«ای قوم من! خدا را پرستش کنید که جز او معبود دیگری برای شما نیست، پیمانه و وزن را در خرید و فروش کم نکنید، دست به کمفروشی نزنید، من هم اکنون شما را در نعمت میبینم، ولی از عذاب روز فراگیر بر شما بیمناک هستم.ای قوم من! پیمانه و وزن را با عدالت تمام دهید، و بر کالاهای مردم عیب نگذارید، و از حق آنان نکاهید، و در زمین به فساد و تباهی نکوشید.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): پیمانه و وزن را در خرید و فروش کم نکنید و دست به کمفروشی نزنید، و بر کالاهای مردم عیب نگذارید و از حق آنان نکاهید.
شاخه: کیفری
بخشهای دیگرِ همین مبحث 11
قوم حضرت شعیب
قوم شعیب به جای این که به دعوت مهرانگیز و منطقی شعیب (علیهالسّلام) گوش فرا دهند و برای تامین سعادت دنیا و آخرت خود، از او اطاعت کنند، لجاجت کردند و با کمال گستاخی و بیپروایی در برابر او ایستادند و گروه اندکی از مردم ایمان آوردند ولی اکثریت آنها بر اثر غرور و سرکشی سزاوار عذاب سخت الهی گشتند.
قوم حضرت شعیب: معرفی اجمالی
یکی از پیامبران خدا حضرت شعیب (علیهالسّلام) است که نام او در قرآن یازده بار آمده است. خداوند او را به سوی مردم مَدْین و اَیکه فرستاد تا آنها را به یکتاپرستی و آیین خدایی دعوت نماید و از بتپرستی و فساد اخلاقی نجات بخشد. ۱.
۱ - نسب حضرت شعیب در مورد سلسله نسب شعیب، به اختلاف نقل شده، محدّث معروف مسعودی او را از فرزندان نابت بن مَدْین بن ابراهیم دانسته است. حضرت شعیب (علیهالسّلام) ۲۴۲ سال عمر کرد.
منبع: بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۷۵ · بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۸۴
قوم حضرت شعیب: شیوه برخورد شعیب با قوم خود
از بعضی از روایات و گفتار مفسّران و قرائن استفاده میشود که شعیب (علیهالسّلام) از طرف خدا به سوی دو قوم (قوم مَدْین و قوم اَیکه) فرستاده شد، هر دو قوم از اطاعت او سرکشی نمودند و هر کدام به یک نوع عذاب سخت گرفتار شدند. مَدْین شهری بود که در سرزمین معان، نزدیک شام، در قسمت انتهایی حجاز قرار داشت، مردم آن علاوه بر بتپرستی و فساد اخلاقی، در داد و ستدها خیانت و کلاهبرداری میکردند، کمفروشی و خیانت در خرید و فروش حتی کم نمودن طلا و نقره در سکههای پول، در میانشان رایج بود، و به خاطر حبّ دنیا و ثروتاندوزی ، به نیرنگ و حیله دست میزدند و به انواع تباهیهای اجتماعی خو گرفته بودند.
ایکه نیز قریهای آباد و پر درخت در نزدیک مدین بود، مردم آن جا نیز هم چون مردم، مَدْین غرق در فساد بودند. خداوند از میان مردم مَدْین، حضرت شعیب (علیهالسّلام) را به پیامبری برانگیخت تا آنها و مردم اطراف را از لجنزار تباهیها برهاند و به سوی توحید و صفا و صمیمیت دعوت نماید. «وَ اِلی مَدْیَن اَخاهُمْ شُعَیْباً» حضرت شعیب (علیهالسّلام) با منطق و استدلال و شیوههای حکیمانه و مهرانگیز، قوم خ. ر. ب. سوی خدا و عدالت دعوت میکرد، بیان او به قدری جالب و جاذب و گیرا بود که پیامبر اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلم) فرمود: «کانَ شُعَیبٌ خَطِیبُ الْانبِیاءِ؛ شعیب (علیهالسّلام) خطیب و سخنران در بین پیامبران بود.»
