در ادامه به احکام نیت در مهمترین اعمال عبادی اشاره میشود. ۱۰.
۱ - نیت در وضو آیا در وضو علاوه بر قصد قربت، قصد وجه (وجوب یا استحباب ) واجب است یا نه؟ مسئله اختلافی است. جمعی آن را واجب دانستهاند. در مقابل، جمعی دیگر قایل به عدم وجوب آن شدهاند. آیا نیت رفع حدث یا نیت مباح شدن آنچه مشروط به طهارت است، مانند نماز علاوه بر قصد قربت، واجب است یا نه؟ بنابر وجوب آن، آیا جمع میان آن و قصد وجه واجب است یا نه؟ در هر دو صورت، مسئله محل اختلاف است. بنابر تعریف نیت به خطور دادن عمل در ذهن و وجوب آن، تقارن نیت با شستن نخستین عضو وضو و استمرار حکمی آن تا پایان عمل واجب است؛ لیکن بنابر تعریف آن به داعی بر عمل (امتثال یا قربت) این بحث منتفی است؛ زیرا داعی باید از آغاز تا انجام عمل بالفعل وجود داشته باشد. وضویی که به نیت انجام دادن اعمال غیر مشروط به طهارت، همچون تلاوت قرآن، ورود به مسجد و یا به قصد با طهارت بودن گرفته میشود، در رفع حدث و جواز نماز خواندن با چنین وضویی اختلاف است. ۱۰.
۲ - نیت در غسل بنابر قول مشهور که غسل جنابت را مستحب نفسی و واجب غیری برای غایات واجب، مانند نماز واجب ، و مستحب غیری برای غایات مستحب، همچون زیارت میدانند، آیا قصد وجه (وجوب یا استحباب) در نیت غسل واجب است یا نه؟ • مسئله محل اختلاف است. (ببینید: غسل ) • بنابر قول مشهور، در غسل میت ، قصد قربت شرط صحت آن است. • بلکه بر آن ادعای اجماع شده است. • از برخی قدما عدم شرط بودن آن نقل شده است. • برخی نیز در شرط بودن آن تردید کردهاند. • بنابر قول به وجوب نیت رفع حدث یا استباحه (مباح شدن آنچه انجام دادنش مشروط به طهارت است) در وضو و غسل، در تیمم باید نیت استباحه کند؛ زیرا تیمم رافع حدث نیست. برخی میان رفع حدث و استباحه تفاوتی قایل نشده و هر دو را به یک معنا دانستهاند. • در اینکه در تیمم ، نیت بدل بودن آن از غسل یا وضو شرط م. ب. یا نه، اختلاف است. مشهور میان متاخران عدم اشراط آن است. ۱۰.
۳ - نیت در نماز در نیت نماز، علاوه بر لزوم قصد قربت، تعیین نماز که مثلا نماز ظهر است یا عصر لازم است. آیا افزون بر آن، قصد وجه (وجوب یا استحباب) و همچنین قصد ادا یا قضا بودن آن نیز لازم است یا نه؟ مسئله محل اختلاف است. • البته نیت تمام یا قصر بودن نماز لازم نیست • خواه مکلف میان قصر و اتمام نماز مخیر باشد، مانند مکانهای چهارگانه (ببینید: اماکن اربع ) یا قصر و یا اتمام بر او متعین باشد. • لیکن برخی در مواضع تخییر ، قایل به لزوم نیت قصر یا تمام بودن نماز نیز شدهاند. ۱۰.۳.
۱ - نیت قطع نماز آیا نیت قطع نماز یا نیت به جا آوردن آنچه منافات با نماز دارد، موجب بطلان نماز میشود یا نه؟ مسئله اختلافی است. بسیاری قایل به بطلان شدهاند. • در مقابل، جمعی قایل به عدم بطلان نماز شدهاند. • قول نخست مشهور نسبت داده شده است. ۱۰.۳.
