نکتهٔ فقهی: قاعده اضطرار (حیات (فقه))

حفظ حیات خود و هر نفس محترمی واجب و زیان رساندن به آن حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حفظ حیات خود و هر نفس محترمی واجب و زیان رساندن به آن حرام است. شاخه: کیفری

حیات آدمی از چنان اهمیتی برخوردار است که هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با آن تزاحم پیدا کند برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد، مانند مشروعیت خوردن یا نوشیدن آنچه در شرع حرام است در حال اضطرار و ترک حج درصورت بیم بر جان خود یا نفس محترمی دیگر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با حفظ حیات تزاحم پیدا کند، برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 78

از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی بنابر مشهور زنده بودن او است؛ لیکن در جواز بقا بر تقلید مجتهد پس از مرگ وی اختلاف است؛ بسیاری آن را جایز دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی، زنده بودن او است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. شاخه: مدنی

نوزادی که زنده متولّد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد از مورث خود ارث می‌برد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نوزادی که زنده متولد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد، از مورث خود ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

وصیت برای جنین در شکم مادر صحیح است؛ لیکن استقرار آن منوط به زنده متولّد شدن او است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وصیت برای جنین در شکم مادر صحیح است، لیکن استقرار آن منوط به زنده متولد شدن او است. شاخه: ارث و وصیت

از شرایط آزاد شدن امّ وَلَد پس از مرگ مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا زنده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط آزاد شدن امّ ولد پس از مرگ مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا زنده باشد. شاخه: مدنی

رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. شاخه: خانواده · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 45

حفظ حیات خود و هر نفس محترمی واجب و زیان رساندن به آن حرام است. در قرآن کریم از خودکشی و قتل هر نفس محترمی، بلکه در معرض هلاکت قرار دادن آن، نهی و نکوهش و فلسفه تشریع حکم قصاص ، بقای حیات انسانها ذکر شده است. حیات آدمی از چنان اهمیتی برخوردار است که هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با آن تزاحم پیدا کند برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد، مانند مشروعیت خوردن یا نوشیدن آنچه در شرع حرام است در حال اضطرار و ترک حج درصورت بیم بر جان خود یا نفس محترمی دیگر. منبع: النساء/۴، آیه۲۹ · الاسراء/۱۷، آیه۲۸۵ · البقرة/۱، آیه۹۵ · البقرة/۱، آیه۱۷۹ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۴۳۱-۴۳۲ · جواهر الکلام ج۱۷، ص۲۹۱

از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی بنابر مشهور زنده بودن او است؛ لیکن در جواز بقا بر تقلید مجتهد پس از مرگ وی اختلاف است؛ بسیاری آن را جایز دانسته‌اند. منبع: العروة الوثقی ج۱، ص۱۷

نیابت از مکلف زنده در واجبات ، از قبیل نماز و روزه - حتّی در فرض ناتوانی او در به جا آوردن آنها- صحیح نیست، مگر حج که در صورت استقرار آن بر ذمه و عدم توانایی مکلّف بر انجام دادن آن و یأس از برطرف شدن‌ عذر تا آخر عمر، فردی دیگر می‌تواند آن را به نیابت وی انجام دهد. و چنانچه پس از انجام دادن نایب، عذر مکلّف برطرف شود بنابر مشهور واجب است خود، آن را به جا آورد. نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. منبع: العروة الوثقی ج۳، ص۷۳ · العروة الوثقی ج۳، ص۷۶ · العروة الوثقی‌ ج۳، ص۷۶

از نشانه‌های حیات نوزاد گریه کردن او پس از تولد است. نوزادی که زنده متولّد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد از مورث خود ارث می‌برد. وصیت برای جنین در شکم مادر صحیح است؛ لیکن استقرار آن منوط به زنده متولّد شدن او است. بنابر قول منسوب به مشهور بر کودکی که زنده متولّد شده سپس مرده است خواندن نماز میت مستحب است. از شرایط آزاد شدن امّ وَلَد پس از مرگ مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا زنده باشد. منبع: جواهر الکلام ج۳۹، ص۷۰ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۳۸۷ · مستمسک العروة ج۴، ص۲۱۴ · جواهر الکلام ج۳۴، ص۳۷۹

