورت توانایى، واجب است، لیکن نابود ساختن مادّه و جنس آن، جز در صورتى که نابودى شکل ظاهرى متوقّف بر آن باشد، ضمان‌آور است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از بین بردن هیئت آلات لهو واجب است و موجب ضمان نیست، مگر اینکه نابودی شکل ظاهری متوقف بر نابودی ماده و جنس آن باشد که در این صورت، نابودی ماده ضمان‌آور است. شاخه: اموال و مالکیت

(فروش) چوب مثلاً، برای اینکه بت یا آلت لهو یا قمار و مانند آن درست کند حرام است؛ به اینکه بگویند که در حرام به کار رود، و در عقد هم ملتزم به آن گردند؛ و یا هر دو بر آن توافق نمایند — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فروش چوب یا مواد دیگر برای ساخت بت، آلات لهو یا قمار و مانند آن، در صورتی که در عقد به کارگیری در حرام ملتزم گردند یا هر دو بر آن توافق کنند، حرام و فاسد است. شاخه: تجارت

و همچنین اجاره دادن مسکن‌ها به‌منظور آنکه شراب در آن فروخته و نگهداری شود، یا بعضی از چیزهای حرام در آن ساخته شود، حرام است. و اجاره کشتی‌ها یا حیوانات باربر جهت حمل شراب و مانند آن - به یکی از دو صورت گذشته - حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجاره دادن مسکن یا وسایل حمل و نقل برای مقاصد حرام، مانند فروش یا نگهداری شراب یا ساختن چیزهای حرام، حرام و فاسد است. شاخه: تجارت

چیزی که وقف می‌شود معتبر است که عین مملوکی باشد که بتوان از آن با منفعتی که حلال باشد، به‌طوری انتفاع برد که عین آن به‌صورت قابل‌توجه باقی بماند و به آن حق دیگری که مانع از تصرف باشد تعلق پیدا نکرده باشد و قبض آن ممکن باشد؛ پس وقف منافع و دیون و آنچه که مطلقاً مملوک نمی‌باشد مانند حرّ یا چیزی که مملوک‌ مسلمان نمی‌شود مانند خوک و چیزی که استفاده از آن فقط به اتلاف آن است؛ مانند طعام‌ها و میوه‌ها و چیزی که استفاده مقصود از آن منحصر در حرام م. ب. مانند آلات لهو و قمار صحیح نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برای صحت وقف، عین موقوفه باید مملوک باشد، منفعت حلال داشته باشد، عین آن باقی بماند، حق دیگری به آن تعلق نگرفته باشد و قبض آن ممکن باشد؛ بنابراین وقف آلات لهو و قمار صحیح نیست. شاخه: اموال و مالکیت

عین مورد وصیت باید صاحب منفعت حلال مقصود باشد تا اینکه شرعاً مال باشد؛ پس وصیت به شراب که برای سرکه درست‌کردن گرفته نشده و وصیت به خوک و آلات لهو و قمار صحیح نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): عین مورد وصیت باید صاحب منفعت حلال و مقصود باشد تا شرعاً مال محسوب شود؛ بنابراین وصیت به شراب، خوک، آلات لهو و قمار صحیح نیست. شاخه: ارث و وصیت

اگر در مغصوب مثلی ، صنعت حرام غیر محترمی به‌ کار رفته باشد - چنان که در آلات قمار و لهوولعب و مانند آن‌ها هست – ضامن صنعت آن نمی‌باشد؛ چه خصوص صنعت را تلف نموده باشد یا با جنس آن، پس اگر جنس آن باقی ‌مانده است، باید برگرداند و اگر تلف شده باید عوض آن را بدهد و به جهت شکل و صنعت آن، چیزی بر او نمی‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر در مال مثلی مغصوب، صنعت حرام غیر محترمی به کار رفته باشد (مانند آلات قمار و لهو)، ضامن صنعت آن نیست؛ چه صنعت را تلف کرده باشد یا با جنس آن، و فقط باید جنس باقی‌مانده را برگرداند یا عوض تلف‌شده را بدهد. شاخه: اموال و مالکیت

به ابزارى که کاربرد آن‌ها در سرگرمى‌هاى نامشروع است، آلات‌ لهو گفته مى‌شود و بحث مربوط به آن در باب تجارت آمده است.

