نکتهٔ فقهی: عدم نفوذ معامله فضولی

از شرایط صحت و نفوذ عقود آن است که متعاملین و متعاقدین از اهلیت برای معامله و عقد برخوردار باشند. در کتاب بیع، مالک تصرف بودن فروشنده و خریدار ازجمله شرایط طرفین معامله بیان‌شده است پس معامله از سوی غیر مالک درصورتی‌که وکیل مالک نباشد، یا بر وی ولایت نداشته باشد (مانند پدر و جدّ پدری و وصی از طرف آن دو و حاکم شرع)، واقع نمی‌شود. همچنین معامله از کسی که به خاطر سفاهت یا افلاس یا دیگر اسباب حجر، محجور است، تحقق نمی‌یابد. زیرا آنان فضولی‌اند نه مالک تصرف. پس فضولی شخص بالغ و عاقلی است که با قصد و اختیار و بدون داشتن مالکیت بر تصرف، طرف عقد قرارگرفته است. بایعی که مال غیر را بدون داشتن ولایت و بدون اذن او بفروشد. عاقدی که نه اصیل و نه ولی و نه وکیل باشد. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۱، کتاب البیع، القول فی شرائط المتعاقدین · مغنی المحتاج، ج۲، ص۱۵ · التعریفات، تألیف جرجانی، ص۱۴۶ · کتاب‌المکاسب، ج۳، ص۳۴۶

معنای اینکه بیع از کسی که مالک تصرف نیست، واقع نمی‌شود، این است که: اقدام او نفوذ و تاثیر ندارد، نه آن‌که لغو باشد؛ پس اگر مالک ، عقد او را، یا ولیّ ، عقد سفیه را و یا طلبکارها ، عقد مفلس را اجازه دهند صحیح و لازم می‌شود. و در این جهت فرقی نیست که آن شخص قصد کرده باشد که بیع برای مالک واقع شود و یا برای خودش، مانند بیع غاصب و کسی که معتقد است که خودش مالک است. همچنین فرقی نیست در این‌که مالک قبلاً او را از آن منع کرده باشد یا منع نکرده باشد؛ با اشکالی که در این مورد (با منع قبلی) هست. منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۲، کتاب البیع، القول فی شرائط المتعاقدین، مسالة ۴ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۲، تحریرالوسیلة، ج۱، ص۵۴۲، کتاب البیع، القول فی شرائط المتعاقدین، مسالة ۵

فضولی به کسی گویند که ملک غیر را بدون اذن او بفروشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): فضولی به کسی گفته می‌شود که بدون اذن مالک یا بدون داشتن ولایت بر تصرف، اقدام به معامله مال غیر می‌کند. شاخه: مدنی

از شرایط صحت و نفوذ عقود آن است که متعاملین و متعاقدین از اهلیت برای معامله و عقد برخوردار باشند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط صحت و نفوذ عقود، اهلیت متعاملین و مالک تصرف بودن فروشنده و خریدار است. شاخه: مدنی