دکترین
نکتهٔ فقهی: چگونگی ادای سوگند در قسامه (قَسامه)
در سوگند، قاتل و مقتول باید به طور مشخص ذکر شوند و نیز نوع قتل از جهت عمدی یا خطایی بودن و نیز به تنهایی اقدام به کشتن کرده یا با مشارکت دیگری باید ذکر شود. در صورت آشنایی با عربی، لازم است از نظر اِعراب قسم را صحیح ادا کند و در صورت آشنا نبودن بهاندازهای که روشنگر مقصود باشد، کفایت میکند.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در سوگند قسامه، قاتل و مقتول و نوع قتل (عمدی یا خطایی) باید به طور مشخص ذکر شوند و در صورت آشنایی با عربی، لازم است از نظر اِعراب قسم را صحیح ادا کند و در غیر این صورت، به اندازهای که روشنگر مقصود باشد، کفایت میکند.
شاخه: آیین دادرسی
بخشهای دیگرِ همین مبحث 11
قَسامه
قسامه به معنای سوگندهای جمعی است. از احکام آن در باب قضاء سخن گفتهاند.
قَسامه: تعریف
قسامه در لغت بر سوگندهایی که بر گروهی توزیع میشوند و نیز برخود آن گروهی که سوگند داده میشوند، اطلاق میشود. قسامه در کلمات فقها اسم آن سوگندها م. ب. و به سوگندهایی اختصاص دارد که اولیای دم برای اثبات دعوای خود یاد میکنند و آن بدین صورت است که کشتهای در مکانی پیدا شود، بدون آنکه قاتلش مشخص باشد و شاهدی بر قتل وجود نداشته باشد، لیکن ولیّ مقتول نسبت به فرد یا گروهی مشخص مدّعی است که او را به قتل رساندهاند و قراین و شواهد نیز ادعای او را تایید میکند. در چنین موقعیتی قسامه انجام میگیرد و حکم به نفع مدعی صادر میشود.
منبع: ج۱۵، ص۱۹۶-۱۹۸
قَسامه: مشروعیت
از راههایی که شرع مقدس برای اثبات دعوا در جنایات، بدان اعتبار بخشیده، قسامه است. مشروعیت و اعتبار قسامه تنها به مورد قتل اختصاص ندارد، بلکه شامل موارد جنایت بر اعضا نیز میشود، یعنی در این موارد نیز قسامه از راههای اثبات دعوا م. ب.. آیا اعتبار قسامه اختصاص به مسلمان دارد یا ادعای کافر علیه مسلمان را نیز در بر میگیرد؟ مسئله محل اختلاف است.
منبع: جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۲۶ · قواعد الاحکام، ج۳، ص۶۱۸ · قواعد الاحکام، ج۳، ص۶۲۰
قَسامه: اشتراط لوث در قسامه
در قسامه، وجود لوث شرط است. مقصود از لوث قراین و شواهد ظنیای است که بر وقوع جنایت توسط فرد یا افرادی مشخص دلالت میکند و موجب ظنّ قاضی به صدق دعوای مدعی میشود. بنابراین، با نبود لوث قسامه صورت نمیگیرد. در این صورت ولیّ دم میتواند منکر را یک بار سوگند دهد و با سوگند خوردن او پرونده مختومه میشود به قول مشهور، در ثبوت لوث، وجود اثر قتل در مقتول، همچون جراحت، شرط نیست. در ثبوت لوث، خلوص آن از شک، شرط م. ب.. بنابراین، اگر نزدیک مقتول، کسی با سلاحی آغشته به خون ، همراه درندهای که انسان را میدرد، دیده شود لوث باطل خواهد بود، زیرا احتمال میرود، شخص توسط درنده کشته شده باشد.