۲ - نقل نیت به نمازی دیگر ۱. نقل نیت نماز به نماز دیگر جایز نیست، مگر در مواردی که استثنا شده است، مانند نقل نیت از نماز ظهر روز جمعه به نماز مستحب (ببینید: نافله ) برای کسی که قرائت سوره جمعه را در نماز فراموش کرده و سورهای دیگر خوانده است. چنین کسی میتواند نماز خ. ر. ب. نیت نافله تمام کند و نماز ظهر را دوباره بخواند. ۲. یا نقل نیت از نماز واجب حاضر به نماز واجب حاضر قبل از آن، مانند نقل نیت از نماز عصر به نماز ظهر و از عشا به مغرب برای کسی که از روی سهو قبل از خواندن نماز ظهر یا مغرب مشغول نماز عصر یا عشا شده است. (ببینید: عدول ) ۱۰.
۴ - نیت در روزه در روزه همچون دیگر عبادات، نیت واجب است. در روزه ماه رمضان ، نیت روزه به قصد تقرب کافی است و تعیین روزه ماه رمضان و واجب و ادا بودن آن لازم نیست؛ زیرا روزه ماه رمضان شرعاً متعین است و روزه دیگری در این ماه مشروعیت ندارد. آیا نذر معین در حکم یاد شده (عدم لزوم نیت تعیین) ملحق به روزه ماه رمضان است و در نیت روزه واجب به نذر معین ، تعیین لازم نیست یا لازم است؟ • مسئله محل اختلاف م. ب.. • مشهور قول دوم است. • لیکن در غیر دو مورد یاد شده ماه رمضان و نذر معین، تعیین (قصد روزه مخصوص) لازم است. • برخی روزه مستحب معین، همچون روزه ایام البیض را در عدم لزوم تعیین به روزه ماه رمضان ملحق کردهاند. • بلکه برخی مطلق روزه مستحب را به ماه رمضان ملحق کردهاند. کسی که بعد از نیت روزه، نیت افطار (خوردن روزه) کرده، لیکن قبل از اقدام به افطار دوباره نیت روزه کرده است، آیا روزهاش صحیح است یا باطل؟ مسئله اختلافی است. • برخی قایل به بطلان شدهاند. • قول به صحت به مشهور نسبت داده شده است. ۱۰.
۵ - نیت در اعتکاف در اعتکاف همچون دیگر عبادات، نیت معتبر است و عمل باید به قصد تقرب به خدا باشد و بنابر اشتراط قصد وجه (وجوب یا استحباب) عمل، در صورت نذر اعتکاف ، نیت وجوب میشود. در غیر این صورت، بنابر قول به عدم وجوب اعتکاف مطلقا حتی با گذشت دو روز از آن، نیت استحباب میشود؛ لیکن بنابر قولی پس از گذشت دو روز از آن بنابر قول مشهور، اعتکاف بنابر قول نخست به نیت استحباب آغاز میگردد و پس از آغاز، ادامه آن به نیت وجوب به جا آورده میشود؛ ۱۰.
۶ - نیت در زکات زکات از عبادات و نیت قربت در آن شرط است. چنان که اگر چند حق مالی از زکات، خمس و کفاره بر عهده مکلف باشد، تعیین هر یک هنگام پرداخت شرط است؛ اما اگر تنها یک حق بر ذمه او است، تعیین لازم نیست و پرداخت آن به عنوان آنچه بر ذمه است کفایت میکند. آیا تعیین زکات مال یا فطره بودن لازم است؟ مسئله اختلافی است. • بسیاری تعیین آن را لازم دانستهاند • برخی آن را واجب ندانستهاند. ۱۰.
۷ - نیت در خمس آیا در خمس، همچون زکات، نیت (قصد قربت) شرط است یا نه؟ بسیاری متعرض نیت در بحث خمس نشدهاند؛ لیکن برخی به شرط بودن آن تصریح کردهاند. برخی احتمال دادهاند عدم تعرض، دلیل بر شرط نبودن نیت (قصد قربت) در خمس باشد. ۱۰.
