نکتهٔ فقهی: معیار دلالت اقتضاء

در آداب تجارت آمده که مؤمن «سهل القضاء» و «سهل الاقتضاء» است، یعنی در پرداخت حق تأخیر نمی‌کند (سهل القضاء) و هنگام مطالبه حقّ خود از بدهکار، سخت گیر نیست (سهل الاقتضاء). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): مؤمن در مطالبه حق خود از بدهکار، سخت‌گیر نیست. شاخه: مدنی

برخی حُکم را چنین تعریف کرده‌اند «خطاب الشرع المتعلق بأفعال المکلّفین بالاقتضاء او التخییر او الوضع». مراد از«اقتضاء»چهار حکم وجوب، حرمت، کراهت و استحباب است که در آنها طلب وجود دارد. مراد از«وضع» حکم وضعی و از«تخییر» اباحه است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حکم شرعی عبارت است از خطاب شرع که به افعال مکلفین تعلق می‌گیرد، شامل اقتضاء (وجوب، حرمت، کراهت، استحباب)، تخییر (اباحه) یا وضع (حکم وضعی). شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

دلالت اقتضاء در مقابل دلالت «اشاره» و دلالت «تنبیه» عبارت است از دلالت کلام بر مفهومی که در لفظ نیامده، لیکن از نظر عرف، مقصود گوینده است و صدق یا صحّت کلام از نظر عقل یا شرع یا لغت و یا عادت منوط به آن است — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دلالت اقتضاء به معنای دلالت کلام بر مفهومی است که در لفظ نیامده، اما از نظر عرف مقصود گوینده است و صدق یا صحت کلام از نظر عقل، شرع، لغت یا عادت منوط به آن است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

از جمله مباحثی که اصولیان در بحث ملازمات عقلی مطرح کرده‌اند این است که آیا امر به چیزی مانند نماز عقلاً اقتضای نهی از ضد آن، همچون خوردن و آشامیدن را دارد؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اصول فقه بحث می‌شود که آیا امر به چیزی (مانند نماز) عقلاً مستلزم نهی از ضد آن (مانند خوردن و آشامیدن) است یا خیر. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

و نیز مطرح کرده‌اند که آیا نهی از عبادت یا معامله عقلاً مقتضی فساد و بطلان آن هست؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در اصول فقه بحث می‌شود که آیا نهی از یک عبادت یا معامله عقلاً مستلزم فساد و بطلان آن است یا خیر. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

اقتضا، در لغت به معنای استدعا و طلب است و در اصطلاح ، گاهی در موردی استعمال می‌شود که مقتضی ، در ثبوت واقعی شیء اثر می‌کند؛ این اقتضا را «اقتضا به نحو علیت و تاثیر» می‌نامند ( اقتضای ثبوتی ). منبع: روح الله، ج۱، ص۲۹۹

در آداب تجارت آمده که مؤمن «سهل القضاء» و «سهل الاقتضاء» است، یعنی در پرداخت حق تأخیر نمی‌کند (سهل القضاء) و هنگام مطالبه حقّ خود از بدهکار ، سخت گیر نیست (سهل الاقتضاء). منبع: محمدحسن، ج۲۲، ص۴۶۴

برخی حُکم را چنین تعریف کرده‌اند «خطاب الشرع المتعلق بأفعال المکلّفین بالاقتضاء او التخییر او الوضع». مراد از«اقتضاء»چهار حکم وجوب ، حرمت ، کراهت و استحباب است که در آنها طلب وجود دارد. مراد از«وضع» حکم وضعی و از«تخییر» اباحه است. منبع: ج۱، ص۳۹

۶. ۱ - دلالت اقتضاء دلالت اقتضاء در مقابل دلالت «اشاره» و دلالت «تنبیه» عبارت است از دلالت کلام بر مفهومی که در لفظ نیامده، لیکن از نظر عرف، مقصود گوینده است و صدق یا صحّت کلام از نظر عقل یا شرع یا لغت و یا عادت منوط به آن است، مانند مفهوم « عِقاب » در حدیث رفع ؛ زیرا حدیث رفع بیانگر برداشته شدن نُه چیز، از جمله خطا و فراموشی از امّت است؛ در حالی که واضح است که خود خطا و فراموشی از امّت برداشته نشده، بلکه آثار شرعی آنها، مانند عقاب اُخروی برداشته شده است. در نتیجه صحّت و صدق کلام در آن حدیث متوقّف بر تقدیر گرفتن لفظ یا معنایی مانند «عقاب» م. ب.. ۶.۱. ۱ - معیار در دلالت اقتضاء معیار در دلالت اقتضا دو چیز است: ۱.دلالت، مقصود گوینده باشد. ۲.صدق یا صحّت کلام متوقّف بر آن باشد؛ خواه لفظی در تقدیر گرفته شود یا معنای مقصود متکلّم از باب مجاز در اسناد باشد؛ به نحو حقیقی یا مجازی. و نیز مطرح کرده‌اند که آیا نهی از عبادت یا معامله عقلاً مقتضی فساد و بطلان آن هست؟ منبع: ج۱، ‌ ص۱۲۲ · ج۱، ‌ ص۲۶۳ · شیخ محمدرضا، ج۱، ‌ ص۳۰۶

در آداب تجارت آمده که مؤمن «سهل القضاء» و «سهل الاقتضاء» است، یعنی در پرداخت حق تأخیر نمی‌کند (سهل القضاء) و هنگام مطالبه حقّ خود از بدهکار، سخت گیر نیست (سهل الاقتضاء). — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در آداب تجارت، مؤمن کسی است که در پرداخت حق تأخیر نمی‌کند (سهل القضاء) و هنگام مطالبه حق خود از بدهکار سخت‌گیر نیست (سهل الاقتضاء). شاخه: تجارت

برخی حُکم را چنین تعریف کرده‌اند «خطاب الشرع المتعلق بأفعال المکلّفین بالاقتضاء او التخییر او الوضع». مراد از«اقتضاء»چهار حکم وجوب، حرمت، کراهت و استحباب است که در آنها طلب وجود دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حکم شرعی به خطاب شرع گفته می‌شود که به افعال مکلفین تعلق می‌گیرد، چه به صورت طلب (وجوب، حرمت، کراهت، استحباب)، چه به صورت تخییر (اباحه) و چه به صورت وضع (حکم وضعی). شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

معیار در دلالت اقتضا دو چیز است: ۱.دلالت، مقصود گوینده باشد. ۲.صدق یا صحّت کلام متوقّف بر آن باشد — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): معیار دلالت اقتضاء دو چیز است: اول اینکه دلالت، مقصود گوینده باشد؛ دوم اینکه صدق یا صحت کلام متوقف بر آن باشد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

و نیز مطرح کرده‌اند که آیا نهی از عبادت یا معامله عقلاً مقتضی فساد و بطلان آن هست؟ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اصولیان این بحث را مطرح کرده‌اند که آیا نهی از عبادت یا معامله، عقلاً مقتضی فساد و بطلان آن هست یا خیر. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)