نکتهٔ فقهی: مهلت طرح ایرادات و اعتراضات (آثار حقوقی اولین جلسه دادرسی)

آثار حقوقی اولین جلسه دادرسی ، ازجمله مباحث حقوق خصوصی است. در اصطلاح علم حقوق دادرسی به‌معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است، که با لحاظ کردن پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد. آثار حقوقی اولین جلسه دادرسی عبارتنداز: • اعتراض به بهای خواسته ؛ • طرح ایرادات؛ • افزایش خواسته، تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست؛ • استرداد دادخواست ؛ • جلب ثالث ؛ • دعوای متقابل ؛ • اخذ تامین از اتباع بیگانه ؛ • خدشه کردن در اسناد ابرازی . فهرست مندرجات ۱ - تعریف دادرسی ۲ - مفهوم اولین جلسه دادرسی ۳ - آثار حقوقی اولین جلسه دادرسی ۳. ۱ - اعتراض به بهای خواسته ۳. ۲ - طرح ایرادات ۳. ۳ - افزایش خواسته، تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست ۳. ۴ - استرداد دادخواست ۳. ۵ - جلب ثالث ۳. ۶ - دعوای متقابل ۳. ۷ - اخذ تامین از اتباع بیگانه ۳. ۸ - خدشه کردن در اسناد ابرازی ۴ - پانویس ۵ - منبع

معنای لغوی دادرسی، به داد مظلوم رسیدن، رسیدگی‌ به دادخواهی دادخواه و محاکمه است. در اصطلاح علم حقوق دادرسی به‌معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است، که با لحاظ پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد. بنابراین شامل تمام مراحل دادرسی اعم از نخستین و تجدیدنظر خواهد بود. دادرسی به‌معنای اخص، رسیدگی مرجع قضاوتی به ادعاها، ادله ، استدلالات و خواسته خواهان با لحاظ پاسخ احتمالی خوانده ، برای صدور رای قاطع م. ب.. دادرسی به این معنا معمولا با پیشوند «جلسه» یعنی «جلسه دادرسی» به‌کار می‌رود.

دادگاه برای بررسی مساله ممکن است جلسات متعددی تشکیل دهد اما در این میان قانون برای جلوگیری از اطاله دادرسی و ایجاد نظم در فرآیند دادرسی برای بیان هر مطلب در طول مدت دادرسی مهلتی قرار داده است. مثلا فرصت بیان برخی مطالب منحصرا اولین جلسه دادگاه است به‌طوری که بعد از گذشت این مهلت، دادگاه ترتیب اثر نخواهد داد. در مورد این‌که چه جلسه ای جلسه اول محسوب می شود در ابتدا ممکن است چنین تصور شود که اولین تاریخی که دادگاه بعد از تقدیم دادخواست معین می‌کند، جلسه اول است چه جلسه‌ای تشکیل شود و چه نشود و درصورت تشکیل اعم از این‌که خوانده فرصت پاسخ‌گویی کامل را بیابد یا خیر. اما این تصور نادرست است. بر رد این نظر هیات عمومی دیوان‌عالی کشور در رای اصراری شماره ۳۰۳۱۳-۳/۱۰/۱۳۳۹ می‌گوید: «منظور از اولین جلسه دادرسی جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد، درصورتی که به‌جهتی جلسه مزبور تجدید شود جلسه یا جلسات بعدی جلسه اول محسوب نمی‌شود.» اداره حقوقی قوه قضائیه نیز طی نظریه شماره ۵۰۱۵/۷-۱۰/۶/۱۳۸۱ اعلام می‌کند: «اولین جلسه دادرسی زمانی است که وقت رسیدگی به خواهان و خوانده ابلاغ و رسیدگی شروع شده باشد و اگر جلسه برای ابلاغ وقت رسیدگی به طرفین یا یکی از آن‌ها تجدید شود اولین جلسه رسیدگی محسوب نمی شود.» بنابراین اگر پس از تقدیم دادخواست و دعوت اصحاب دعوا، جلسه دادگاه تشکیل نشود یا خوانده فرصت دفاع پیدا نکند، جلسه اول محسوب نخواهد شد مثلا اگر تمام وقت جلسه صرف اظهارات خواهان شود و خوانده نتواند پاسخ دهد یا پاسخ خوانده طولانی شود و وقت جلسه برای تکمیل آن کافی نباشد و ناتمام بماند، جلسه بعدی که برای شنیدن ادامه دفاعیات خوانده تشکیل می‌شود، ادامه اولین جلسه دادرسی خواهد بود. منبع: آیین دادرسی مدنی، تهران، انتشارات پایدار، چاپ نهم، پاییز ۱۳۸۵، ج۲، ص۱۲۶

تغیییر خواسته مثل این‌که در قراردادی، متعهد به تعهد خود عمل نکرده و متعهدله ابتدا در دادخواست خود الزام متعهد به ایفای تعهد را خواسته است اما تا پایان اولین جلسه، خواسته خ. ر. ب. مطالبه خسارات ناشی از عدم انجام تعهد تغییر دهد. • تردید ؛ • ادعای جعلیت . منبع: آیین دادرسی مدنی، تهران، انتشارات دراک، چاپ چهاردهم، پاییز ۱۳۸۷، جلد۲، ص۱۶۲

