نکتهٔ فقهی: محدودیت اعتبار شهادت در قانون مدنی قدیم (شهادت در قانون مدنی ایران (قواعد فقه))

شهادت در قانون مدنی ایران ، زیر مجموعه مبحث بینه از مباحث مطرح در قاعده بینه است. تا پیش از اصلاحات ۱۴/۸/۱۳۷۰، مواد ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۴ قانون مدنی به مقررات شهادت اختصاص داشت. این مقررات تحت تأثیر قانون مدنی فرانسه بوده و با فقه امامیه اختلافاتی داشت. پس از اصلاحات، برخی مواد حذف و شرایط شاهد شامل بلوغ ، عقل ، عدالت ، ایمان و طهارت مولد شد.

بیّنه مؤنث بیّن است و در لغت به معنای فاصل، روشن و آشکار، و در اصطلاح به معنای حجت و دلیل م. ب.. چرا که حجت دلیل آشکارکننده و فیصله دهنده حق است. ماده ۱۶۷۶ در المجله، در تعریف بیّنه آمده است: « البیّنة هی الحجة القویه »، «بیّنه عبارت است از حجت و دلیل نیرومند».

در کتب حقوقی امروز، بیّنه به دو معنی به کار می‌رود: الف) بیّنه شخصی یا به تعبیر فنی خاص: شهادت . در این مقاله ما به شهادت دادن در قانون مدنی ایران که زیر مجموعه مبحث بینه شخصی هست، خواهیم پرداخت

تا قبل از اصلاحات ۱۴/ ۸/ ۷۰ مواد ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۴ قانون مدنی ایران به شهادت و شرایط شهود و شرایط شهادت، اختصاص یافته بود و با آنچه که در فقه امامیه در این خصوص آمده است از نظر شرایط و ارزش مفاد گواهی اختلاف زیادی داشت.

قبلا قانون مدنی ایران به پیروی از قانون مدنی فرانسه ارزش گواهی را محدود ساخته بود و آن را فقط در موارد زیر معتبر می‌دانست: ۱. عقود و ایقاعات و تعهداتی که عینا یا قیمتا بیش از پانصد ریال ارزش نداشته باشد (ماده ۱۳۰۶). ۲. ایفاء تعهد یا بری شدن ناشی از انجام تکالیف ناشیه از عقود و ایقاعات و تعهداتی که عینا یا قیمتا بیش از پانصد ریال ارزش نداشته باشد (ماده ۱۳۰۷). ۳. برای تکمیل یا تقویت دلیل اگر چه موضوع آن عینا یا قیمتا بیش از پانصد ریال ارزش نداشته باشد (ماده ۱۳۱۲). ۴. ۵. ۶. ۷. موارد ضمان قهری و امور دیگری که داخل در عقود، ایقاعات و تعهدات نمی‌باشد مانند موارد تسبیب و اتلاف و غصب و استیفاء (ماده ۱۳۱۲).}}

با اصلاحات مورخ ۱۴/ ۸/ ۷۰ مواد ۱۳۰۶ و ۱۳۰۷ مذکور در فوق به علت ناسازگاری با فقه امامیه کاملا، حذف گردید و موارد مذکور در ماده ۱۳۱۲ با کمی تغییرات، در قانون فعلی موجود است.

قبلا ماده ۱۳۱۳ برای شاهد شرایط زیر را معتبر می‌دانست: ۱. اهلیت . ۲. عقل . ۳. محکوم نبودن به مجازات جنائی. ۴. محکوم نبودن به امر جنحه که محکمه در حکم خود آنها را از حق شهادت دادن در محاکم محروم نموده باشد. ۵. ولگرد و متکدی نبودن. ۶. معروف نبودن به فساد اخلاق . ۷. نداشتن نفع شخصی در دعوی.

در اصلاحات انجام شده، ماده به شرح زیر در آمد: «در شاهد بلوغ ، عقل ، عدالت ، ایمان و طهارت مولد شرط است». تبصره ۱. عدالت شاهد باید با یکی از طرف شرعی برای دادگاه احراز شود. تبصره ۲. شهادت کسی که نفع شخصی به صورت عین یا منفعت یا حق رد دعوی داشته باشد و نیز شهادت کسی که تکدی را شغل خود قرار داده پذیرفته نمی‌شود.

قبلا ماده ۱۳۱۳ برای شاهد شرایط زیر را معتبر می‌دانست: ۱. اهلیت. ۲. عقل. ۳. محکوم نبودن به مجازات جنائی. ۴. محکوم نبودن به امر جنحه که محکمه در حکم خود آنها را از حق شهادت دادن در محاکم محروم نموده باشد. ۵. ولگرد و متکدی نبودن. ۶. معروف نبودن به فساد اخلاق. ۷. نداشتن نفع شخصی در دعوی. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قبل از اصلاحات سال ۱۳۷۰، شرایط شاهد شامل اهلیت، عقل، عدم محکومیت به مجازات جنایی یا جنحه، ولگرد و متکدی نبودن، معروف نبودن به فساد اخلاق و نداشتن نفع شخصی در دعوی بود. شاخه: ادلهٔ اثبات · ارتباط با قانون: ماده ۱۳۱۳ قانون مدنی

بیّنه مؤنث بیّن است و در لغت به معنای فاصل، روشن و آشکار، و در اصطلاح به معنای حجت و دلیل م. ب.. چرا که حجت دلیل آشکارکننده و فیصله دهنده حق است. ماده ۱۶۷۶ در المجله، در تعریف بیّنه آمده است: «البیّنة هی الحجة القویه»، «بیّنه عبارت است از حجت و دلیل نیرومند». — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بینه در لغت به معنای روشن و آشکار و در اصطلاح به معنای حجت و دلیل نیرومند است که حق را آشکار و فیصله می‌دهد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)