منبع: بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۸۷ · هود/سوره۱۱، آیه۸۴ · تفسیر نور الثقلین، ج۲، ص۳۹۴
قوم حضرت شعیب: بیانات شعیب در هدایت قوم
«ای قوم من! خدا را پرستش کنید که جز او معبود دیگری برای شما نیست، پیمانه و وزن را در خرید و فروش کم نکنید، دست به کمفروشی نزنید، من هم اکنون شما را در نعمت میبینم، ولی از عذاب روز فراگیر بر شما بیمناک هستم. ای قوم من! پیمانه و وزن را با عدالت تمام دهید، و بر کالاهای مردم عیب نگذارید، و از حق آنان نکاهید، و در زمین به فساد و تباهی نکوشید. آن چه خداوند از سرمایههای حلال برای شما باقی گذارده، برایتان بهتر است اگر ایمان داشته باشید، و من پاسدار شما (و مامور بر اجبارتان به ایمان) نیستم.» ای قوم من!
به من بگویید هرگاه من دلیل آشکارتری از پروردگارم داشته باشم و رزق (و موهبت) خوبی به من داده باشد (آیا میتوانم بر خلاف فرمان خدا رفتار کنم؟) من هرگز نمیخواهم چیزی را که شما را از آن باز میدارم، خودم مرتکب شوم، من جز اصلاح ـ تا آن جا که توان دارم ـ نمیخواهم، و توفیق من جز به خدا نیست، بر او توکّل کردم و به سوی او باز میگردم. ای قوم من! دشمنی و مخالفت با من سبب نشود که شما به همان سرنوشتی که قوم نوح یا قوم هود یا قوم صالح گرفتار شدند، گرفتار شوید، و ماجرای عذاب قوم لوط از شما چندان دور نیست، از درگاه پروردگار خود آمرزش بطلبید، و به سوی او باز گردید که پروردگارم مهربان و دوستدار (بندگان توبهکار) است. ای قوم من!
آیا قبیله کوچک من، نزد شما عزیزتر از خداوند است؟ در حالی که فرمان او را پشتسر انداختهاید، پروردگارم به آن چه انجام میدهید آگاهی دارد. ای قوم من! هر کاری از دستتان ساخته است انجام دهید، من هم کار خود را خواهم کرد! و به زودی خواهید دانست که عذاب خوار کننده به سراغ چه کسی خواهد آمد و چه کسی دروغگو است. شما انتظار بکشید و من هم در انتظارم.»
منبع: هود/سوره۱۱، آیه۸۳- ۸۶ · هود/سوره۱۱، آیه۸۸- ۹۳
قوم حضرت شعیب: لجاجت و گستاخی قوم شعیب
قوم شعیب به جای این که به دعوت مهرانگیز و منطقی شعیب (علیهالسّلام) گوش فرا دهند و برای تامین سعادت دنیا و آخرت خود، از او اطاعت کنند، لجاجت کردند و با کمال گستاخی و بیپروایی در برابر او ایستادند، تا آن جا که او را جاهل و سفیه و کم عقل خواندند و با صراحت به او گفتند: «اِنَّکَ لَاَنْتَ السَّفِیهُ الْجاهِلُ؛ تو قطعاً کم عقل و نادان هستی. » و نیز در پاسخ به دعوت شعیب (علیهالسّلام) گفتند: «آیا نمازت به تو دستور میدهد که آن چه را پدرانمان میپرستیدند، ترک کنیم، یا آن چه را میخواهیم در اموالمان انجام ندهیم، تو با این که بردبار و آدم فهمیدهای هستی، چرا این حرفها را میزنی؟! ای شعیب!
بسیاری از آن چه را میگویی ما نمیفهمیم، و ما تو را در میان خود ضعیف مییابیم (یعنی تو یک انسان ضعیفالجثّه و ناتوان هستی، به چه دلیل ما که مرفّه و سرمایهدار هستیم، از تو پیروی کنیم ـ مطابق بعضی از روایات، شاه آنها به کارگزاران خود دستور داد، کالاها را احتکار کنند و قیمتها را بالا ببرند، و وزن و سائل سنجش را کم نمایند (تا کمفروشی نمایند) و به این ترتیب سرکشی خ. ر. ب. فرمان خدا آشکار نمایند، شعیب (علیهالسّلام) او و مردم را از این تباهیها نهی کرد، شاه، شعیب (علیهالسّلام) را از شهر اخراج کرد، آن گاه عذاب الهی به آن شاه و پیروانش وارد گردید.) و اگر به خاطر قبیله کوچکت نبود تو را سنگسار میکردیم و تو در برابر ما قدرتی نداری.» ؛ . آنها به این ترتیب به تکذیب شعیب، و کارشکنی در برابر آن حضرت پرداختند.
