نکتهٔ فقهی: نفی نسب فرزند با لعان

لِعان مباهله میان زوجین به گونه‌ای خاص است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): لعان مباهله‌ای خاص میان زوجین است که برای نفی حد قذف یا نفی فرزند به کار می‌رود. شاخه: خانواده

لِعان در دو مورد اصلی در فقه مطرح می‌شود: ۱- نسبت دادن زنا به همسر: ... ۲- نفی ولد (انکار فرزند): ... — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): لعان در دو مورد اصلی مطرح می‌شود: نسبت دادن زنا به همسر بدون شاهد و نفی فرزندی که همسر به دنیا آورده است. شاخه: خانواده

زمانی که مردی همسر دائمی خ. ر. ب. زنا متهم کند و شاهدی برای اثبات ادعای خود نداشته باشد. در این صورت، اگر مرد از ادعای خود برنگردد، مشمول حد قذف می‌شود. برای دفع این حد، می‌تواند با انجام مراسم لِعان، ادعای خود را با سوگندهای خاص تکرار کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مردی همسر دائمی خ. ر. ب. زنا متهم کند و شاهدی نداشته باشد، برای دفع حد قذف می‌تواند با انجام مراسم لعان، ادعای خود را با سوگندهای خاص تکرار کند. شاخه: کیفری

از شرایط لعان آن است که مرد به همسرش که مشهور به زنا نیست، نسبت زنا دهد و مدعی رؤیت آن باشد، بدون آنکه شاهدی بر آن داشته باشد. ... آیا جریان لعان مشروط به عدم بینه است و با وجود آن لعان جاری نمی‌شود یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): از شرایط لعان آن است که مرد به همسرش نسبت زنا دهد و مدعی رؤیت آن باشد، بدون آنکه شاهدی بر آن داشته باشد. در مورد اینکه آیا لعان مشروط به عدم بینه است یا خیر، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

چنان‌که انکار فرزند کسی که در فراش فرد متولد شده و امکان لحوق وی به او وجود دارد جایز نیست؛ هرچند کسی با همسرش زنا کرده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): انکار فرزند کسی که در فراش فرد متولد شده و امکان لحوق وی به او وجود دارد، جایز نیست، حتی اگر کسی با همسرش زنا کرده باشد. شاخه: خانواده

لعان برای نفی فرزندی منوط به تحقق آمیزش و احتمال انتساب نوزاد به زوج است، مانند اینکه از زمان آمیزش شش ماه یا بیشتر گذشته و از نه ماه تجاوز نکرده باشد، و چنانچه از زمان آمیزش، کمتر از شش ماه و یا بیشتر از نه ماه گذشته باشد و احتمال انتساب نوزاد به زوج نرود، برای نفی فرزندی نیازی به لعان نیست؛ زیرا فرزندی بدون لعان نیز نفی می‌شود. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): لعان برای نفی فرزندی منوط به تحقق آمیزش و احتمال انتساب نوزاد به زوج است، مانند اینکه از زمان آمیزش شش ماه یا بیشتر گذشته و از نه ماه تجاوز نکرده باشد. شاخه: خانواده

لِعان مباهله میان زوجین به گونه‌ای خاص است. لِعان در دو مورد اصلی در فقه مطرح می‌شود: ۱- نسبت دادن زنا به همسر: زمانی که مردی همسر دائمی خ. ر. ب. زنا متهم کند و شاهدی برای اثبات ادعای خود نداشته باشد. در این صورت، اگر مرد از ادعای خود برنگردد، مشمول حد قذف می‌شود. برای دفع این حد، می‌تواند با انجام مراسم لِعان، ادعای خود را با سوگندهای خاص تکرار کند. ۲- نفی ولد (انکار فرزند): زمانی که مردی فرزندی را که همسرش به دنیا آورده، از خود نفی کند و ادعا کند که این فرزند متعلق به او نیست. در این حالت نیز، برای نفی نسب فرزند از خود، می‌تواند مراسم لِعان را انجام دهد. لِعان یک راهکار شرعی است که در شرایط خاص برای حل منازعات خانوادگی ناشی از اتهام زنا یا نفی ولد، با تشریفات و آثار حقوقی ویژه در فقه اسلامی پیش‌بینی شده است. حکم لعان به صراحت در قرآن کریم آمده است و فقها آن را عنوان بابی مستقل قرار داده و از احکام آن به تفصیل سخن گفته‌اند. منبع: نور/سوره۲۴، آیه۶ – ۹

