نکتهٔ فقهی: مستند قاعده تساقط

چنانچه دو دلیل معتبر بر حسب دلالت با هم تنافی و تعارض داشته باشند و مرجّحی که موجب تقدیم و ترجیح یکی بر دیگری شود، وجود نداشته باشد، قاعدۀ اوّلی به حکم عقل، سقوط هر دو دلیل از اعتبار و عدم عمل به هیچ یک است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): چنانچه دو دلیل معتبر با هم تنافی و تعارض داشته باشند و مرجّحی برای تقدیم یکی بر دیگری نباشد، هر دو دلیل از اعتبار ساقط می‌شوند و به هیچ یک عمل نمی‌شود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط) · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 87

قاعدۀ تساقط از قواعد اصولی کاربردی در فقه به معنای سقوط دو دلیل متعارض از اعتبار است. از آن در اصول فقه در بحث تعادل و تراجیح سخن گفته‌اند.

چنانچه دو دلیل معتبر بر حسب دلالت با هم تنافی و تعارض داشته باشند و مرجّحی که موجب تقدیم و ترجیح یکی بر دیگری شود، وجود نداشته باشد، قاعدۀ اوّلی به حکم عقل ، سقوط هر دو دلیل از اعتبار و عدم عمل به هیچ یک است. آیا سقوط دو دلیل از اعتبار به این معنا است که هر دو نادیده فرض می‌شوند یا اینکه در محدودۀ تعارض در مدلول مطابقی سقوط صورت می‌گیرد و در نتیجه اگر هر دو دلیل به جهت مدلول التزامی در نفی حکم دیگری متفق باشند، نسبت به نفی آن، حجّت و معتبر خواهند بود و به نفی آن حکم می‌شود؟ مسئله محل اختلاف است. منشا این اختلاف نیز آن است که آیا دلالت التزامی در حجّیت تابع دلالت مطابقی است یا نه‌؟ بنابر تبعیت ، دو دلیل متعارض، نادیده و کان لم یکن فرض می‌شوند، بر خلاف عدم تبعیّت. منبع: اصول الفقه، ج۲، ص۱۹۸ · اصول الفقه، ج۲، ص۲۰۰