دکترین
نکتهٔ فقهی: ولایت امام بر دیه و قصاص در صورت فقدان ولی دم (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
اگر کسی کشته شود و ولیّ دم نداشته باشد، امام ولیّ دم او است و جانی را در قتل عمدی قصاص میکند و در غیر عمدی از او دیه میگیرد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر فردی کشته شود و ولی دم نداشته باشد، امام ولی دم او محسوب میشود و در قتل عمدی جانی را قصاص میکند و در قتل غیر عمدی دیه میگیرد.
شاخه: کیفری
بخشهای دیگرِ همین مبحث 15
قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه
به آن در بابهایی نظیر حجر ، نکاح ، لقطه و دیات استناد کردهاند.
قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه: مفهومشناسی
مراد از امام، پیشوای معصوم (علیهالسّلام) است که ولایتش فراگیر و در همۀ امور است. آیا در زمان غیبت ، قاعدۀ یاد شده به عمومش دربرگیرندۀ فقیه جامع شرایط م. ب. و او به عنوان نایب امام معصوم (علیهالسّلام) ولیّ بیسرپرستان خواهد بود یا نه؟ مسئله محل بحث است. البته آن اندازه که از وظایف و شئون قاضی محسوب میگردد، بدون شک برای فقیه جامع شرایط ثابت است. مقصود از ولایت ، ولایت در تصرف در شئون فرد بیسرپرستِ نیازمند به سرپرست میباشد، بنابراین، مفاد قاعده چنین خواهد بود که امام سرپرست کسی است که سرپرست ندارد و او در شئون مربوط به آن فرد تصرف میکند.
منبع: الحدائق الناضره، ج۲۳، ص۲۳۹
قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه: موارد تطبیق
۲.
۱ - حجر ولایت بر مال کودک و دیوانهای که فاقد پدر یا جدّ پدری و یا وصیّ منصوب از جانب آنان میباشد، برای حاکم شرع ثابت است، همچنین حاکم شرع بر سفیه و مفلّس بالغ ولایت دارد. ۲.
۲ - نکاح حاکم شرع در نکاح بر بالغ غیر رشید ( دیوانه یا سفیه) و نیز کسی که پس از بلوغ ، سفیه یا دیوانه شده، زن باشد یا مرد ، ولایت دارد و میتواند با وجود مصلحت در ازدواج ، آنان را زن یا شوهر دهد. ۲.
۳ - لقطه کسی که کودکی را پیدا کرده باید حضانت و سرپرستی او را بر عهده گیرد و در صورت ناتوانی از آن، او را به حاکم شرع تحویل دهد، زیرا او ولیّ بیسرپرستان است.
منبع: جواهر الکلام، ج۲۶، ص۱۰۴ · ج۷، ص۱۴۶-۱۴۷ · جامع المقاصد، ج۶، ص۱۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۳۵۵
قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه: مستند
اگر مقصود از امام، امام معصوم (علیهالسّلام) باشد، بدون شک، ولایت عام او در همۀ امور از جمله بر بیسرپرستان به ادلۀ متعدد ثابت است و آیۀ ( اَلنَّبِیُّ اَوْلیٰ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ اَنْفُسِهِمْ ) به آن اشاره دارد؛ لیکن ثبوت این ولایت برای مجتهد جامع شرایط محل بحث و اختلاف است. برخی به عموم روایت نبوی مشهور «السلطان ولیّ من لا ولیّ له» که به مضمون قاعده وارد شده، بر ثبوت ولایت برای مجتهد استناد کردهاند؛
منبع: ج۱۴، ص۴۷۲ · ج۱۷، ص۳۵۸ · الحدائق الناضره، ج۲۳، ص۲۳۹
نکتهٔ فقهی: قاعده الامام ولی من لا ولی له (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
قاعدۀ الامام وَلیُّ مَن لا وَلی لَه از قواعد فقهی که در آن به جای کلمه امام ، سلطان و حاکم نیز به کار رفته، عبارت است از اینکه امام سرپرست بیسرپرستان است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امام یا حاکم شرع، سرپرست و ولیّ کسانی است که سرپرست قانونی ندارند و در امور مربوط به آنها تصرف میکند.
شاخه: مدنی · از قواعدِ فهرستِ فقهی: 51
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع بر محجورین (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
ولایت بر مال کودک و دیوانهای که فاقد پدر یا جدّ پدری و یا وصیّ منصوب از جانب آنان میباشد، برای حاکم شرع ثابت است، همچنین حاکم شرع بر سفیه و مفلّس بالغ ولایت دارد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حاکم شرع بر مال کودک و دیوانهای که پدر، جد پدری یا وصی ندارند، و همچنین بر سفیه و مفلس بالغ ولایت دارد.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع در نکاح (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
حاکم شرع در نکاح بر بالغ غیر رشید ( دیوانه یا سفیه) و نیز کسی که پس از بلوغ ، سفیه یا دیوانه شده، زن باشد یا مرد ، ولایت دارد و میتواند با وجود مصلحت در ازدواج ، آنان را زن یا شوهر دهد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حاکم شرع بر بالغ غیر رشید (دیوانه یا سفیه) و نیز کسی که پس از بلوغ، سفیه یا دیوانه شده، ولایت دارد و میتواند با وجود مصلحت، آنها را زن یا شوهر دهد.
