نکتهٔ فقهی: ولایت فقیه بر امور حسبی

امور حسبی عبارت است از آنچه که در دو بعد دنیوی و اخروی به مصالح عمومی ارتباط دارد و شارع مقدس، به اهمال آن راضی نیست و برپایی آن را ضروری می‌داند. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امور حسبی به اموری گفته می‌شود که به مصالح عمومی در دو بعد دنیوی و اخروی ارتباط دارد و شارع مقدس به اهمال آن راضی نیست و برپایی آن را ضروری می‌داند. شاخه: مدنی

گاه نیز در مفهومی کلی به کار رفته و از آن، همه اموری اراده شده که شارع راضی به اهمال آن نیست و اقامه آن را ضروری می‌بیند؛ چه متصدی با عنوان خاص مانند امام معصوم علیه السلام برای جهاد ابتدایی یا عام مانند فقیه واجد شرایط برای قضاوت، و مکلف آگاه به معروف و منکر برای امر به معروف و نهی از منکر برای آن تعیین شده باشد یا نشده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امور حسبی در مفهوم کلی شامل همه اموری است که شارع راضی به اهمال آن نیست و اقامه آن را ضروری می‌بیند؛ چه متصدی با عنوان خاص (مانند امام معصوم برای جهاد ابتدایی) یا عام (مانند فقیه واجد شرایط برای قضاوت و مکلف آگاه به معروف و منکر برای امر به معروف و نهی از منکر) برای آن تعیین شده باشد یا نشده باشد. شاخه: مدنی

امور حسبی به معنای عامّ یا از توابع قضا و شئون قاضی به شمار می‌رود، مانند فیصله دادن به نزاع ها، زندانی کردن کسی که از ادای بدهی خود امتناع می‌ورزد و حکم به حجر مفلس و یا از شئون و وظایف والیان و سلاطین، مانند رهبری سیاسی کشور، جمع زکات و خراج و تجهیز سپاه. برخی از امور حسبی محلّ تردید و شک قرار گرفته که آیا از وظایف والی است یا قاضی، مانند تصرف در اموال یتیم، دیوانه و حفظ اموال غائب. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امور حسبی به معنای عام ممکن است از توابع قضا و شئون قاضی (مانند فیصله دادن به نزاع‌ها، زندانی کردن بدهکار و حکم به حجر مفلس) یا از شئون و وظایف والیان و سلاطین (مانند رهبری سیاسی کشور، جمع زکات و خراج و تجهیز سپاه) به شمار رود. برخی از این امور نیز محل تردید هستند که آیا از وظایف والی است یا قاضی، مانند تصرف در اموال یتیم، دیوانه و حفظ اموال غائب. شاخه: آیین دادرسی

امور حسبی به امور دارای مصلحت عمومی گفته می شود. عمده بحث از امور حسبی در باب‌های اجتهاد و تقلید ، تجارت و قضاء آمده است.

امور حسبی عبارت است از آنچه که در دو بعد دنیوی و اخروی به مصالح عمومی ارتباط دارد و شارع مقدس، به اهمال آن راضی نیست و برپایی آن را ضروری می‌داند. ۱. ۱ - امور حسبی در مفهوم خاص عنوان یاد شده در کلمات فقها ، گاه در مفهوم خاص به کار رفته و از آن، اموری اراده شده که در شریعت متصدی خاص یا عامی برای آن تعیین نشده است مانند سرپرستی افراد صغیر و دیوانه بدون سرپرست، اموال فرد مفقود الاثر ، موقوفات بدون متولی، وصایای بدون وصی و صرف خمس . ۱. ۲ - امور حسبی در مفهوم کلی گاه نیز در مفهومی کلی به کار رفته و از آن، همه اموری اراده شده که شارع راضی به اهمال آن نیست و اقامه آن را ضروری می‌بیند؛ چه متصدی با عنوان خاص مانند امام معصوم علیه السلام برای جهاد ابتدایی یا عام مانند فقیه واجد شرایط برای قضاوت ، و مکلف آگاه به معروف و منکر برای امر به معروف و نهی از منکر برای آن تعیین شده باشد یا نشده باشد. منبع: عوائد الایام، ص۵۳۶ · کتاب البیع ج۲، ص۴۹۷-۴۹۸