غایبی که معلوم نیست زنده است یا مرده ، نزدیکان او بنابر مشهور از وی ارث نمی‌برند، مگر آنکه مرگش با بینه یا خبر علم‌آور ثابت گردد، یا متناسب با سن غایب ، غیبتش آنقدر به درازا بکشد که به طور معمول انسان در این مدّت زنده نمی‌ماند. منبع: جواهر الکلام ج۳۹، ص۶۳

تذکیه ماهی به زنده گرفتن آن از آب است؛ از این رو، خوردن ماهی زنده پس از گرفتن آن از آب بنابر مشهور جایز است؛ همچنین تذکیه ملخ به زنده گرفتن آن است. شرط تحقق ذبح ، زنده بودن ذبیحه هنگام ذبح است و در موارد مشتبه بودن حیات، چنانچه پس از ذبح حرکتی که گویای حیات باشد- مانند برهم زدن چشمها- از حیوان سر بزند، حکم به زنده بودن آن می‌شود. هرچند بسیاری هنگام ذبح استقرار حیات را شرط دانسته‌اند. رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. بنابر قول برخی در ثبوت ولایت جدّ پدری بر باکره در عقد ازدواج ، زنده بودن پدر شرط است؛ لیکن معروف میان فقها عدم اشتراط آن است. منبع: جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۶۳ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۰ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۷۵ · جواهر الکلام ج۳۶، ص۱۴۱-۱۵۳ · توضیح المسائل مراجع ج۲، ص۵۰۶، م۲۴۷۴ · جواهر الکلام ج۲۹، ص۱۷۱-۱۷۲

حیات آدمی از چنان اهمیتی برخوردار است که هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با آن تزاحم پیدا کند برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد، مانند مشروعیت خوردن یا نوشیدن آنچه در شرع حرام است در حال اضطرار و ترک حج درصورت بیم بر جان خود یا نفس محترمی دیگر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با حفظ حیات تزاحم پیدا کند، برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 78

از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی بنابر مشهور زنده بودن او است؛ لیکن در جواز بقا بر تقلید مجتهد پس از مرگ وی اختلاف است؛ بسیاری آن را جایز دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی بنابر مشهور زنده بودن او است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. شاخه: مدنی

از شرایط آزاد شدن امّ وَلَد پس از مرگ مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا زنده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط آزاد شدن امّ وَلَد پس از مرگ مولا این است که فرزند وی تا زمان مرگ مولا زنده باشد. شاخه: مدنی

رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. شاخه: خانواده

نوزادی که زنده متولّد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد از مورث خود ارث می‌برد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نوزادی که زنده متولد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد، از مورث خود ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. شاخه: خانواده

حیات آدمی از چنان اهمیتی برخوردار است که هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با آن تزاحم پیدا کند برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد، مانند مشروعیت خوردن یا نوشیدن آنچه در شرع حرام است در حال اضطرار و ترک حج درصورت بیم بر جان خود یا نفس محترمی دیگر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هرگاه ترک حرام یا فعل واجبی با حفظ حیات تزاحم پیدا کند، برای حفظ حیات، ارتکاب حرام و ترک واجب مشروعیت می‌یابد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 78

از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی بنابر مشهور زنده بودن او است؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بنابر مشهور، از شرایط مجتهد در تقلید ابتدایی، زنده بودن او است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

لیکن در جواز بقا بر تقلید مجتهد پس از مرگ وی اختلاف است؛ بسیاری آن را جایز دانسته‌اند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در جواز بقا بر تقلید مجتهد پس از مرگ وی اختلاف است، اما بسیاری آن را جایز دانسته‌اند. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نیابت از فرد زنده در مستحباتی که نیابت پذیرند و مباشرت در آنها شرط نیست، صحیح است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

نوزادی که زنده متولّد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد از مورث خود ارث می‌برد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): نوزادی که زنده متولد شده است، هرچند بعد از آن بمیرد، از مورث خود ارث می‌برد. شاخه: ارث و وصیت

وصیت برای جنین در شکم مادر صحیح است؛ لیکن استقرار آن منوط به زنده متولّد شدن او است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وصیت برای جنین در شکم مادر صحیح است، اما استقرار آن منوط به زنده متولد شدن او است. شاخه: ارث و وصیت

رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): رضاع در صورتی موجب محرمیت می‌شود که کودک به مقداری که موجب محرمیت می‌گردد از زن زنده شیر بخورد. شاخه: خانواده · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 45