شاخه: خانواده
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع بر لقطه (کودک پیدا شده) (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
کسی که کودکی را پیدا کرده باید حضانت و سرپرستی او را بر عهده گیرد و در صورت ناتوانی از آن، او را به حاکم شرع تحویل دهد، زیرا او ولیّ بیسرپرستان است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کودکی پیدا شود و یابنده نتواند حضانت او را بر عهده گیرد، باید او را به حاکم شرع تحویل دهد، زیرا حاکم شرع ولیّ بیسرپرستان است.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع در دیات (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
اگر کسی کشته شود و ولیّ دم نداشته باشد، امام ولیّ دم او است و جانی را در قتل عمدی قصاص میکند و در غیر عمدی از او دیه میگیرد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): اگر کسی کشته شود و ولیّ دم نداشته باشد، امام یا حاکم شرع ولیّ دم او است و در قتل عمدی قصاص میکند و در غیر عمدی دیه میگیرد.
شاخه: کیفری
نکتهٔ فقهی: ولایت فقیه جامعالشرایط در زمان غیبت (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
آیا در زمان غیبت ، قاعدۀ یاد شده به عمومش دربرگیرندۀ فقیه جامع شرایط م. ب. و او به عنوان نایب امام معصوم (علیهالسّلام) ولیّ بیسرپرستان خواهد بود یا نه؟ مسئله محل بحث است. البته آن اندازه که از وظایف و شئون قاضی محسوب میگردد، بدون شک برای فقیه جامع شرایط ثابت است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در زمان غیبت، مسئله شمول قاعده 'الامام ولی من لا ولی له' بر فقیه جامعالشرایط و اینکه او به عنوان نایب امام معصوم ولیّ بیسرپرستان باشد، محل بحث است؛ اما وظایف و شئون قاضی برای فقیه جامعالشرایط ثابت است.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط)
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع بر مال کودک و دیوانه فاقد سرپرست (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
ولایت بر مال کودک و دیوانهای که فاقد پدر یا جدّ پدری و یا وصیّ منصوب از جانب آنان میباشد، برای حاکم شرع ثابت است
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حاکم شرع بر مال کودک و دیوانهای که پدر، جد پدری یا وصی منصوب از جانب آنها را ندارد، ولایت دارد.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع بر سفیه و مفلس بالغ (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
همچنین حاکم شرع بر سفیه و مفلّس بالغ ولایت دارد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حاکم شرع بر سفیه و مفلس بالغ ولایت دارد.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ولایت حاکم شرع در نکاح بر بالغ غیر رشید (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
حاکم شرع در نکاح بر بالغ غیر رشید ( دیوانه یا سفیه) و نیز کسی که پس از بلوغ ، سفیه یا دیوانه شده، زن باشد یا مرد ، ولایت دارد و میتواند با وجود مصلحت در ازدواج ، آنان را زن یا شوهر دهد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): حاکم شرع در نکاح بر بالغ غیر رشید (دیوانه یا سفیه) ولایت دارد و میتواند در صورت وجود مصلحت، آنها را زن یا شوهر دهد.
شاخه: خانواده
نکتهٔ فقهی: وظیفه تحویل کودک پیدا شده به حاکم شرع (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
کسی که کودکی را پیدا کرده باید حضانت و سرپرستی او را بر عهده گیرد و در صورت ناتوانی از آن، او را به حاکم شرع تحویل دهد، زیرا او ولیّ بیسرپرستان است.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): کسی که کودکی را پیدا میکند و توانایی سرپرستی او را ندارد، باید او را به حاکم شرع تحویل دهد، زیرا حاکم شرع ولی بیسرپرستان است.
شاخه: مدنی
نکتهٔ فقهی: ولایت عام امام معصوم (قاعدۀ الإمام وَلیُّ مَن لا وَلیَّ لَه)
اگر مقصود از امام، امام معصوم (علیهالسّلام) باشد، بدون شک، ولایت عام او در همۀ امور از جمله بر بیسرپرستان به ادلۀ متعدد ثابت است
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): ولایت عام امام معصوم در همه امور، از جمله بر بیسرپرستان، به ادله متعدد ثابت است.
شاخه: اصول فقه (روش استنباط)
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