لعان مصدر باب مفاعله (لاعَنَ، یُلاعِنُ، لِعاناً) و به معنای طرد، دور کردن و نفرین است و در اصطلاح عبارت است از مباهله میان زن و شوهر برای نفی حد یا نفی فرزند به کیفیتی خاص. منبع: التنقیح الرائع، ج۳، ص۴۱۵

هرگاه مردی همسرش را به زنا نسبت دهد و شاهدی نداشته باشد، در صورت شکایت زوجه و مطالبه حد باید حد قذف بر زوج جاری شود؛ لیکن او می‌تواند با چهار بار قسم خوردن مبنی بر راستگو بودن در این ادعا و یک بار قسم خوردن مبنی بر اینکه لعنت خدا بر او باشد اگر دروغ بگوید، حد قذف ر. ا. خ. دور کند. زن نیز به همین‌گونه، می‌تواند حد زنا ر. ا. خ. دفع کند. برای نفی فرزندی که شرایط ملحق شدن به شوهر را دارد نیز همین‌گونه عمل و فرزند نفی می‌شود. در اصطلاح فقه، به این عمل «لعان» به زوج «ملاعِن» و به زوجه ملاعنه اطلاق می‌شود.

ارکان لعان عبارت‌اند از سبب لعان، ملاعن، ملاعنه و چگونگی لعان. ۳. ۱ - سبب لعان سبب لعان دو چیز است: قذف و نفی فرزند. ۳.۱. ۱ - قذف از شرایط لعان آن است که مرد به همسرش که مشهور به زنا نیست، نسبت زنا دهد و مدعی رؤیت آن باشد، بدون آنکه شاهدی بر آن داشته باشد. بنابراین، اگر به زن اجنبی نسبت زنا دهد، بدون شهود بر آن، حد قذف بر او جاری می‌شود؛ چنان‌که اگر بدون مشاهده، حتی بر اساس خبر ثقه، شیاع ، غلبه ظن و مانند آن، به زوجه خود نسبت زنا دهد، حد قذف بر او جاری می‌گردد، مگر بر ادعایش بینه اقامه کند. آیا جریان لعان مشروط به عدم بینه است و با وجود آن لعان جاری نمی‌شود یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. اکثر قائل به قول نخست و برخی قائل به قول دوم‌اند. قذف در عده رجعی ، همچون قذف در زمان زوجیت است؛ لیکن در عده باین ، هر چند قذف نسبت به زمان زوجیت باشد، موجب ثبوت حد خواهد بود و لعان جاری نمی‌شود. ۳.۱. ۲ - انکار فرزند دومین سبب لعان، انکار فرزندی نوزادی است که از همسرش متولد شده است. البته انکار فرزندی ملازم با نسبت زنا به همسر نیست؛ زیرا احتمال می‌رود فرزند به سبب وطــی بـه شبهه و مانند آن به دنیا آمده باشد. بنابراین، چنانچه فرد علم دارد که فرزند متولد شده از او نیست، جایز، بلکه واجب است او را نفی کند؛ لیکن نمی‌تواند به همسرش نسبت زنا و به نوزاد نسبت ولد الزنا بودن بدهد؛ چنان‌که انکار فرزند کسی که در فراش فرد متولد شده و امکان لحوق وی به او وجود دارد جایز نیست؛ هرچند کسی با همسرش زنا کرده باشد. بنابراین، تنها در فرضی که علم دارد فرزند از آنِ او نیست و بر حسب ظاهر شرع، نوزاد به او ملحق می‌شود، می‌تواند با لعان او را نفی کند تا فردی که از او نیست به وی منتسب نگردد. لعان برای نفی فرزندی منوط به تحقق آمیزش و احتمال انتساب نوزاد به زوج است، مانند اینکه از زمان آمیزش شش ماه یا بیشتر گذشته و از نه ماه تجاوز نکرده باشد، و چنانچه از زمان آمیزش، کمتر از شش ماه و یا بیشتر از نه ماه گذشته باشد و احتمال انتساب نوزاد به زوج نرود، برای نفی فرزندی نیازی به لعان نیست؛ زیرا فرزندی بدون لعان نیز نفی می‌شود. بنابراین اگر زوجین پس از اتفاق بر وقوع آمیزش، در زمان حمل اختلاف کنند و زوج بگوید: از زمان دخول