نکتهٔ فقهی: قصاص چشم اعور

و اگر اعوری، چشم‌ سالم اعوری را دربیاورد از او قصاص گرفته می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فرد اعوری، چشم سالم اعور دیگری را دربیاورد، از او قصاص گرفته می‌شود. شاخه: کیفری

اگر صاحب دو چشم، چشم اعور را دربیاورد برای آن یک‌چشم قصاص گرفته می‌شود؛ پس آیا برای او علاوه‌برآن، رد نصف دیه است؟ بعضی گفته‌اند: نه، ولی اقوی ثبوت آن است. و ظاهر آن است که مجنی علیه بین گرفتن دیه کامل و بین قصاص گرفتن و گرفتن نصف دیه مخیر است، همان‌طور که ظاهر آن است که این حکم در جایی ثابت است که چشم اعور دیه کامل داشته باشد؛ مانند اینکه به طور خلقت یا به آفت از خدا باشد، نه در غیر آن، مثل جایی که چشم او از جهت قصاص درآورده شده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی که دو چشم دارد، چشم اعور (یک چشم) دیگری را دربیاورد، برای آن یک چشم قصاص گرفته می‌شود. در این حالت، علاوه بر قصاص، نصف دیه نیز به مجنی‌علیه تعلق می‌گیرد. مجنی‌علیه بین گرفتن دیه کامل و قصاص به همراه نصف دیه مخیر است. این حکم در صورتی است که چشم اعور دیه کامل داشته باشد (مانند مادرزادی یا آفت الهی) و نه در مواردی که اعوریت ناشی از قصاص قبلی باشد. شاخه: کیفری

از بین بردن چشم صحیح اعوری که نقص آن، مادرزاد یا به آفت الـهی است، موجب ثبوت دیه کامل است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از بین بردن چشم صحیح فرد اعوری که نقص آن مادرزادی یا به آفت الهی است، موجب دیه کامل است. شاخه: کیفری

و اگر جانی‌ای او را اعور نموده باشد و دیه آن را از او مستحق باشد در چشم سالم نصف دیه است، چه دیه آن را گرفته یا نه و چه بتواند آن را بگیرد یا نه، بلکه و همچنین دیه آن نصف است اگر اعوریت او از جهت قصاص باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در صورتی که اعوریت فرد ناشی از جنایت یا قصاص باشد، دیه چشم سالم او نصف دیه کامل است، چه دیه قبلی را گرفته باشد یا نه و چه بتواند آن را بگیرد یا نه. شاخه: کیفری

اگر چشم کوری را که به حالت خود قائم است دربیاورد از او قصاص نمی‌شود. و ثلث دیه بر او م. ب.. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر چشم کوری که به حالت خود قائم است، توسط دیگری از بین برده شود (فرو رود یا کنده شود)، قصاص ندارد و یک سوم دیه بر جانی واجب است. این حکم شامل چشمی می‌شود که نابینایی آن مادرزادی یا ناشی از جنایت باشد. شاخه: کیفری

در دو چشم با هم دیه کامل است. و در هر یک از آن‌ها نصف دیه م. ب.. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در دو چشم با هم دیه کامل است و در هر یک از آن‌ها نصف دیه م. ب.. شاخه: کیفری

و اعمش (کسی که دیده‌اش تار است) و احول (دو بین) و اخفش (شب بین) و اعشی (روز بین) و ارمد (کسی که درد چشم دارد) مانند صحیح است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): افرادی که دارای عیوب بینایی مانند اعمش (دید تار)، احول (دوبین)، اخفش (شب‌بین)، اعشی (روزبین) و ارمد (درد چشم) هستند، در مورد دیه چشم مانند فرد سالم محسوب می‌شوند. شاخه: کیفری

و اگر در سیاهی چشم او سفیدی باشد پس اگر بینایی‌ باقی باشد، به اینکه سفیدی، بر ناظر (عدسی) نباشد پس دیه کامل است. وگرنه درصورتی‌که تشخیص ممکن باشد به حساب آن از دیه ساقط می‌شود وگرنه در آن ارش است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر در سیاهی چشم سفیدی وجود داشته باشد، در صورتی که بینایی باقی باشد (سفیدی بر عدسی نباشد)، دیه کامل است. در غیر این صورت، اگر تشخیص میزان بینایی ممکن باشد، به همان نسبت از دیه ساقط می‌شود وگرنه ارش (خسارت) تعلق می‌گیرد. شاخه: کیفری

اَعوَر یعنی یک چشم و احکام آن در بابهای حج ، قصاص و دیات آمده است.

