هابیل و قابیل: پشیمانی قابیل

قابیل بعد از آموزش و تعلیمی که از کلاغ دید و فهمید که جسد برادرش را چگونه پنهان کند، به عجز و ناتوانی خود پی برده و درک و شعور خود را ضعیف تر از کلاغ دیده و ناله ی عجز و ضعفش بلند شد: «قالَ یا وَیلَتی‌ أَعَجَزْتُ أَنْ أَکونَ مِثْلَ هذَا الْغُرابِ فَأُوارِی سَوْأَةَ أَخِی» «او گفت: وای بر من! آیا من نتوانستم، مثل این زاغ باشم و جسد برادرم را دفن کنم؟» ظلم، بالآخره گریبان ظالم را میگیرد و انسانی که مرتکب ظلمی شده و نمی‌ خواهد مردم بر عمل او آگاه شوند، پشیمان شده و سرگردان می ماند؛ چون چنین اعمالی طبیعتاً از اموری است که نظام جاری جامعه آن را نمی‌ پذیرد؛ چرا که اجزای یک جامعه، به هم پیوسته و مرتبط است و خواه ناخواه اثر چنین کارهایی که با نظام جامعه ی بشری منافات دارد، ظاهر می‌شود؛ مثل تغذیه ی طعام سمّی و بروز اثر آن در بدن انسان. انسانی که در انجام واجبات الهی و مراقبت آنچه رعایتش لازم است، نقص تدبیر داشته باشد، در موقع خود اثر نقص ظاهر ‌شده و انسان دچار پشیمانی می‌ گردد و اگر بخواهد آن نقص را جبران کند، خرابی دیگری پیدا می‌ شود. این گناهان و حرمت شکنی های پی درپی همچنان ادامه می ‌یابد، تا خدای تعالی او را در أنظار عموم رسوا سازد. چون عاقبت هر جنایتی، رسوایی است. «...فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِین» «...و سرانجام (از ترس رسوایی و بر اثر فشار وجدان، از کار خود) پشیمان شد.» پشیمانی قابیل یا به خاطر این بود که عمل زشت و ننگینش، سرانجام بر پدر و مادر و دیگران آشکار شده و مورد سرزنش قرار خواهد گرفت، یا به دلیل بر دوش کشیدن جسد برادر بود که چرا مدتی آن را دفن نکرده است، و یا به این دلیل است که اصولا انسان بعد از انجام هر کار زشتی یک نوع حالت ناراحتی و ندامت در دل خویش احساس میکند؛ ولی روشن است که انگیزه ی ندامت او به هر احتمالی که باشد، دلیل بر توبه ی وی از گناهش نخواهد بود؛ چون توبه ی واقعی این است که شخص گناهکار از ترس خدا و به خاطر زشتی عمل توبه کند و در آینده هرگز به سراغ چنین اعمال زشت و ننگینی نرود؛ اما در قرآن هیچ نشانه‌ای از وقوع چنین توبه‌ ای از جانب قابیل، به چشم نمی ‌خورد. منبع: انوار درخشان، ج۴، ص۴۱۲ · مائده/سوره۵، آیه۳۱ · تفسیرالمیزان، ج۵، ص۳۰۷ · أنوار درخشان، ج۴، ص۴۱۵ · مائده/ سوره۵، آیه۳۱ · تفسیر نمونه، ج۴، ص(۳۵۲– ۳۵۳)