کمتر از شش ماه گذشته است و یا بیشتر از نه ماه از زمان آن می‌گذرد، و زوجه بگوید: بین شش تا نه ماه از زمان دخول گذشته است، به دلیل احتمال راست بودن گفته زوجه انتساب نوزاد به زوج ممکن است و زوج با علم به عدم انتساب نوزاد به خودش، با لعان او ر. ا. خ. نفی می‌کند. اگر زوج علاوه بر نفی فرزند، به همسرش نسبت زنا نیز بدهد و بر زنا بینه اقامه کند، حد قذف از او ساقط می‌شود؛ لیکن برای نفی فرزند باید لعان کند و در صورت نداشتن بینه، باید برای هر دو سبب، لعان انجام دهد. در این فرض، آیا یک لعان کافی است یا باید دو لعان صورت گیرد؟ دو احتمال مطرح است. آیا نفی ولد فوری است و در صورت حضور زوج هنگام ولادت، لازم است -با علم به عدم انتساب نوزاد به وی ـ فرزندی او را انکار کند و در زمان مقتضی آن را نزد حاکم اظهار نماید یا اینکه صرف سکوت و عدم اقرار پس از ولادت، حق او را برای انکار پس از آن، سلب نمی‌کند؟ مسئله محل اختلاف م. ب.. ۳. ۲ - ملاعن لعان کننده باید بالغ، عاقل و مختار باشد و بنابر قول مشهور، مسلمان و آزاد بودن در وی شرط نیست. بنابراین، لعان از کافر و برده نیز صحیح است. لعان فرد لال در صورتی که بتواند قذف و شهادت‌های پنج‌گانه را با اشاره بفهماند، صحیح است. ۳. ۳ - ملاعنه در زن بلوغ ، عقل و کـر و لال نبودن شرط است؛ از این‌رو، اگر زوج، زن نابالغ خود را قذف کند، لعان جاری نمی‌شود؛ بلکه اگر زوجه نابالغ در سنی باشد که امکان آمیزش با او باشد، مانند زوجه هشت ساله، بر زوج حد قذف ثابت می‌شود. در غیر این صورت، تعزیر می‌گردد. اگر زوج، زوجه دیوانه خود را قذف کند، چنانچه بگوید: در حال دیوانگی مرتکب زنا شده است، تعزیر می‌شود؛ اما اگر بگوید در حال عاقل بودن زنا کرده است، حد قذف بر او ثابت می‌شود، لیکن اجرای آن در هر دو صورت (نابالغ و دیوانه بودن) منوط به مطالبه زوجه پس از بالغ و یا عاقل شدن است که در این صورت، زوج می‌تواند با لعان، حد ر. ا. خ. دفع کند. در شرط سلامت از کری و لالی دو اختلاف وجود دارد: نخست اینکه آیا سلامت از کری و لالی هر دو با هم شرط لعان است یا وجود یکی از آن دو در عدم لعان کفایت می‌کند؟ لیکن بنابر قول دوم، لعان مطلقا؛ خواه کری و لالی هر دو یا یکی از آن دو باشد، منتفی می‌شود. البته به تصریح بــرخــی، لعان با وجود کری و لالی یا لالی به تنهایی، بدون هیچ اختلافی منتفی است و اختلاف در صورت وجود کری به تنهایی است که آیا در این صورت نیز لعان جاری می‌شود یا نه؟ بر عدم جریان لعان، حتی در صورت کر بودن زوجه، ادعای اجماع شده است. و دوم، اینکه آیا کر و لال نبودن تنها شرط لعان در صورت قذف زوجه است یا علاوه بر آن، شرط لعان در نفی ولد نیز می‌باشد؟ بنابر قول نخست، در صورت قذف زوجه، اگر وی کر و لال باشد، بدون لعان بر زوج حرام ابدی می‌شود و بر زوج با مطالبه زوجه، حد قذف ثابت می‌گردد، مگر آنکه وی بر ادعای خود اقامه بینه نماید و از این طریق حد ر. ا. خ. دفع کند؛ لیکن بنا بر این قول، برای نفی ولد، لعان جاری می‌شود، بر خلاف قول دوم که لعان مطلقا جاری نمی‌شود. از دیگر شرایط ملاعنه آن است که نکاحش دائم باشد نه موقت. در شرط بودن آن نسبت به نفی فرزند اختلافی نیست؛ زیرا در نکاح موقت ، نوزاد به صرف انکار فرزندی وی توسط زوج نفی می‌شود و نیاز به لعان ندارد؛ لیکن بر شرط بودن آن نسبت به قذف اختلاف است. بنابر قول مشهور، لعان حتی با قذف زوجه در ازدواج موقت ثابت نیست؛ بلکه در صورت مطالبه زوجه، حد قذف بر زوج جاری می‌شود. برخی در صورت قذف، برای اسقاط حد، لعان را ثابت دانسته‌اند. همچنین ملاعنه باید مدخوله باشد. بنابراین، لعان زوجـه‌ای کـه زوج با او آمیزش نکرده، صحیح نیست؛ لیکن اختلاف است که آیا در ثبوت لعان، مطلقا دخول شرط است؛ چه برای اسقاط حد قذف و چه برای نفی ولد یا تنها برای نفی ولد شرط است؛ چه اینکه در صورت عدم دخول -با ادعای زوج و یاد کردن سوگند بر عدم دخول ـ فرزند بدون لعان از زوج نفی می‌شود؟ مشهور دخول را مطلقا شرط می‌دانند. برخی قول دوم را اختیار کرده‌اند و برخی دیگر، دخول را مطلقا شرط ندانسته‌اند. به قول مشهور، لعان زوجه حامله صحیح است و نیاز به صبر کردن تا وضع حمل نیست؛ هرچند اجرای حد بر او در صورت اقرار و یا امتناع از انجام دادن لعان، تا بعد از وضع حمل به تاخیر می‌افتد. ۳. ۴ - چگونگی لعان لعان باید در حضور حاکم ( امام معصوم (علیه‌السلام) ) یا منصوب از جانب ایشان و در عصر غیبت در حضور فقیه جامع شرایط صورت گیرد. در لعان، ابتدا زوج چهار بار شهادت می‌دهد که در نسبت زنایی که به زوجه داده یا فرزندی که از خود نفی کرده، صادق است، با این لفظ اَشْهَدُ بِاللَّهِ اَنِّی لَمِنِ الصادقین فیا رَمَیتُها مِن الزنا او فی انَّ الوَلَدَ لَیسَ من مائی و بار پنجم بگوید لعنت خدا بر من اگر از دروغ‌گویان باشم، با این لفظ لَعَنَةُ اللهِ عَلَیَّ اِنْ کُنتُ مِنَ الکاذبین. سپس زوجه چهار بار شهادت می‌دهد: مرد در نسبتی که به من داده دروغ‌گو است، با این لفظ: اَشْهَدُ بِاللهِ اَنَّهُ مِنَ الکَاذِبِینَ فی ما رَمانَیَ بِهِ مِنَ الزّنا و بار پنجم می‌گوید: غضب خدا بر من اگر او راست بگوید. اِنَّ غَضَبَ اللهِ عَلَیَّ اِنْ کَانَ مِنَ الصادقین. در صورت نفی فرزند توسط زوج، نیازی نیست زوجه آن را در صیغه لعان ذکر کند؛ زیرا لعان زوجه تاثیری در آن ندارد و با لعان زوج، فرزند از او نفی می‌شود؛ با این حال، اگر زوجه متعرض آن شود و بگوید این فرزند او است، اشکال ندارد. منبع: جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶ – ۹ · ج۵، ص۱۸۳ · ج۵، ص۸- ۹ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۱۰ · مهذب الاحکام، ج۲۶، ص۲۵۶ · تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۶۰ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۱۳ · ج۱۰، ص۱۸۷ - ۱۸۹ · ج۶، ص۱۸۷ · ج۱۰، ص۱۹۳ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۲۳ - ۲۵ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۲۵-۲۷ · ج۳، ص۱۸۶ · ج۱۰، ص۲۰۸ · ج۳، ص۱۸۷ · ج۴، ص۱۲۹ · شیخ طوسی، النهایة، ص۵۲۲ · ج۲، ص۶۹۸ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۳۸-۳۹ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۵۳-۵۴ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۵۵-۵۶ · ج۵، ص۱۹۹-۲۰۰

