هدایت‌: اقسام هدایت تشریعی خداوند

۴. ۱ - هدایت اولیه و نخستین این نوع هدایت در واقع همان هدایت تشریعی است و شامل همۀ انسان ‌ها اعم از مؤمن و کافر می‌شود. «.. وَ لَقَدْ جاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدی» «درحالی که هدایت از سوی پروردگارشان برای آن‌ها آمده است!» «وَ هَدَیْناهُ النَّجْدَیْنِ» «و او را به راه خیر و شرّ هدایت کردیم!». ۴. ۲ - هدایت ثانویه یا «پاداشی» وقتی مؤمنین از هدایت تشریعی و عمومی خداوند بهره می‌برند و پیامبران الهی را تصدیق می‌نمایند، خداوند آن ‌ها را مشمول هدایت خاص قرار می‌دهد ودر واقع به آن ‌ها پاداش عطا می‌کند. البته هدایت یک امر استمراری و یک امر وجودی مانند رشد درختان است که همواره باید وجود داشته باشد و انسان باید همواره از گناه پرهیز نماید، نه این‌که یک امر مقطعی باشد مانند بن ای ساختمان؛ لذا انسان اگر بعد از هدایت گناه نماید، به ضلالت و گمراهی می‌افتد، این گونه نیست که اگر کسی هدایت شد دیگر به ضلالت نمی‌افتد؛ مثلاً در مورد ارتداد اوّل هدایت است، بعد ضلالت؛ لذا اگر بعد از هدایت مرتکب معصیت شود، تمام اعمال نیکو و خیری که انجام داده است حبط و نابود می‌شود. ۴. ۳ - هدایت به مفهوم رسیدن به واقع هدایت به این مفهوم، رسیدن به هدف و واقع م. ب. چنانچه قرآن می‌فرماید: «إِنَّ الَّذینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ یَهْدیهِمْ رَبُّهُمْ بِإیمانِهِمْ تَجْری مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ فی‌ جَنَّاتِ النَّعیمِ» «کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، پروردگارشان آن‌ها را در پرتو ایمانشان هدایت می‌کند، از زیر (قصرهای) آن‌ها در باغهای بهشت ، نهرهایی جاری است، این گونه هدایت مختص به مؤمنین است» ۴. ۴ - هدایت به مفهوم حکم و اراده خدا این نوع هدایت تعلق به اراده خداوند دارد «وَ مَنْ یَهْدِ اللَّهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِ وَ مَنْ یُضْلِلْ فَلَنْ تَجِدَ لَهُمْ أَوْلِیاءَ مِنْ دُونِهِ..» «هر کس را خدا هدایت کند، هدایت یافته واقعی است و هر کس را گمراه سازد، هادیان و سرپرستانی غیر خدا برای او نخواهی یافت. این نوع هدایت اختصاص به اهل ایمان دارد» منبع: ج۱، ص۱۶۸، ترجمه ‌مترجمان‌، تحقیق: رضا ستوده‌، تهران: انتشارات فراهانی‌، ۱۳۶۰ ش · نجم/سوره۵۳، آیه۲۳ · بلد/سوره۹۰، آیه۱۰ · محمد/سوره۴۷، آیه۱۷ · یونس/سوره۱۰، آیه۹ · اسراء/سوره۱۷، آیه۹۷