منبع: تفسیر نور الثقلین، ج۲، ص۳۹۲ · بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۸۶ · هود/سوره۱۱، آیه۸۷ · هود/سوره۱۱، آیه۹۱
قوم حضرت شعیب: دعوت از مردم ایکه و لجاجت آنها
اَیکه (بر وزن لیله) آبادی معروفی بود که در نزدیکی مَدْین قرار داشت، دارای آب و درختان بسیار بود، ازاین رو به نام اَیکه (که در فارسی به معنی بیشه است) خوانده میشد. مردم آن جا ثروتمند و مرفّه بودند، به همین دلیل غرق در غرور و غفلت بودند، و همانند مردم مَدْین، بتپرست بودند و خیانت و کلاهبرداری در خرید و فروش در بین آنها رایج بود. به فرموده قرآن، شعیب (علیهالسّلام) آنها را این گونه دعوت کرد: «آیا تقوا پیشه نمیکنید، قطعاً من در میان شما پیامبری امین هستم، بنابراین پرهیزکار باشید و از من اطاعت کنید، من در برابر دعوتم، پاداشی از شما نمیطلبم، اجر من تنها بر پروردگار جهانیان است، حق پیمانه را ادا کنید، کمفروشی نکنید، و به دیگران خسارت وارد نسازید، و با ترازوی صحیح وزن کنید، و حق مردم را کم نگذارید، و در زمین تلاش برای فساد نکنید، و از نافرمانی کسی که شما و اقوام پیشین را آفرید، بپرهیزید.» مردم لجوج اَیکه نسبت سحر و جادوزدگی به شعیب دادند و گفتند: «تو از سحرشدگان هستی، تو بشری همانند ما میباشی، تنها گمانی که ما درباره تو داریم این است که از دروغگویان میباشی، اگر راست میگویی سنگهایی از آسمان بر سر ما بباران.» شعیب گفت: پروردگار من به اعمالی که شما انجام میدهید داناتر است. سرانجام مردم اَیکه، حضرت شعیب را تکذیب کردند، و عذاب سایبان صاعقه خیز آسمان، آنها را به هلاکت رسانید.
منبع: شعراء/سوره۲۶، آیه۱۷۶ - ۱۹۰
قوم حضرت شعیب: شهادت نمایندهگان شعیب
همراه آن جنازه نامهای را یافتند که در آن چنین نوشته شده بود: «من حارث بن شعیب غسّانی هستم، به نمایندگی از شعیب (علیهالسّلام) برای تبلیغ به سوی قومش رفتم، آن قوم مرا تکذیب نمودند، و مرا کشتند.»
منبع: بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۸۳ · کنز الفوائد، ص۱۷۹ · کنز الفوائد، ص۱۸۰
قوم حضرت شعیب: داشتن روح پلید
چقدر تو را مجازات کنم، تو ظاهر سالمی داری ولی باطن تو سراسر تیره و تار است، قلب کور و واژگونه داری، از این رو گوش شنوا و چشم بینا و دلی آگاه و پندپذیر نداری آیا آن همه بلا و بیماری کافی نیست؟! » شعیب (علیهالسّلام) سخن خداوند را به او ابلاغ کرد. او گفت: اگر خداوند مرا مجازات کرده، نشانه آن چیست؟ شعیب (علیهالسّلام) از خدا خواست تا نشانه مجازات او را بیان کند، خداوند به شعیب (علیهالسّلام) الهام کرد: «نشانهاش این است که از عبادتهایی که انجام میدهی مانند نماز ، روزه ، زکات و... هیچ گونه لذت روحی نمیبری، اطاعت تو ظاهری زیبا دارد، ولی باطن آن هم چون گردوی پوچ است، گردوی پوچ را اگر در زمین بکاری، هرگز رشد نخواهد کرد. از نماز و از زکات و غیر آن •••••• لیک یک ذرّه ندارد ذوق جان طاعتش نغز است و معنی نغزنی •••••• جَوْزها بسیار در وی مغزنَی دانه بیمغز کی گردد نهال •••••• صورت بی جان نباشد جز خیال حضرت شعیب (علیهالسّلام) سخن خداوند را به او ابلاغ کرد، او به راز مطلب متوجّه شد و همچون الاغ در گل فرو ماند.