۸ - نیت در حج حج از عبادات است و نیت در هر یک از مناسک آن از احرام ، طواف ، نماز طواف ، سعی ، وقوف ، قربانی ، رمی جمره و غیر آن واجب م. ب. (ببینید: حج ) از واجبات احرام ، نیت است. جمعی در نیت احرام، چهار چیز را شرط دانستهاند: ۱. اینکه احرام حج است یا عمره ۲. در احرام حج کدام یک از اقسام حج است: تمتع ، قران یا افراد ۳. واجب است یا مستحب ۴. اینکه احرام برای حجةالاسلام است یا حجی دیگر است. • لیکن بنابراین که نیت را قصد عمل به انگیزه ی اطاعت و تقرب بدانیم قصد امور چهارگانه یاد شده در نیت شرط نخواهد بود، مگر آنکه مامور به متعدد باشد که در این صورت، تعیین عمل لازم است. • برخی نیت مطلق احرام، بدون تعیین اینکه برای حج است یا عمره را در صورت انعقاد آن در ماههای حج صحیح دانسته و گفتهاند: پس از نیت میتوان آن را به هر یک از آن دو منطبق کند و آن را به جا آورد. • در قربانی حج، چنانچه ذبح توسط نایب انجام گیرد، همو باید به نیابت نیت کند و صرف نیت منوب عنه کفایت نمیکند. ۱۰.
۹ - نیت در وقف • بنابر قول مشهور، در صحت وقف ، قصد قربت شرط است. • بسیاری به آن تصریح کردهاند. • در مقابل، جمعی قایل به عدم اشتراط قصد قربت در صحت وقف شدهاند. ۱۰.
۱۰ - نیت در کفاره در آزاد کردن برده به عنوان کفاره، قصد قربت و نیز قصد کفاره بودن آن شرط م. ب.. ۱۰.
۱۱ - نیت در نذر در نذر نیت قربت همراه با صیغه آن شرط است.
منبع: غنیة النزوع، ص۵۴ · شیخ طوسی، النهایة، ص۱۵ · غایة المرام، ج۱، ص۵۶ · معالم الدین فی فقه آل یاسین، ج۱، ص۴۵ · ذخیرة المعاد، ص۴-۵ · العروة الوثقی، ج۱، ص۴۹۲-۴۹۳ · ریاض المسائل، ج۲، ص۱۵۲ · ج۱، ص۷۰۲–۷۰۳ · مجمع الفائدة، ج۱، ص۱۸۲ · ج۱، ص۲۶۵ · مفتاح الکرامة، ج۲، ص۹۱۴–۹۱۶ · ج۱، ص۱۴۰ · ج۱، ص۶۲ · ج۳، ص۱۰۴ · مدارک الاحکام، ج۳، ص۳۱۱ · المسائل لابن الطی، ص۸۳ · ج۱، ص۱۰۲ · جواهر الکلام، ج۹، ص۱۷۸ · جواهر الکلام، ج۹، ص۱۹۵-۲۰۰ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۸۴-۱۸۵ · الحدائق الناضرة، ج۱۳، ص۱۸ · کتاب السرائر، ج۱، ص۳۷۰ · ج۲، ص۸ · جواهر الکلام، ج۱۶، ص۱۹۰–۱۹۱ · شهید اول، البیان، ص۲۲۳ · ج۲، ص۱۰۸–۱۰۹ · شهید ثانی، حاشیة شرائع الاسلام، ص۱۸۷ · مدارک الاحکام، ج۶، ص۳۹–۴۰ · ج۱، ص۱۵۸ · العروة الوثقی، ج۴، ص۱۵۱–۱۵۲ · ج۱، ص۱۲۸ · جواهر الکلام، ج۱۵، ص۴۷۹ · جواهر الکلام، ج۱۵، ص۴۷۲ · کتاب الخمس، ص۶۹ · المهذب، ج۱، ص۲۰۸ · ج۱، ص۸۲ · مدارک الاحکام، ج۷، ص۲۵۷ · ج۱۰، ص۲۱۷ · جواهر الکلام، ج۱۹، ص۱۱۸–۱۱۹ · العروة الوثقی، ج۱، ص۱۸۶ · شیخ مفید، المقنعة، ص۶۵۵ · مفاتیح الشرائع، ج۳، ص۲۰۷ · ج۱۰، ص۶۱ · جواهر الکلام، ج۳۵، ص۳۶۹–۳۷۳
موارد مرتبط
برای این صفحه موردِ مرتبطی ثبت نشده.