۱. صیغه: گفتن صیغه لعان، آن‌گونه که در قرآن کریم آمده، واجب است. بنابراین، گونه‌های دیگر، از قبیل «شَهِدتُ بالله»، «انا شاهدٌ»، «احلِفُ» و مانند آن کفایت نمی‌کند. ۲. ایستاده بودن: زوجین هنگام گفتن الفاظ پنج‌گانه مخصوص به خود، باید ایستاده باشند؛ چنان‌که اکثر فقها، بویژه متاخران، ایستاده بودن هر دو با هم را هنگام تلفظ دیگری، واجب دانسته‌اند. برخی صورت آخر را مستحب دانسته‌اند. ۳. ترتیب: واجب است ابتدا مرد لعان کند و صیغه را به ترتیب یاد شده بگوید، سپس زن اقدام به لعان نماید و در صورت شروع زن، لعانش کان لم یکن تلقی می‌شود و باید پس از لعان مرد، دوباره لعان کند؛ چنان‌که واجب است نخست، شهادت و پس از آن، لعن گفته شود و اگر لعن قبل از شهادت گفته شود، کفایت نمی‌کند. ۴. عربی بودن: واجب است همه الفاظ لعان در صورت توانایی به عربی بدون غلط گفته شود و در صورت دشوار بودن، آن مقدار که می‌تواند باید به عربی باشد و اگر هیچ نمی‌تواند، به هر زبانی که توانایی دارد می‌گوید و با عدم آشنایی حاکم به آن زبان، حضور دو مترجم عادل لازم است. ۵. درخواست حاکم: واجب است لعان پس از درخواست حاکم باشد و مبادرت به آن پیش از درخواست حاکم بی‌اثر است. ۶. تعیین: در صورتی که زوج، همسران متعدد داشته باشد، واجب است با ذکر نام و نام پدر یا صفات ممیزه، زوجه‌ای را که می‌خواهد لعان کند، تعیین نماید، و در صورت یکی بودن همسر، می‌تواند به گفتن «زوجتی» اکتفا کند. زوجه همین که بگوید «زوجی» کفایت می‌کند؛ زیرا احتمال تعدد زوج منتفی است. منبع: ج۵، ص۲۰۰ · ج۱۰، ص۲۳۱ · ج۱۰، ص۲۳۲ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۵۹ · تحریر الوسیلة، ج۲، ص۳۶۲ · ج۱۰، ص۲۳۳