منبع: جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۳۲ · ج۵، ص۳۱۰ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۳۹-۲۴۰
قَسامه: تعداد قسامه
شمار سوگند در قتل عمد پنجاه عدد م. ب. و در قتل غیر عمد میان پنجاه و ۲۵ عدد اختلاف است. هر دو قول به مشهور نسبت داده شده و بر آن ادعای اجماع نیز شده است. برخی قدما در قتل عمد گفتهاند: با وجود یک شاهد بر قتل، ۲۵ سوگند لازم است نه بیشتر. تعداد قسامه در جنایت بر اعضا اختلافی است. برخی گفتهاند: اگر مقدار دیه جنایت بهاندازۀ دیۀ کامل باشد، مانند دیۀ زبان و بینی ، بنابر احتیاط پنجاه سوگند لازم است و در کمتر از آن به نسبت پنجاه سوگند، سوگند یاد میشود. به عنوان مثال، اگر دیه بهاندازۀ نصف دیۀ کامل باشد، ۲۵ سوگند لازم است. این قول به اکثر، بلکه مشهور نسبت داده شده است، حتی بر آن ادعای اجماع شده است. در مقابل، برخی، در صورتی که مقدار دیه بهاندازۀ دیۀ کامل باشد، شش سوگند و در کمتر از آن به نسبت شش سوگند، لازم دانستهاند. بنابراین، اگر دیه بهاندازۀ یک سوم دیۀ کامل باشد، تنها دو سوگند لازم خواهد بود. این قول نیز به مشهور نسبت داده شده است؛ بلکه بر آن ادعای اجماع شده است.
منبع: جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۴۳ · کنز الفوائد، ج۳، ص۷۱۳-۷۱۴ · الوسیلة، ص۴۶۰ · ج۱۵، ص۲۰۸ · ج۷، ص۲۲۳ · ج۱۱، ص۱۳۴
قَسامه: چگونگی قسامه
در سوگند، قاتل و مقتول باید به طور مشخص ذکر شوند و نیز نوع قتل از جهت عمدی یا خطایی بودن و نیز به تنهایی اقدام به کشتن کرده یا با مشارکت دیگری باید ذکر شود. در صورت آشنایی با عربی، لازم است از نظر اِعراب قسم را صحیح ادا کند و در صورت آشنا نبودن بهاندازهای که روشنگر مقصود باشد، کفایت میکند. قاضی ابتدا مدّعی و نزدیکان وی را سوگند میدهد. در صورتی که تعداد آنان بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه باشد، هر کدام سوگند میخورد و اگر کمتر باشد، به قول مشهور، سوگند بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه تکرار میشود و چنانچه جز مدعی، کسی دیگر وجود نداشته باشد، وی به تنهایی باید به تعداد عدد معتبر سوگند یاد کند، و اگر مدّعی سوگند نخورد، قاضی میتواند منکر را بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه سوگند دهد، لیکن چنانچه برای منکر به تعداد عدد معتبر در قسامه از نزدیکان وی حاضر باشند، آنان سوگند میخورند و در صورت کمتر بودن، سوگند تا حدّ عدد معتبر تکرار میشود و اگر جز منکر کسی دیگر از بستگانش حاضر نباشند و او نیز از قسم خوردن خودداری کند، آیا به مجرد امتناع وی، علیه او حکم صادر میشود یا او میتواند قسم را به مدّعی بر گرداند و در صورت قسم خوردن مدّعی، علیه منکر حکم صادر میشود؟
مسئله محل اختلاف است. قول نخست به اشهر، بلکه همۀ متاخران نسبت داده شده است. بنابر قول دوم، یک بار سوگند خوردن مدّعی کافی است. برخی در کفایت تکرار سوگند در صورت کمتر بودن تعداد سوگند خورنده از عدد معتبر در قسامه، اشکال کردهاند. مسئله محل اختلاف م. ب.. اگر مدّعیٰ علیه متعدد باشد، آیا بر هر یک از آنان - در صورت امتناع مدّعی از قسم خوردن - در قتل عمدی پنجاه قسم لازم است یا در صورتی که مجموعاً پنجاه سوگند داده شوند، کفایت میکند؟ مسئله اختلافی است. سوگند باید مطابق با ادعای مدّعی باشد. بنابراین، اگر مدّعی ادعای قتل عمد کند و سوگند بر قتل خطایی صورت گیرد اثری ندارد.
منبع: ج۷، ص۲۳۷-۲۳۸ · ج۱۵، ص۲۰۵-۲۰۷ · ج۱۵، ص۲۰۷ · جامع المدارک، ج۷، ص۲۵۸ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۴۸-۲۴۹ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۵۰ · تکملة منهاج الصالحین، ص۸۱
قَسامه: شرایط قسم خورنده
قسم خورنده باید به مفاد سوگند خود علم داشته و نیز بالغ و عاقل باشد. آیا مرد بودن نیز شرط است یا نه؟ اختلاف م. ب.. البته مدّعی میتواند زن باشد. در قسم خورنده عدالت شرط نیست.
