نکتهٔ فقهی: وجوب دفاع از اسلام (حفظ)

حفظ جانِ خود و هر مسلمانی، واجب و در معرض هلاکت قرار دادن آن، همچنین تعرض به جان انسان محترم، حرام است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حفظ جانِ خود و هر مسلمانی واجب است و به هلاکت انداختن آن یا تعرض به جان انسان محترم، حرام است. شاخه: کیفری

حفظ جان به لحاظ اهمیت آن در صورت تزاحم با دیگر واجبات یا ارتکاب محرمات، بر آنها مقدم می‌شود؛ — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حفظ جان به دلیل اهمیت آن، در صورت تزاحم با دیگر واجبات یا ارتکاب محرمات، بر آنها مقدم می‌شود. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

آبرو و ناموس آدمی همچون جان او از حرمت ویژه‌ای برخوردار است. از این رو حفظ آن در برابر تعرض کننده به آن، واجب است؛ خواه نسبت به آبروی خود انسان باشد یا آبروی مسلمانی دیگر. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): آبرو و ناموس آدمی همچون جان او از حرمت ویژه‌ای برخوردار است و حفظ آن در برابر تعرض کننده، واجب است؛ چه آبروی خود انسان باشد و چه آبروی مسلمانی دیگر. شاخه: کیفری

حفظ مالی که نزد کسی به امانت گذاشته شده، واجب و کوتاهی در نگهداری آن حرام و ضمان آور است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حفظ مالی که نزد کسی به امانت گذاشته شده، واجب است و کوتاهی در نگهداری آن حرام و موجب ضمان است. شاخه: اموال و مالکیت

برخی غلبه حفظ را از شرایط مرجع تقلید نیز بر شمرده‌اند. در نتیجه تقلید از مرجع تقلید فاقد شرط یاد شده صحیح نیست. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): برخی غلبه حفظ را از شرایط مرجع تقلید بر شمرده‌اند و در نتیجه تقلید از مرجع تقلید فاقد این شرط صحیح نیست. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

حفظ در دو معنا استعمال شده است.از حفظ به معنای نخست به مناسبت در بابهایی نظیر جهاد ، ودیعه ، اطعمه و اشربه و حدود سخن گفته‌اند. ۱- مراقبت و نگهداری کردن از کسی یا چیزی. ۲-به یاد سپردن.

حفظ به معنای نخست عبارت است از نگهداری و محافظت کردن از کسی یا چیزی به منظور دفاع از آن یا جلوگیری از وارد آمدن آسیب به آن.

حکم حفظ و نیز چگونگی آن بر حسب متعلق حفظ، از قبیل جان ، آبرو ، مال و امانت ، متفاوت است. ۲. ۱ - حفظ جان حفظ جانِ خود و هر مسلمانی، واجب و در معرض هلاکت قرار دادن آن، همچنین تعرض به جان انسان محترم، حرام است. از این رو، دفاع از جان خود در برابر مهاجم، جایز ، بلکه در صورت انحصار حفظ جان به دفاع، واجب است. همچنین است دفاع از جان مؤمنی دیگر، هر چند برخی در وجوب آن اشکال کرده‌اند. حفظ جان به لحاظ اهمیت آن در صورت تزاحم با دیگر واجبات یا ارتکاب محرمات ، بر آنها مقدم می‌شود؛ از این رو، خوردن مردار در حال اضطرار برای حفظ جان ، واجب است؛ چنان که به جهت حفظ جان، خوردن غذای دیگری در حال اضطرار، حتّی بدون اذن وی- در صورت عدم امکان اذن - و نیز اظهار کفر با اعتقاد قلبی به اسلام ، در حال تقیه جایز است. ۲. ۲ - حفظ آبرو آبرو و ناموس آدمی همچون جان او از حرمت ویژه‌ای برخوردار است. از این رو حفظ آن در برابر تعرض کننده به آن، واجب است؛ خواه نسبت به آبروی خود انسان باشد یا آبروی مسلمانی دیگر. ۲. ۳ - حفظ مال دفاع از مال در برابر مهاجم جایز ، بلکه بنابر دیدگاه برخی، در صورت غلبه ظن به سلامت جان، واجب است. ۲. ۴ - حفظ امانت حفظ مالی که نزد کسی به امانت گذاشته شده، واجب و کوتاهی در نگهداری آن حرام و ضمان آور است. ۲. ۵ - حفظ اسلام دفاع از اسلام در برابر دشمنی که اساس آن را تهدید می‌کند واجب است. منبع: جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۶ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۴۲۷ · جواهر الکلام، ج۳۶، ص۴۳۷ · القواعد و الفوائد، ج۲، ص۱۵۸ · جواهر الکلام، ج۲۱، ۳۷۱ · جواهر الکلام، ج۴۱، ص۶۵۰-۶۶۰ · شرائع الاسلام، ج۱، ص۲۳۲-۲۳۳ · مهذّب الاحکام، ج۱۸، ص۳۰۳-۳۰۶ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۱۴

۳. ۱ - احکام حفظ به معنای دوم از حفظ به معنای دوم (یادسپاری) در بابهای اجتهاد و تقلید ، صلات و قضاء سخن گفته‌اند. کسی که حمد و سوره را به یاد ندارد می‌تواند از روی قرآن بخواند. در اینکه از رو خواندن قرائت در نمازهای واجب برای کسی که آن را از حفظ دارد جایز است یا نه، اختلاف است. چنانچه امام در رکعات نماز شک کند، به مأمومی که آن را به یاد دارد رجوع می‌کند و به شک خود اعتنا نمی‌نماید همچنین است اگر مأموم شک کند. حفظ کردن قرآن و تحمّل مشقت جهت آن، مستحب است و با نذر واجب می‌شود. بنابر قول برخی، از شرایط قاضی ، غلبه حفظ است؛ بدین معنا که فراموشی بر او چیرگی نداشته باشد. با غلبه فراموشی در کسی نصب او به عنوان قاضی صحیح نیست. برخی غلبه حفظ را از شرایط مرجع تقلید نیز بر شمرده‌اند. در نتیجه تقلید از مرجع تقلید فاقد شرط یاد شده صحیح نیست. منبع: العروة الوثقی، ج۲، ص۵۱۱ · جواهر الکلام، ج۱۲، ص۳۶۵ · منتهی المطلب، ج۲، ص۱۰۲۰ · الرسائل العشر، ص۴۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۰، ص۲۰ · ذکری الشیعة، ج۱، ص۴۳