مستحب است هنگام لعان، حاکم پشت به قبله بنشیند و زوج سمت راست او و زوجه و کودک سمت راست زوج قرار بگیرند؛ چنان‌که علاوه بر حاکم، حضور گروهی از بزرگان و نیکان برای شنیدن لعان مستحب م. ب.. مستحب است حاکم پس از شهادت و پیش از ذکر کلمه غضب ( اِنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَیَّ ) زوج را موعظه کند و او را از کیفر الهی بترساند؛ همچنین زوجه را پس از شهادت چهارگانه و پیش از یادآوری کلمه غضب بیم دهد و تاکید کند که عذاب آخرت از کیفر دنیوی دردناک‌تر است. از دیگر مستحبات لعان تغلیظ در قسم لعان است، با ذکر اسامی‌ بیانگر عظمت و انتقام خداوند و اجرای لعان در مکانی مقدس، همچون نزد رکن و مقام در مکه ، نزد قبر مطهر پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مدینه و در مساجد یا مشاهد مشرفه، در صورتی که مانعی همچون جنابت و حیض وجود نداشته باشد یا زن اهل خروج از منزل و حضور در مجالس مردان باشد، و یا اجرای آن در زمان‌هایی خاص، همچون جمعه و روز قدر، در صورتی که موجب تاخیر نگردد. منبع: شهید اول، اللمعة الدمشقیة، ص۱۹۱