نواختن آلات لهو، گوش دادن به صداى آن‌ها و نیز ساختن، نگهدارى و هدیه‌دادن آن‌ها، حرام و هر نوع اکتساب با آلات لهو مانند خرید و فروش، اجاره ، صلح ، اجیر شدن براى ساختن یا آموزش آن‌ها، حرام و باطل است و تصرف در مالى که از این راه‌ها به دست مى‌آید، ضمان دارد. شکل ظاهرى آلات لهو مالیّت ندارد.از این رو، دارنده این ابزار، مالک آن نمى‌ گردد و از بین بردن هیأت آن نه تنها موجب ضمان نیست، بلکه در صورت توانایى، واجب است، لیکن نابود ساختن مادّه و جنس آن، جز در صورتى که نابودى شکل ظاهرى متوقّف بر آن باشد، ضمان‌آور است. همچنین است وقف و وصیت بر آن‌ها باطل است. ۱.۱. ۱ - حرمت و بطلان فروش آلات لهو فروش هر چیزی که وسیله حرام باشد، به‌طوری‌که منفعت موردنظر از آن منحصر در حرام باشد - مانند آلات لهو، مثل عود و نی و بربط و مانند آن‌ها و آلات قمار، مانند نرد و شطرنج و مانند این‌ها - حرام است. و چنان که خریدوفروش آن‌ها حرام است، ساخت و اجرت بر آن‌ها (هم) حرام می‌باشد؛ بلکه شکستن و تغییر دادن شکل آن‌ها واجب است. البته فروش ماده اصلی آن‌ها که مثلاً چوب و برنج م. ب. بعد از شکستن جایز می‌باشد، بلکه (فروختن ماده اصلی آن‌ها) قبل از شکستن هم درصورتی‌که بر مشتری شرط کند که آن‌ها را بشکند، یا ماده اصلی آن‌ها را به کسی بفروشد که اطمینان دارد آن‌ها را می‌شکند، جایز است و درصورتی‌که آن‌گونه که ذکر شد نباشد، مورد اشکال است. ۱.۱. ۲ - حرمت و بطلان فروش مواد برای ساخت آلات لهو (فروش) چوب مثلاً، برای اینکه بت یا آلت لهو یا قمار و مانند آن درست کند حرام است؛ به اینکه بگویند که در حرام به کار رود، و در عقد هم ملتزم به آن گردند؛ و همچنین اجاره دادن مسکن‌ها به‌منظور آنکه شراب در آن فروخته و نگهداری شود، یا بعضی از چیزهای حرام در آن ساخته شود، حرام است. و اجاره کشتی‌ها یا حیوانات باربر جهت حمل شراب و مانند آن - به یکی از دو صورت گذشته - حرام است. و همان‌طور که بیع و اجاره در مواردی که ذکر شد حرام می‌باشد، فاسد هم می‌باشد، پس ثمن و اجرت برایش حلال نمی‌باشد. و همچنین است فروختن چوب به کسی که می‌داند او از آن صلیب یا بت درست می‌کند، بلکه چنین است فروختن انگور و خرما و چوب به کسی که می‌داند او آن‌ها را شراب و آلت قمار و بربط می‌کند و (همچنین) اجاره دادن مسکن به کسی که می‌داند او در آنجا، آنچه را که ذکر شد درست می‌کند یا می‌فروشد و امثال این‌ها بنابر وجهی قوی و مساله از ناحیه نصوص جداً مشکل است و ظاهر آن است که این نصوص معلّل است. ۱.۱. ۳ - عدم صحت وقف آلات لهو چیزی که وقف می‌شود معتبر است که عین مملوکی باشد که بتوان از آن با منفعتی که حلال باشد، به‌طوری انتفاع برد که عین آن به‌صورت قابل‌توجه باقی بماند و به آن حق دیگری که مانع از تصرف باشد تعلق پیدا نکرده باشد و قبض آن ممکن باشد؛ پس وقف منافع و دیون و آنچه که مطلقاً مملوک نمی‌باشد مانند حرّ یا چیزی که مملوک‌ مسلمان نمی‌شود مانند خوک و چیزی که استفاده از آن فقط به اتلاف آن است؛ مانند طعام‌ها و میوه‌ها و چیزی که استفاده مقصود از آن منحصر در حرام م. ب. مانند آلات لهو و قمار صحیح نیست. پس وصیت به شراب که برای سرکه درست‌کردن گرفته نشده و وصیت به خوک و آلات لهو و قمار صحیح نیست. و وصیت به حشرات و سگ ولگرد و مانند این‌ها صحیح نیست. و باید منفعت مورد وصیت حلال و مقصود باشد؛ پس وصیت به منفعت کنیزک غناخوان و آلات لهو و همچنین منفعت بوزینه و مانند آن‌ها صحیح نیست. ۱.۱. ۵ - مورد ضمان نبودن هیئت آلات لهو ۱- موادّ وسایل لهو و قمار، محترم است و فقط هیئت آن‌ها غیر محترم است و مورد ضمان هم نمی‌باشد، مگر اینکه ابطال هیئت آن‌ها ملازم اتلاف ماده باشد که در این صورت، ضمانی نیست. ۲- اگر در مغصوب مثلی ، صنعت حرام غیر محترمی به‌ کار رفته باشد - چنان که در آلات قمار و لهوولعب و مانند آن‌ها هست – ضامن صنعت آن نمی‌باشد؛ چه خصوص صنعت را تلف نموده باشد یا با جنس آن، پس اگر جنس آن باقی ‌مانده است، باید برگرداند و اگر تلف شده باید عوض آن را بدهد و به جهت شکل و صنعت آن، چیزی بر او نمی‌باشد. ۳- صندوقی را که در آن آلات قمار (آلات لهو) م. ب. بشکند که شکستن آن از لوازم جلوگیری از منکر نباشد، ضامن م. ب. و کار حرامی کرده است. منبع: جواهر الکلام، ج۴۱، ص۵۱ · جواهر الکلام، ج۲۲، ص۲۵ ۲۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۲۶، کتاب المکاسب و المتاجر، مسالة۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۲۷، کتاب المکاسب و المتاجر، مسالة۱۰ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۷۵، کتاب الوقف، مسالة۳۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۰۴، کتاب الوصیة، مسالة۱۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۴۶، کتاب الدیات، الثالث من اللواحق فی الجنایة علی الحیوان، فروع، مسالة۱ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۱۹۹، کتاب الغصب، مسالة۳۹ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۱۰، کتاب الاکر بالمعروف و التهی عن المنکر، القول فی مراتب الامر، المرتبة الثالثة، مسالة۶