نکتهٔ فقهی: قاعده استحسان (بیع استجرار)

برخی فقهای عامّه با این استدلال که عقد به هنگام محاسبه ثمن منعقد می‌شود و در آن هنگام مبیع موجود نیست، آن را از مصادیق بیع معدوم دانسته اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بیعی که مبیع آن در زمان انعقاد عقد موجود نباشد، باطل است. شاخه: مدنی

برخی دیگر، به استناد قاعده استحسان یا بدین استناد که قیمت کالا در هنگام استفاده از آن معلوم بوده و در واقع یک بیع معاطاتی انجام شده، به صحّت این نوع بیع حکم کرده اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بیعی که بدون صیغه لفظی و تنها با قصد و فعل طرفین (داد و ستد) محقق می‌شود. شاخه: مدنی

مراد از بیع استجرار آن است که انسان کالاهایی را بتدریج از فروشنده گرفته به مصرف برساند و پس از مصرف، قیمت آن را محاسبه کند.

درباره بیع بودن این معامله و نیز درستیِ آن مناقشه شده است. برخی فقهای عامّه با این استدلال که عقد به هنگام محاسبه ثمن منعقد می‌شود و در آن هنگام مبیع موجود نیست، آن را از مصادیق بیع معدوم دانسته اند. برخی دیگر، به استناد قاعده استحسان یا بدین استناد که قیمت کالا در هنگام استفاده از آن معلوم بوده و در واقع یک بیع معاطاتی انجام شده، به صحّت این نوع بیع حکم کرده اند. منبع: ج۴، ص۵۱۶، چاپ افست بیروت ۱۳۹۹/۱۹۷۹