نکتهٔ فقهی: قاعده تصدیق امین

قاعده تصدیق امین از قواعد فقهی به معنای تصدیق قول امین نسبت به مال امانتی که در دست او به امانت گذارده شده و عدم ضمانت امین، مگر آنکه در نگهداری امانت افراط یا تفریط کرده باشد. قاعدۀ یاد شده که از آن به قاعده سماع قول امین یا سماع ادعای امین نیز یاد کرده‌اند، در فقه کمتر به عنوان قاعده مطرح شده است، لیکن در باب‌های مختلف، همچون اجاره ، رهن ، مضاربه و ودیعه به مفاد آن استدلال کرده‌اند. منبع: مائة قاعدة فقهیة، ص۹۸

امین نسبت به مال امانتی که در دست او به امانت گذارده شده است، ضامن نیست، مگر آنکه در نگهداری آن افراط یا تفریط کرده باشد. اگر امین مدّعی تلف مال و مالک منکر آن باشد، بنابر قول مشهور، قول امین با سوگند پذیرفته است، خواه سبب تلف آشکار باشد، مانند آتش گرفتن، یا پنهان، مانند دزدیدن. برخی قدما در سبب آشکار، گفتۀ امین را تنها در صورت اقامۀ بیّنه پذیرفته دانسته‌اند. برخی در اجیر، مانند خیاط و کسی که با خودرو، کشتی و یا غیر آن کالاهای دیگران را جابه‌جا می‌کند، قاعدۀ تصدیق امین را جاری ندانسته و در نتیجه ادعای تلف یا عدم افراط یا تفریط را از آنان نپذیرفته‌اند، مگر آنکه بیّنه اقامه کنند یا مستند ادعای آنان امری آشکار و غیر قابل انکار باشد یا قراین و شواهد بر متهم نبودن آنان دلالت داشته باشد و یا اجیر فردی مورد اطمینان و موثق باشد. منبع: غایة المرام، ج۲، ص۲۸۹-۲۹۰ · ج۴، ص۱۴۱ · ج۵، ص۶۲ · مفتاح الکرامة، ج۱۵، ص۳۳۱

قاعدۀ تصدیق امین در همۀ موارد تحقق امانت، خواه امانت مالکی ، مانند ودیعه، اجاره و مضاربه یا امانت شرعی ، جریان دارد، البته با اختلافاتی که در گسترۀ جریان قاعده بدان اشاره شد.

قاعده تصدیق امین از قواعد فقهی به معنای تصدیق قول امین نسبت به مال امانتی که در دست او به امانت گذارده شده و عدم ضمانت امین، مگر آنکه در نگهداری امانت افراط یا تفریط کرده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قول امین در مورد مال امانتی که در دست اوست، پذیرفته می‌شود و او ضامن نیست، مگر اینکه در نگهداری آن افراط یا تفریط کرده باشد. در صورت اختلاف بین امین و مالک بر سر تلف مال یا افراط و تفریط، قول امین با سوگند پذیرفته می‌شود. شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 9

اگر امین مدّعی تلف مال و مالک منکر آن باشد، بنابر قول مشهور، قول امین با سوگند پذیرفته است، خواه سبب تلف آشکار باشد، مانند آتش گرفتن، یا پنهان، مانند دزدیدن. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر امین مدعی تلف مال امانتی باشد و مالک آن را انکار کند، بنابر قول مشهور، قول امین با سوگند پذیرفته می‌شود، چه سبب تلف آشکار باشد و چه پنهان. شاخه: ادلهٔ اثبات

اگر صاحب مال، تلف را بپذیرد، اما مدعی افراط یا تفریط امین باشد و امین منکر آن، گفتۀ امین با سوگند پذیرفته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر صاحب مال، تلف را بپذیرد اما مدعی افراط یا تفریط امین باشد و امین آن را انکار کند، گفتۀ امین با سوگند پذیرفته می‌شود. شاخه: ادلهٔ اثبات

برخی در اجیر، مانند خیاط و کسی که با خودرو، کشتی و یا غیر آن کالاهای دیگران را جابه‌جا می‌کند، قاعدۀ تصدیق امین را جاری ندانسته و در نتیجه ادعای تلف یا عدم افراط یا تفریط را از آنان نپذیرفته‌اند، مگر آنکه بیّنه اقامه کنند یا مستند ادعای آنان امری آشکار و غیر قابل انکار باشد یا قراین و شواهد بر متهم نبودن آنان دلالت داشته باشد و یا اجیر فردی مورد اطمینان و موثق باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مورد اجیر (مانند خیاط یا حمل‌کننده کالا)، قاعده تصدیق امین جاری نیست و ادعای تلف یا عدم افراط و تفریط از آنان پذیرفته نمی‌شود، مگر اینکه بیّنه اقامه کنند، یا مستند ادعایشان آشکار باشد، یا قراین و شواهد بر بی‌گناهی‌شان دلالت کند، یا اجیر فردی مورد اطمینان باشد. شاخه: مدنی

برخی در اجیر، مانند خیاط و کسی که با خودرو، کشتی و یا غیر آن کالاهای دیگران را جابه‌جا می‌کند، قاعدۀ تصدیق امین را جاری ندانسته و در نتیجه ادعای تلف یا عدم افراط یا تفریط را از آنان نپذیرفته‌اند، مگر آنکه بیّنه اقامه کنند یا مستند ادعای آنان امری آشکار و غیر قابل انکار باشد یا قراین و شواهد بر متهم نبودن آنان دلالت داشته باشد و یا اجیر فردی مورد اطمینان و موثق باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در برخی موارد مانند اجیر (خیاط، حمل‌کننده کالا) ادعای تلف یا عدم افراط یا تفریط از آنان پذیرفته نیست، مگر اینکه بینه اقامه کنند، یا مستند ادعایشان آشکار باشد، یا قراین و شواهد بر بی‌گناهی‌شان دلالت کند، یا اجیر فردی مورد اطمینان باشد. شاخه: مدنی