منبع: دیوان مثنوی مولانا، دفتر دوم
قوم حضرت شعیب: عذاب زلزله و ابر صاعقهخیز
تلاشها و دعوتهای شبانه روزی حضرت شعیب (علیهالسّلام) موجب شد که گروه اندکی از مردم ایمان آوردند ولی اکثریت آنها بر اثر غرور و سرکشی سزاوار عذاب سخت الهی گشتند. از امام باقر (علیهالسّلام) نقل شده: «خداوند به شعیب (علیهالسّلام) وحی کرد که صد هزار نفر از قوم تو را عذاب خواهم نمود، شصت هزار نفر از نیکان آنها، و چهل هزار نفر از بدان را.» شعیب عرض کرد: بدان سزاوار عذابند، ولی نیکان چرا؟ خداوند فرمود: «داهَنُوا اَهْلَ الْمَعاصِی وَ لَمْ یغْضِبُوا لِغَضَبِی؛ برای این که آنان با گنهکاران مداهنه و سازش کردند، و به خاطر خشم من نسبت به آنها، خشم به آنها نکردند (و نهی از منکر ننمودند).» خداوند در قرآن میفرماید: «وَ لَمَّا جاءَ اَمْرُنا نَجَّینا شُعَیباً وَ الَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَه مِنَّا وَ اَخَذَتِ الَّذِینَ ظَلَمُوا الصَّیحَه فَاَصْبَحُوا فِی دِیارِهِمْ جاثِمِینَ؛ و هنگامی که فرمان ما فرا رسید، شعیب و کسانی را که به او ایمان آورده بودند، به رحمت خود نجات دادیم و آنها را که ستم کردند، صیحه آسمانی فرا گرفت، و در دیار خود به رو افتادند و مردند.»
منبع: فروع کافی، ج۵، ص۵۶
قوم حضرت شعیب: عذاب قوم شعیب
در مورد چگونگی عذاب قوم شعیب (علیهالسّلام) دو نوع عذاب نقل شده که ظاهراً بیانگر آن است که یک نوع عذاب برای مردم مَدْین بود، و نوع دیگر برای مردم اَیکه بود. ۹.
۱ - عذاب و هلاکت مردم مدین چگونگی عذاب و هلاکت مردم مَدْین چنین بوده است: زمینلرزه بسیار شدیدی سرزمین مَدْین را تکان داد و در همین وقت صیحه و فریاد آسمانی شدید آنها را فرا گرفت، و آنها به رو بر زمین افتادند و مردند، به گونهای نابود شدند که گویی هرگز از ساکنان آن دیار نبودهاند. ۹.
۲ - عذاب مردم ایکه و در مورد عذاب مردم اَیکه نوشتهاند: هفت روز گرمای سوزانی سرزمین آنها را فرا گرفت، و اصلاً نسیمی نمیوزید، ناگاه قطعه ابری در آسمان ظاهر شد، و نسیمی وزیدن گرفت، آنها از خانههای خود بیرون ریختند و همه به طرف سایه آن ابر رهسپار شدند، و از شدت ناراحتی به آن پناه بردند. در این هنگام صاعقهای مرگبار و گوشخراش از ابر برخاست، به دنبال آن آتش بر سر مردم اَیکه فرو ریخت و آنها را به هلاکت رسانید. (ناگفته نماند که به گفته بعضی از محققین، عذاب قوم شعیب یک بار بود که بر مردم مَدْیَن و ایکه وارد شد که آمیخته با زلزله و ابر صاعقه خیز و صیحه بود.) آری این است عاقبت نکبت بار سرکشان لجوج، و آلودگان به فساد و انحراف، که خداوند در پایان میفرماید: «اِنَّ فِی ذلِکَ لَآیه وَ ما کانَ اَکْثَرُهُمْ مُؤْمِنِینَ؛ در این ماجرا نشانه و درس عبرت است، ولی اکثر آنها ایمان نیاوردند.» و نیز میفرماید: «اَلا بُعْداً لِمَدْین کَما بَعِدَتْ ثَمُودُ؛ دور باد از رحمت خدا اهل مَدْین، همان گونه که قوم ثمود دور شدند.»
منبع: بحار الانوار، ج۱۲، ص۳۸۳ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۳۷ · شعرا/سوره۲۶، آیه۱۸۹ · شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۰ · هود/سوره۱۱، آیه۹۵
نکتهٔ فقهی: اصل اصلاح و توکل بر خدا (قوم حضرت شعیب)
من جز اصلاح ـ تا آن جا که توان دارم ـ نمیخواهم، و توفیق من جز به خدا نیست، بر او توکّل کردم و به سوی او باز میگردم.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): هدف، اصلاح است و توفیق آن جز به خدا نیست.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط)
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