مشروعیت تصدی امور حسبی‌ای که تحت عنوان خاص یا عام، متصدی دارد و نیز همه امور حسبی اعم از کلی و جزئی ، بنا بر قول به ثبوت ولایت عامه و مطلقه برای فقیه واجد شرایط، مورد بحث نیست؛ زیرا بنا بر قول به ثبوت ولایت مطلقه ، متصدی امور یاد شده تعیین شده است. بحث ما تنها بنا بر قول به عدم ثبوت ولایت مطلقه برای فقیه قابل طرح است. امور حسبی به معنای عامّ یا از توابع قضا و شئون قاضی به شمار می‌رود، مانند فیصله دادن به نزاع ها، زندانی کردن کسی که از ادای بدهی خود امتناع می‌ورزد و حکم به حجر مفلس و یا از شئون و وظایف والیان و سلاطین ، مانند رهبری سیاسی کشور ، جمع زکات و خراج و تجهیز سپاه . برخی از امور حسبی محلّ تردید و شک قرار گرفته که آیا از وظایف والی است یا قاضی ، مانند تصرف در اموال یتیم ، دیوانه و حفظ اموال غائب. منبع: المکاسب و البیع (نائینی) ج۲، ص۳۳۴۳۳۵

کارگزاران دیوان واقف و بر بصیرت خواهند بود. سیما در سال آینده علی فرض حیات در شهر ربیع الثانی استعلام خواهند نمود. تعالی را سلام مشتاقانه می رسانم و معروض می دارم که ان شاء ا.. تعالی مدام در حفظ و حمایت حضرت احدیت جل ذکره محفوظ و موفق به ترویج شرع انور و نشر مسایل دینیه و بیان احکام شرعیه بوده، قاطبه اهالی آن اطراف و نواحی پیوسته مستفید و مستفیض باشند. رجاء واثق آنکه اخوان متدیّن وفّقهم ا… تعالی در اطاعت و فرمانبرداری جناب ایشان کوتاهی ننموده به مواعظ و نصایح هدایت یابند و بر صراط مستقیم شرع قویم استوار گردند. البته نیز در امور شرعیه حسبیه از حفظ صغار و قصار و غیاب و وجوه و من ولد وارث له و وجوه تصدی فرموده،انجام امور شرعیه آن را خواهند نمود و این ضعیف را از دعای خیر خود و حسن عاقبت فراموش نخواهند فرمود. ان شاء ا.. هر گونه فرمایشی بود اعلام فرموده در خدمات حاضر خواهم بود(والسلام – ناخوانا – العبد الاقل حرره اسماعیل موسوی){سجع مهر}اسماعیل الموسوی منبع: https://shorakh.com/pim/personel/۴۱۶

امور حسبی یا جزئی است مانند مصادیق یاد شده برای امور حسبی به معنای خاص، و یا کلی که از شئون ولایت مطلقه به شمار می‌رود مانند اقامه عدل و اجرای احکام الهی در پرتو تشکیل حکومت اسلامی و آنچه در راستای آن است. ۴. ۱ - مشروعیت تصدی فقیه، بر امور حسبی بر مشروعیت تصدی فقیه واجد شرایط بلکه تعیّن وی از باب قدر متیقن نسبت به امور حسبی جزئی، ادعای اتفاق و اجماع شده است. بنابراین، با وجود فقیه، غیر فقیه بدون کسب اجازه از وی نمی‌تواند امور یاد شده را تصدی کند، لیکن در صورت دسترسی نداشتن به فقیه واجد شرایط، مؤمنان عادل می‌توانند عهده دار آن گردند. در جواز تصدی فقیه نسبت به امور حسبی کلی، اختلاف است. منبع: الحدائق الناضرة ج۱۰، ص۷۱