قربانی در حج باید از نظر خلقت تامّ باشد؛ از این‌رو، حیوان یک چشم کفایت نمی‌کند. منبع: جواهر الکلام ج۱۹، ص۱۳۹-۱۴۰

قصاص در چشم‌ ثابت است و با مساوی بودن محل، قصاص می‌گیرد؛ پس چشم‌ راست به چپ و همچنین برعکس در آورده نمی‌شود. و اگر جانی، اعور (یک‌چشم) باشد از او قصاص گرفته می‌شود اگرچه کور شود؛ زیرا حق او را کور کرده است. و چیزی به او رد نمی‌شود ولو اینکه دیه آن دیه نفس باشد - درصورتی‌که در خلقت یا به آفتی از خدای متعال، اعور شده باشد - و بین اینکه از خلقت یا با جنایت یا با آفت یا با قصاص اعور شده باشد، فرق نمی‌کند. و اگر اعوری، چشم‌ سالم اعوری را دربیاورد از او قصاص گرفته می‌شود. پس قصاص بر چشم جاری می‌شود؛ هرچند جنایتکار اعور باشد. پس آیا برای او علاوه‌برآن، رد نصف دیه است؟ بعضی گفته‌اند: نه، ولی اقوی ثبوت آن است. و ظاهر آن است که مجنی علیه بین گرفتن دیه کامل و بین قصاص گرفتن و گرفتن نصف دیه مخیر است، همان‌طور که ظاهر آن است که این حکم در جایی ثابت است که چشم اعور دیه کامل داشته باشد؛ مانند اینکه به طور خلقت یا به آفت از خدا باشد، نه در غیر آن، مثل جایی که چشم او از جهت قصاص درآورده شده باشد.» منبع: موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۸۲، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۲۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام ج۴۲ف ص۳۶۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۸۲، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۲۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش

از بین بردن چشم صحیح اعوری که نقص آن، مادرزاد یا به آفت الـهی است، موجب ثبوت دیه کامل است. در غیر این دو صورت، همچون چشم سالم نصف دیه دارد. و در هر یک از آن‌ها نصف دیه م. ب.. و اعمش (کسی که دیده‌اش تار است) و احول (دو بین) و اخفش (شب بین) و اعشی (روز بین) و ارمد (کسی که درد چشم دارد) مانند صحیح است. و اگر در سیاهی چشم او سفیدی باشد پس اگر بینایی‌ باقی باشد، به اینکه سفیدی، بر ناظر (عدسی) نباشد پس دیه کامل است. وگرنه درصورتی‌که تشخیص ممکن باشد به حساب آن از دیه ساقط می‌شود وگرنه در آن ارش است.» و «در چشم سالم از شخص اعور (یک‌چشم) درصورتی‌که اعوریت به خلقت یا به آفت از خدای متعال باشد دیه کامل است. و اگر جانی‌ای او را اعور نموده باشد و دیه آن را از او مستحق باشد در چشم سالم نصف دیه است، چه دیه آن را گرفته یا نه و چه بتواند آن را بگیرد یا نه، بلکه و همچنین دیه آن نصف است اگر اعوریت او از جهت قصاص باشد.» امّا به قول مشهور، دیه چشمی که بینایی ندارد، اگر بر اثر آسیب، فرو رود یا کنده شود، یک سوم دیه چشم سالم است. و ثلث دیه بر او م. ب..» پس «در چشم عوراء (نابینا) درصورتی‌که آن را خسف نماید (حدقه‌اش را معیوب کند) یا آن را دربیاورد ثلث دیه است، خواه نابینایی آن به خلقت باشد یا به جنایت جانی.» منبع: تحریر الوسیلة ج۲، ص۵۴۵ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۱۱، کتاب الدیات، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، الثانی، مسالة۱، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۱۱، کتاب الدیات، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، الثانی، مسالة۲، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · جواهر الکلام ج۴۳، ص۱۸۵-۱۸۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۵۸۲، کتاب القصاص، القسم الثانی فی قصاص ما دون النفس، مسالة۲۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۶۱۱، کتاب الدیات، المقصد الاول فی دیات الاعضاء، الثانی، مسالة۳، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۹۹ ه ش