نکتهٔ فقهی: وجوب وفای به شرط ضمن عقد

وفا ضدّ غدر ، به معنای عمل کردن به تعهد و به انجام رساندن آن است. از احکام آن در باب‌های عقود و ایقاعات و نیز باب جهاد سخن گفته‌اند.

در قرآن کریم ، امر به وفای به عهد شده و از صفات مؤمنان شمرده شده است. در روایتی از رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) آمده است: «هرکس به خدا و روز قیامت ایمان دارد، باید به وعده‌ای که می‌دهد وفا کند». منبع: اسراء/سوره۱۷، آیه۳۴ · بقره/سوره۲، آیه۱۷۷ · وسائل الشیعة، ج۱۲، ص۱۶۵

• عمل کردن به عهد و پیمانِ نشات گرفت از عقد لازم، همچون بیع ، اجاره و ضمان (ببینید: عقد ) و نیز شروط ضمن آن، واجب است. چنان‌که وفا به عهد، نذر و قسم ، و تخلف از آن حرام و موجب ثبوت کفاره است. • آیا وفا به شرط (ببینید: شرط ) مطلقاً واجب است؛ و خواه شرط ابتدایی و خواه شرط ضمن عقد و یا تنها شرط ضمن عقد (ببینید: شرط ضمن عقد ) واجب می‌باشد؟ مسئله محل اختلاف است. مشهور قول دوم است. • آیا وجوب وفا به شرط ضمن عقد، اختصاص به شرط ضمن عقد لازم دارد یا شرط ضمن عقد جایز را نیز در بر می‌گیرد؟ مسئله اختلافی است. مشهور، عدم وجوب وفا به شرط ضمن عقد جایز است. (ببینید: عقد جایز ) • در وجوب وفا به وعده (ببینید: وعده ) اختلاف است. قول مشهور عدم وجوب وفا به وعده است؛ هرچند خلف وعده کراهت شدید دارد. • وفا به پیمان آتش‌ بس که از سوی حاکم اسلامی بسته شده، تا زمان عدم نقض آن از سوی کفار واجب است. البته در صورت بیم خیانت از جانب کفار با بروز شواهد و قراین آن، حاکم اسلامی می‌تواند آن را نقض و آن را به کفار اعلام کند. (ببینید: خیانت ) • چنانچه مسلمانی در جنگ با کفار، به کافری امان دهد، وفا به آن بر امان دهنده بر سایر مسلمانان واجب است. (ببینید: امان ) منبع: مسالک الافهام، ج۳، ص۸۷ · جواهر الکلام، ج۳۳، ص۱۷۴ · کتاب المکاسب، ج۵، ص۵۱ · حاشیة المکاسب، ج۲، ص۱۰–۱۱ · مرآة العقول، ج۸، ص۴۲۷ · کشف الغطاء، ج۴، ص۳۵۱–۳۵۲ · جواهر الکلام، ج۲۱، ص۹۷–۹۸

چنان‌که وفا به عهد، نذر و قسم ، و تخلف از آن حرام و موجب ثبوت کفاره است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وفا به نذر و قسم واجب است و تخلف از آن حرام و موجب کفاره است. شاخه: مدنی

در وجوب وفا به وعده (ببینید: وعده ) اختلاف است. قول مشهور عدم وجوب وفا به وعده است؛ هرچند خلف وعده کراهت شدید دارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قول مشهور بر این است که وفای به وعده واجب نیست، هرچند خلف وعده کراهت شدید دارد. شاخه: مدنی

وفا به پیمان آتش‌ بس که از سوی حاکم اسلامی بسته شده، تا زمان عدم نقض آن از سوی کفار واجب است. البته در صورت بیم خیانت از جانب کفار با بروز شواهد و قراین آن، حاکم اسلامی می‌تواند آن را نقض و آن را به کفار اعلام کند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): وفا به پیمان آتش‌بس که از سوی حاکم اسلامی بسته شده، تا زمانی که کفار آن را نقض نکرده‌اند، واجب است. در صورت بیم خیانت، حاکم اسلامی می‌تواند آن را نقض و به کفار اعلام کند. شاخه: مدنی

چنانچه مسلمانی در جنگ با کفار، به کافری امان دهد، وفا به آن بر امان دهنده بر سایر مسلمانان واجب است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر مسلمانی در جنگ به کافری امان دهد، وفای به آن بر امان‌دهنده و سایر مسلمانان واجب است. شاخه: مدنی