نکتهٔ فقهی: وقف شاخه همراه با درخت

هر یک از انشعاب‌هاى ساقه گیاه را شاخه می‌گویند.از آن به مناسبت در بابهاى طهارت ، حج ، صلح ، وقف ، اطعمه و اشربه ، احیاء موات و حدود سخن گفته‌اند.

۱. ۱ - شاخه در کفن میت گذاشتن دو شاخه تر و تازه بدون برگ در کفن میت مستحب است. ۱. ۲ - حرمت قطع شاخه در حرم قطع کردن شاخه درختى که ریشه در حرم دارد حرام است؛ هرچند شاخه در فضاى بیرون حرم باشد. همچنین است عکس آن. کفاره آن بنابر قول مشهور ، قیمت شاخه قطع شده است. در اینکه بریدن شاخه باید با اذن مالک و با خوددارى وى با اذن حاکم شرع باشد یا نه و نیز در اینکه قطع آن بر مالک درخت واجب است یا نه، اختلاف مى‌باشد. ۱. ۴ - وقف شاخه همراه با درخت شاخه‌هایى که حکم میوه درخت را دارد، از منافع درخت به شمار مى‌رود و با وقف درخت شاخه‌ها نیز به ملک موقوف علیه منتقل مى‌شوند. ۱. ۵ - حرمت استفاده از میوه شاخه دیگری خوردن از میوه درخت دیگرى که شاخه هایش از دیوار بیرون زده، بدون رضایت صاحبش حرام است. مگر آنکه باغ در کنار راه باشد که براى رهگذران با شرایطى جایز است. ۱. ۶ - حکم شاخه در احیاء موات حریم درخت کاشته شده در زمین موات در صورت موات بودن اطراف آن، محدوده‌اى است که شاخه و ریشه درخت بدانجا سرایت کرده یا زمینه سرایت دارد. بنابر این، کسى حق احیاى این محدوده را با کاشتن درخت و مانند آن ندارد. ۱. ۷ - حکم تازیانه بر بیمار و مستحاضه با شاخه اجراى حدّ تازیانه بر بیمار و مستحاضه تا زمان بهبود و پاک شدن، به تأخیر مى‌افتد و درصورتى که مصلحت در تعجیل باشد، مانند آنکه احتمال بهبود بیمار نرود، مشتى از شاخه‌هاى نازک درخت به تعداد تازیانه‌ها گرفته و یک بار بر بیمار مى‌زنند. منبع: جواهر الکلام ج۴، ص۲۳۳ · جواهر الکلام ج۱۸، ص۴۱۲- ۴۱۳ · جواهر الکلام ج۲۰، ص۴۲۵ · الحدائق الناضرة ج۲۱، ص۱۴۰ · جواهر الکلام ج۲۸، ص۱۴ · صراط النجاة، ص۲۷۵ · مستند الشیعة ج۱۵، ص۵۵ · جواهر الکلام ج۳۸، ص۵۲ · جواهر الکلام ج۴۱، ص۳۳۹-۳۴۲

قطع کردن شاخه درختى که ریشه در حرم دارد حرام است؛ هرچند شاخه در فضاى بیرون حرم باشد. همچنین است عکس آن. کفاره آن بنابر قول مشهور، قیمت شاخه قطع شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قطع کردن شاخه درختی که ریشه در حرم دارد، حتی اگر شاخه در فضای بیرون حرم باشد، حرام است و کفاره آن قیمت شاخه قطع شده است. شاخه: اموال و مالکیت

اگر شاخه درختى به ملک همسایه سرایت کند، وى مى‌تواند آن را به ملک صاحب درخت بازگرداند و در صورت عدم امکان، آن را در محدوده ملک خود قطع کند. در اینکه بریدن شاخه باید با اذن مالک و با خوددارى وى با اذن حاکم شرع باشد یا نه و نیز در اینکه قطع آن بر مالک درخت واجب است یا نه، اختلاف مى‌باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر شاخه درختی به ملک همسایه سرایت کند، همسایه می‌تواند آن را به ملک صاحب درخت بازگرداند و در صورت عدم امکان، آن را در محدوده ملک خود قطع کند. در مورد لزوم اذن مالک یا حاکم شرع و نیز وجوب قطع بر مالک درخت، اختلاف نظر وجود دارد. شاخه: اموال و مالکیت

خوردن از میوه درخت دیگرى که شاخه هایش از دیوار بیرون زده، بدون رضایت صاحبش حرام است. مگر آنکه باغ در کنار راه باشد که براى رهگذران با شرایطى جایز است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): خوردن از میوه درخت دیگری که شاخه‌هایش از دیوار بیرون زده، بدون رضایت صاحبش حرام است، مگر آنکه باغ در کنار راه باشد که برای رهگذران با شرایطی جایز است. شاخه: اموال و مالکیت

حریم درخت کاشته شده در زمین موات در صورت موات بودن اطراف آن، محدوده‌اى است که شاخه و ریشه درخت بدانجا سرایت کرده یا زمینه سرایت دارد. بنابر این، کسى حق احیاى این محدوده را با کاشتن درخت و مانند آن ندارد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حریم درخت کاشته شده در زمین موات، در صورت موات بودن اطراف آن، محدوده‌ای است که شاخه و ریشه درخت بدانجا سرایت کرده یا زمینه سرایت دارد و کسی حق احیای این محدوده را ندارد. شاخه: اموال و مالکیت

اجراى حدّ تازیانه بر بیمار و مستحاضه تا زمان بهبود و پاک شدن، به تأخیر مى‌افتد و درصورتى که مصلحت در تعجیل باشد، مانند آنکه احتمال بهبود بیمار نرود، مشتى از شاخه‌هاى نازک درخت به تعداد تازیانه‌ها گرفته و یک بار بر بیمار مى‌زنند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اجرای حد تازیانه بر بیمار و مستحاضه تا زمان بهبود و پاک شدن به تأخیر می‌افتد و در صورتی که مصلحت در تعجیل باشد، مانند آنکه احتمال بهبود بیمار نرود، مشتی از شاخه‌های نازک درخت به تعداد تازیانه‌ها گرفته و یک بار بر بیمار می‌زنند. شاخه: کیفری