برخی فقها امور حسبی را از جهت نیاز به کسب اجازه از فقیه و عدم نیاز، به دو قسم تقسیم کرده‌اند: ۱.امور حسبی‌ای که اصل جاری در آن‌ها، اصل اشتغال است مانند تصرف در اموال ، نفوس و اعراض . اصل جاری در این گونه موارد این است که اعمال تصرف احدی نافذ نیست. تصرف در سهم امام علیه السلام از این موارد است. تصرف در این گونه امور برای غیر فقیه جز با کسب اجازه از وی جایز نیست. ۲.امور حسبی‌ای که اصل جاری در آن‌ها اصل برائت است مانند نماز بر میتی که ولی ندارد. اقامه نماز بر میت ، واجب کفایی است و در صورت شک در اشتراط اقامه آن به اذن فقیه، اصل برائت جاری می‌شود. در این گونه امور نیاز به اذن فقیه نیست. منبع: التنقیح (الاجتهاد و التقلید)، ص۴۲۴-۴۲۵

عنوان یاد شده در کلمات فقها ، گاه در مفهوم خاص به کار رفته و از آن، اموری اراده شده که در شریعت متصدی خاص یا عامی برای آن تعیین نشده است مانند سرپرستی افراد صغیر و دیوانه بدون سرپرست، اموال فرد مفقود الاثر ، موقوفات بدون متولی، وصایای بدون وصی و صرف خمس . — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مفهوم خاص، امور حسبی شامل اموری است که در شریعت متصدی خاص یا عامی برای آنها تعیین نشده است، مانند سرپرستی افراد صغیر و دیوانه بدون سرپرست، اموال فرد مفقود الاثر، موقوفات بدون متولی، وصایای بدون وصی و صرف خمس. شاخه: خانواده

گاه نیز در مفهومی کلی به کار رفته و از آن، همه اموری اراده شده که شارع راضی به اهمال آن نیست و اقامه آن را ضروری می‌بیند؛ چه متصدی با عنوان خاص مانند امام معصوم علیه السلام برای جهاد ابتدایی یا عام مانند فقیه واجد شرایط برای قضاوت ، و مکلف آگاه به معروف و منکر برای امر به معروف و نهی از منکر برای آن تعیین شده باشد یا نشده باشد. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در مفهوم کلی، امور حسبی شامل همه اموری است که شارع به اهمال آنها راضی نیست و اقامه آنها را ضروری می‌بیند، چه متصدی خاص یا عامی برای آنها تعیین شده باشد یا نشده باشد. شاخه: اداری

مشروعیت تصدی امور حسبی‌ای که تحت عنوان خاص یا عام، متصدی دارد و نیز همه امور حسبی اعم از کلی و جزئی ، بنا بر قول به ثبوت ولایت عامه و مطلقه برای فقیه واجد شرایط، مورد بحث نیست؛ زیرا بنا بر قول به ثبوت ولایت مطلقه ، متصدی امور یاد شده تعیین شده است. — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): بر اساس قول به ثبوت ولایت عامه و مطلقه برای فقیه واجد شرایط، تصدی امور حسبی که متصدی خاص یا عام دارند، مورد بحث نیست؛ زیرا در این صورت، متصدی امور تعیین شده است. شاخه: اصول فقه (روش استنباط)

امور حسبی به معنای عامّ یا از توابع قضا و شئون قاضی به شمار می‌رود، مانند فیصله دادن به نزاع ها، زندانی کردن کسی که از ادای بدهی خود امتناع می‌ورزد و حکم به حجر مفلس و یا از شئون و وظایف والیان و سلاطین ، مانند رهبری سیاسی کشور ، جمع زکات و خراج و تجهیز سپاه . — برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): امور حسبی به معنای عام، یا از توابع قضا و شئون قاضی به شمار می‌رود (مانند فیصله دادن به نزاع‌ها و حکم به حجر مفلس) یا از شئون و وظایف والیان و سلاطین (مانند رهبری سیاسی کشور و جمع زکات). شاخه: اداری