در اصطلاح علم حقوق دادرسی به‌معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است، که با لحاظ کردن پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دادرسی به معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است که با لحاظ کردن پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد و شامل تمام مراحل دادرسی اعم از نخستین و تجدیدنظر می‌شود. شاخه: آیین دادرسی

«منظور از اولین جلسه دادرسی جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد، درصورتی که به‌جهتی جلسه مزبور تجدید شود جلسه یا جلسات بعدی جلسه اول محسوب نمی‌شود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اولین جلسه دادرسی، جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد و اگر جلسه برای ابلاغ وقت رسیدگی به طرفین یا یکی از آن‌ها تجدید شود، اولین جلسه رسیدگی محسوب نمی‌شود. شاخه: آیین دادرسی

«در دعاوی راجع‌به اموال، بهای خواسته مبلغی است که خ. د. د. معین کرده و خوانده تا اولین جلسه دادرسی به آن ایراد و یا اعتراض نکرده مگر این‌که قانون ترتیب دیگری معین کرده باشد.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در دعاوی راجع به اموال، بهای خواسته مبلغی است که خ. د. د. معین کرده و خوانده تا اولین جلسه دادرسی می‌تواند به آن ایراد یا اعتراض کند، مگر اینکه قانون ترتیب دیگری معین کرده باشد. شاخه: آیین دادرسی · ارتباط با قانون: بند ۴ ماده ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی

«ایرادات و اعتراضات باید تا پایان اولین جلسه دادرسی به‌عمل آید مگر این‌که سبب ایراد متعاقبا حادث شود.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ایرادات و اعتراضات باید تا پایان اولین جلسه دادرسی به عمل آید، مگر اینکه سبب ایراد متعاقباً حادث شود. شاخه: آیین دادرسی · ارتباط با قانون: ماده ۸۷ قانون آیین دادرسی مدنی

«خواهان می‌تواند خواسته خود را که در دادخواست تصریح کرده در تمام مراحل دادرسی کم کند ولی افزودن آن و یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست درصورتی ممکن است که با دعوای طرح شده مربوط بوده و منشا واحدی داشته باشد و تا پایان اولین جلسه آن را به دادگاه اعلام کرده باشد.» — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خواهان می‌تواند خواسته خود را در تمام مراحل دادرسی کم کند، اما افزودن آن یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست تنها در صورتی ممکن است که با دعوای طرح شده مربوط بوده و منشأ واحدی داشته باشد و تا پایان اولین جلسه به دادگاه اعلام شده باشد. شاخه: آیین دادرسی · ارتباط با قانون: ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی

در اصطلاح علم حقوق دادرسی به‌معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است، که با لحاظ کردن پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد. بنابراین شامل تمام مراحل دادرسی اعم از نخستین و تجدیدنظر خواهد بود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): دادرسی به معنای اعم، رسیدگی به درخواست متقاضی توسط مرجع قضاوتی برای صدور رای است که با لحاظ کردن پاسخ طرف مقابل صورت می‌گیرد و شامل تمام مراحل دادرسی اعم از نخستین و تجدیدنظر می‌شود. شاخه: آیین دادرسی

منظور از اولین جلسه دادرسی جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد، درصورتی که به‌جهتی جلسه مزبور تجدید شود جلسه یا جلسات بعدی جلسه اول محسوب نمی‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اولین جلسه دادرسی، جلسه‌ای است که موجبات قانونی طرح و استماع دعوای طرفین فراهم باشد و وقت رسیدگی به خواهان و خوانده ابلاغ و رسیدگی شروع شده باشد. اگر جلسه برای ابلاغ وقت رسیدگی به طرفین یا یکی از آن‌ها تجدید شود یا خوانده فرصت دفاع پیدا نکند، جلسه اول محسوب نمی‌شود و جلسه بعدی ادامه اولین جلسه دادرسی خواهد بود. شاخه: آیین دادرسی

در دعاوی راجع‌به اموال، بهای خواسته مبلغی است که خ. د. د. معین کرده و خوانده تا اولین جلسه دادرسی به آن ایراد و یا اعتراض نکرده مگر این‌که قانون ترتیب دیگری معین کرده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خوانده می‌تواند تا اولین جلسه دادرسی به بهای خواسته که خ. د. د. معین کرده، ایراد یا اعتراض کند، مگر اینکه قانون ترتیب دیگری معین کرده باشد. شاخه: آیین دادرسی · ارتباط با قانون: بند ۴ ماده ۶۲ قانون آیین دادرسی مدنی

خواهان می‌تواند خواسته خود را که در دادخواست تصریح کرده در تمام مراحل دادرسی کم کند ولی افزودن آن و یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست درصورتی ممکن است که با دعوای طرح شده مربوط بوده و منشا واحدی داشته باشد و تا پایان اولین جلسه آن را به دادگاه اعلام کرده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خواهان می‌تواند خواسته خود را در تمام مراحل دادرسی کم کند، اما افزودن آن یا تغییر نحوه دعوا یا خواسته یا درخواست تنها در صورتی ممکن است که با دعوای طرح شده مربوط بوده و منشأ واحدی داشته باشد و تا پایان اولین جلسه به دادگاه اعلام شده باشد. شاخه: آیین دادرسی · ارتباط با قانون: ماده ۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی