هجرت‌: نکته

قرآن و روایات گاهی برای اهمیّت هجرت به نمونه‌های عینی و عملی هجرت اشاره می‌کند. ۹. ۱ - حضرت ابراهیم حضرت ابراهیم علیه‌السلام بعد از جریان آتش سوزی نمرود و انجام رسالت خویش در سرزمین بابل تصمیم گرفت به سوی شام هجرت کند. در قرآن آیات مختلفی به این مطلب اشاره دارد: ۱. «وَقالَ اِنّی مُهاجِرٌ اِلی رَبّی اِنَّهُ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیمُ ؛ گفت من به سوی خدای خود مهاجرت می‌کنم. او عزیز و حکیم است.» ۲. «اِنّی ذاهِبٌ اِلی رَبّی سَیَهْدین ؛ من به سوی خدای خویش می‌روم. بزودی مرا هدایت خواهد کرد.» ۳. «وَ نَجَّیْناهُ وَلُوطا اِلَی الاَْرْضِ الَّتی بارَکْنا فیها لِلْعالَمینَ ؛ او (ابراهیم) و لوط را به سرزمینی که برای جهانیان پر برکتش ساخته بودیم، نجات (و رهائی) بخشیدیم.» ۹.۱. ۱ - پاداش هجرت حضرت ابراهیم خداوند به عنوان پاداش هجرت ابراهیم علیه‌السلام، بعد از آن به او نعمتهای بزرگی عطا فرمود: ۱. فرزندان لایق و شایسته که بتوانند چراغ ایمان و نبوت را در دودمان او روشن نگهدارند. ۲. در دودمان حضرت ابراهیم علیه‌السلام و کتاب آسمانی قرار داد. ۳. پاداش دنیوی همچون نام نیک و لسان صدق فی الاخرین به او عنایت فرمود. ۴. در آخرت او را از صالحان قرار داد. قرآن به همین پاداشها اشاره دارد، آنجا که می‌فرماید: «وَقالَ إِنّی مُهاجِرٌ الی رَبّی إِنَّهُ هُوَ الْعَزیزُ الْحَکیم وَوَهَبْنا لَهُ اِسْحاقَ وَیَعْقُوبَ وجَعَلْنا فی ذُرِّیَّتِهِ النُّبُوَّةَ وَالْکِتابَ وَءآتَیْناهُ اَجْرَهُ فِی الدُّنْیا وَاِنَّهُ فِی الاْءخِرَةِ لَمِنَ الصّالِحینَ ؛ و (ابراهیم) گفت: من به سوی پروردگارم هجرت می‌کنم که او عزیز و حکیم است و ما به او اسحاق و یعقوب را بخشیدیم، و در دودمانش نبوّت و کتاب (آسمانی) قرار دادیم و پاداش او را در دنیا دادیم و در آخرت از صالحان است.» خداوند بر اثر هجرت و تلاش ابراهیم علیه‌السلام تمام احوال ناراحت کننده او را به ضد آن و به بهترین حالت تبدیل نمود؛ بت پرستان بابل می‌خواستند ابراهیم را با آتش بسوزانند آتش گلستان شد. آنها می‌خواستند او همیشه تنها بماند، خداوند آنچنان جمعیّت و کثرتی برای او قرار داد که دنیا از دودمان‌اش پر شد. بعضی از نزدیک‌ترین افراد به او ـ از جمله آذر ـ گمراه و بت پرست بودند، خداوند در عوض به او فرزندانی داد که هم خود هدایت یافته بودند و هم هدایتگر دیگران شدند. ابراهیم علیه‌السلام در آغاز مال و جاهی نداشت، امّا خداوند در پایان مال و جاه عظیمی به او عطا کرد. ابراهیم علیه‌السلام در ابتدا به قدری گمنام بود که حتّی بت‌پرستان بابل هنگامی که می‌خواستند از او یاد کنند می‌گفتند: «سَمِعْنا فَتًی یَذْکُرُهُمْ یُقالُ لَهُ اِبْراهیمُ»؛ این همه بر اثر هجرت و تلاش او در راه خدا بود. ۹. ۲ - حضرت موسی حضرت موسی علیه‌السلام یکی از فرعونیان را کشت. این قتل یک قتل ساده نبود؛ بلکه جرقه‌ای برای یک انقلاب و هجرت بود. دستگاه فرعونی نمی‌توانست به سادگی از کنار آن بگذرد که بردگان بنی اسرائیل، قصد جان اربابان خود کنند! زیرا تکرار آن تهدیدی علیه حکومت وقت بود. لذا جلسه مشورتی تشکیل دادند و حکم قتل موسی علیه‌السلام را صادر کردند. در این هنگام یک حادثه غیر منتظره موسی علیه‌السلام را از مرگ حتمی رهائی بخشید. عرض کرد پروردگارا! مرا از این قوم ظالم رهائی بخش. هنگامی که متوجّه جانب مدین شد، گفت: امیدوارم پروردگارم مرا به راه راست هدایت کند. موسی علیه‌السلام، جوانی که در ناز و نعمت بزرگ شده، باید دوران هجرت و سختی را پشت سر بگذارد و از تارهائی که قصر فرعون بر گرد شخصیّت او تنیده بود، بیرون آید؛ در کنار مستضعفان قرار گیرد؛ درد آنها را با تمام وجودش احساس کند و آماده یک قیام الهی بر ضد مستکبران گردد. ۹.۲. ۱ - پاداش هجرت حضرت موسی ۱. رسالت و نبوت . ۲. کلیم اللّه‌ شدن. « خداوند فرمود: ای موسی تو را با رسالتهای خویش و با سخن گفتنم بر مردم برگزیدم. ۳. آسان کردن کارها. ۴. گره گشائی از زبان. ۵. فصاحت و بلاغت . ۶. وزارت برادر و.... این پاداشها در آیات ۲۴ تا ۳۶ سوره طه بیان شده است. اگر هجرت نبود اسلام در محیط خفقان‌آور مکه از میان می‌رفت. هجرت پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله اسلام را از شکل منطقه‌ای بیرون آورد و در شکل جهانی قرار داد. و آثار دیگری هم هستند که عبارتند از: ۱. توسعه اسلام و ازدیاد مسلمانان. ۲. تشکل مسلمین . ۳. ایجاد ارتش اسلام. ۴. ۵. تشکیل حکومت اسلامی در مدینه ، و تبدیل شدن یثرب (مدینه) به « مَدینَةُ الرَّسُول ». ۶. مهار دشمنان و سرکوب آنها (اعم از مشرکین و یهودیان ). ۷. بیرون آمدن اسلام از شکل منطقه‌ای و جهانی شدن و عزت آن. ۸. پیروزیهای پی در پی و فتح مکّه . ۹. فراهم آمدن زمینه تربیت انسانهایی چون سلمان و اباذر و عمّار و... . منبع: تفسیر نمونه، ج۱۳، ص۴۵۲ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۶ · صافات/سوره۳۷، آیه۹۹ · انبیاء/سوره۲۱، آیه۷۱ · میزان الحکمه، ج۱۳، ص۶۶۰۲ · عنکبوت/سوره۲۹، آیه۲۷-۲۶ · قصص/سوره۲۸، آیه۱۷-۱۴ · قصص/سوره۲۸، آیه۲۲-۲۰ · اعراف/سوره۷، آیه۱۴۴ · طه/سوره۲۰، آیه۳۶-۲۴ · انفال/سوره۸، آیه۳۰