منبع: تحریر الاحکام، ج۵، ص۴۸۵ · شیخ مفید، المقنعة، ص۷۳۰ · تحریر الوسیلة، ج۲، ص۵۲۹
قَسامه: آثار و احکام
پس از اجرای قسامه، چنانچه قسامه بر قتل عمدی باشد، قصاص ثابت میشود، و اگر قتل شبه عمد باشد بر قاتل دیه ثابت میگردد، و اگر خطای محض باشد، به قول مشهور، دیه بر عاقله ثابت میشود. برخی در قتل خطایی محض نیز دیه را بر قاتل ثابت دانستهاند. هرگاه بعد از سوگند خوردن مدّعی، دو شاهد عادل شهادت دهند که مدّعیٰ علیه (منکر) در زمان قتل، غایب یا بیمار و یا زندانی بوده و امکان ارتکاب قتل برای او فراهم نبوده است، قسامه باطل میشود و آنچه را مدّعی گرفته باید بازگرداند. در صحّت قسامه، اذن قاضی شرط است و بدون اذن وی، قسامه صحیح نیست. اگر مقتول وارثی نداشته باشد، قسامه اجرا نمیگردد.
منبع: تفصیل الشریعة (القصاص)، ص۲۶۵ · تحریر الاحکام، ج۵، ص۴۸۷ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۵۱ · تحریر الاحکام، ج۵، ص۴۸۰ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۷۲ · جواهر الکلام، ج۴۲، ص۲۶۱ · تفصیل الشریعة (القصاص)، ص۲۴۲
نکتهٔ فقهی: قسامه به عنوان روش اثبات دعوا (قَسامه)
از راههایی که شرع مقدس برای اثبات دعوا در جنایات، بدان اعتبار بخشیده، قسامه است. مشروعیت و اعتبار قسامه تنها به مورد قتل اختصاص ندارد، بلکه شامل موارد جنایت بر اعضا نیز میشود، یعنی در این موارد نیز قسامه از راههای اثبات دعوا میباشد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قسامه یکی از راههایی است که شرع مقدس برای اثبات دعوا در جنایات، به آن اعتبار بخشیده است و تنها به مورد قتل اختصاص ندارد، بلکه شامل موارد جنایت بر اعضا نیز میشود.
شاخه: آیین دادرسی
نکتهٔ فقهی: شرط لوث در قسامه (قَسامه)
در قسامه، وجود لوث شرط است. مقصود از لوث قراین و شواهد ظنیای است که بر وقوع جنایت توسط فرد یا افرادی مشخص دلالت میکند و موجب ظنّ قاضی به صدق دعوای مدعی میشود. بنابراین، با نبود لوث قسامه صورت نمیگیرد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): در قسامه، وجود لوث (قراین و شواهد ظنی که بر وقوع جنایت توسط فرد یا افرادی مشخص دلالت میکند و موجب ظنّ قاضی به صدق دعوای مدعی میشود) شرط است و بدون آن قسامه صورت نمیگیرد.
شاخه: آیین دادرسی
نکتهٔ فقهی: ترتیب سوگند در قسامه (قَسامه)
قاضی ابتدا مدّعی و نزدیکان وی را سوگند میدهد. در صورتی که تعداد آنان بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه باشد، هر کدام سوگند میخورد و اگر کمتر باشد، به قول مشهور، سوگند بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه تکرار میشود و چنانچه جز مدعی، کسی دیگر وجود نداشته باشد، وی به تنهایی باید به تعداد عدد معتبر سوگند یاد کند، و اگر مدّعی سوگند نخورد، قاضی میتواند منکر را بهاندازۀ عدد معتبر در قسامه سوگند دهد.
— برداشتِ خودکار (در دستِ بهبودی): قاضی ابتدا مدّعی و نزدیکان وی را سوگند میدهد و اگر تعداد آنان به اندازه عدد معتبر در قسامه باشد، هر کدام سوگند میخورد. اگر کمتر باشد، سوگند تکرار میشود و اگر مدعی سوگند نخورد، قاضی میتواند منکر را سوگند دهد.
شاخه: آیین دادرسی
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