احکام دیگری برای لعان ذکر شده است. ۶. ۱ - سقوط حد با قذف زوجه از سوی زوج، حد قذف بر زوج ثابت می‌شود و نمی‌توان او را ملزم به لعان کرد؛ لیکن با لعان، حد از وی ساقط می‌گردد و در صورت لعان مرد، حد بر زن ثابت می‌شود، مگر آنکه وی نیز با لعان حد ر. ا. خ. دفع کند. ۶. ۲ - امور مترتب بر لعان این امور بر لعان مترتب می‌شود: سقوط حد قذف و زنا از زوج و زوجه؛ منتفی شدن نسبت فرزندی از زوج در لعان برای نفی فرزند و بقای نسبت میان او و مادر و خویشان مادری و قطع رابطه زوجیت و حرمت ابدی زوجین بر یکدیگر؛ خواه زوج در واقع در نسبتش به زوجه صادق باشد یا کاذب. ۶. ۳ - فرزند مورد لعان به فرزندی که به لعان نفی می‌شود نمی‌توان ولد الزنا گفت و احکام ولد الزنا بر وی بار نمی‌شود. ۶. ۴ - تکذیب خود در اثنای لعان اگر مرد در اثنای لعان خود را تکذیب و یا از اتمام لعان خودداری کند، تنها حد قذف بر او ثابت می‌گردد و رابطه زوجیت و فرزندی باقی می‌ماند؛ چنان‌که اگر زن نیز چنین کند، تنها حد بر او جاری می‌شود، در صورتی که سبب لعان قذف باشد. چنانچه مرد پس از لعان برای نفی فرزند، خود را تکذیب کند، فرزند تنها به او ملحق می‌شد و از او ارث می‌برد؛ لیکن از نزدیکان پدری ارث نمی‌برد، مگر در صورت تصدیق آنان بنابر قولی، همچنین پدر و نزدیکان پدری از فرزند ارث نمی‌برند؛ اما با تکذیب یاد شده، نه زوجیت باز می‌گردد و نه حرمت ابدی از بین می‌رود؛ لیکن در ثبوت و عدم ثبوت حد قذف بر او اختلاف است. چنانچه زن پس از لعان، خود را تکذیب نماید، حد بر او ثابت نمی‌گردد، مگر آنکه چهار بار اقرار کند. در این فرض نیز ثبوت حد بر او محل اختلاف است. اکثر آن را ثابت دانسته‌اند. ۶. ۵ - ادعای قذف اگر زن ادعا کند شوهرش او را به آنچه موجب لعان است قذف کرده است و شوهر انکار کند، با اقامه بینه توسط زن بر ادعای خود، لعان منتفی، لیکن حد قذف ثابت می‌شود، مگر آنکه مرد برای انکار خود تاویلی که محتمل است، ذکر کند، مانند اینکه بگوید: من گفتم تو مرتکب زنــا شده‌ای و بر این گفته‌ام دو شاهد شهادت داده‌اند؛ لیکن گفته من قذف نیست؛ زیرا من راست گفتم و انکار من انکار قذف از روی دروغ بوده است. برخی در این صورت، لعان را ثابت دانسته‌اند. البته اگر مرد پس از اقامه شاهد، همسرش را قذف کند، می‌تواند به سبب آن لعان کند و با لعان، حد ساقط می‌شود؛ اگرچه زن در ادعای خود مبنی بر قذف پیشین توسط زوج، صادق باشد؛ زیرا با تکرار قذف، یک لعان کفایت می‌کند. اگر مرد همسرش را به زنا با مردی مشخص قذف کند؛ به گونه‌ای که هر دو را به زنا نسبت دهد، مانند اینکه به همسرش بگوید: تو با فلانی زنا کرده‌ای، بر او دو حد ثابت می‌شود و با لعان تنها حد قذف زوجه ساقط می‌گردد و حد قذف دیگر باقی می‌ماند؟ چنانچه مرد همسرش را قذف کند و زن قبل از لعان چهار بار به زنا اقرار نماید، حد بر او جاری می‌شود و بر مرد جاری نمی‌شود؛ چنان‌که حد قذف از زوج با یک بار اقرار زوجــه نیـز ساقط است. در فرض یاد شده، اگر فرزندی در میان باشد، تنها با لعان نفی می‌شود؛ زیرا اعتراف زن به زنا، مستلزم زنازاده بودن نوزاد نیست؛ از این‌رو، اگر زوجه شوهرش را در نفی ولد تصدیق نکند، بر پایه قاعده فراش نوزاد به زوج ملحق می‌شود و تنها در صورت لعان، انتساب نوزاد به زوج منتفی خواهد شد. برخی در فرض یاد شده، در ثبوت لعان تردید و اشکال کرده‌اند. البته اگر زن، شوهر خود را در نفی فرزند تصدیق کند، لعان جاری نمی‌شود؛ زیرا شرط لعان آن است که هر کدام دیگری را تکذیب نماید. اگر زوجه پس از قذف و پیش از لعان یا در اثنای آن بمیرد، لعان ساقط است و شوهر از زن ارث می‌برد و وارث می‌تواند بر زوج اجرای حد کند و شوهر می‌تواند با لعان، حد ر. ا. خ. دفع کند و پس از لعان نیز از زوجه ارث می‌برد. برخی گفته‌اند: اگر فردی از خانواده زوجـه بـا زوج لعان کند، وی از زوجه ارث نمی‌برد؛ اما اگر کسی حاضر به لعان نشود، ارث می‌برد و حد قذف نیز بر او جاری می‌شود. برخی در صورت مرگ زوجه، اجرای لعان توسط مرد برای اسقاط حد را ثابت ندانسته‌اند؛ بلکه حد بر او ثابت می‌شود و از زوجه نیز ارث می‌برد. ۶. ۶ - شهادت شوهر بر زنای زن چنانچه چهار نفر به زنای زنی شهادت دهند که یکی از آنها شوهر آن زن باشد، آیا بر زن حد جاری می‌شود و یا بر سه شاهد دیگر حد قذف جاری می‌گردد و شوهر می‌تواند برای اسقاط حد، لعان کند؟ مسئله محل اختلاف است. قول نخست به اکثر نسبت داده شده است. ۶. ۷ - سبب بطلان اخلال به الفاظ واجب لعان از سوی هر یک از زوجین، موجب بطلان لعان می‌شود. لعان، فسخ نکاح است و طلاق به شمار نمی‌رود؛ از این‌رو، شرایط معتبر در طلاق، در لعان معتبر نیست. منبع: جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶۵ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۶۵ - ۶۶ · ج۱۰، ص۲۴۴ · ج۱۰، ص۲۴۵ · ج۱۰، ص۲۴۵ - ۲۴۶ · ج۴، ص۱۳۵ · ج۳، ص۶۵۷ · ج۱۰، ص۲۴۸ · ج۱۰، ص۲۴۹ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۷۴ · محقق حلی، المختصر النافع، ص۲۱۲ · شیخ طوسی، النهایة، ص۵۲۳ · ایضاح الفوائد، ج۳، ص۴۵۶ · غایة المرام، ج۳، ص۳۵۱ - ۳۵۲ · جواهر الکلام، ج۳۴، ص۸۳