. واژه شبهه — نظر جلال الدین سیوطی نیز چنین است

در اینجا به برخی از متون فقهی در تفسیر این واژه اشاره میکنیم ا صاحب مبانی تکملة المنهاج می نویسد: والمراد بالشبهة الموجبة سقوط الحد، هو الجهل عن قصور و تقصیر فی المقدمات مع اعتقاد الحلیة حال الوطی، و اما من کان جاهلا بالحکم عن تقصیر و ملتفتاً إلی جهله حال العمل، حکم بالزنا و ثبوت الحد (۳) فریشی، قاموس قرآن، ج ۲، ص ۲۳۵. آیت الله خوبی، مبانی تکملة المنهاج، ج ۱، ص ۱۶۹. منظور از شبهه ای که موجب سقوط مجازات میشود عبارت از جهل قصوری با تقصیری در مقدمات فعل ممنوع است؛ با این شرط که مرتکب در حال ارتکاب عمل وطی معتقد به حلیت باشد. اما اگر کسی جاهل مقصر به حکم باشد ولی در حال ارتکاب عمل به جهالت خویش ملتفت باشد کیفر زنا بر او جاری خواهد شد. ایشان با آوردن قید مع اعتقاد الحلیة، در واقع شبهه را به جهل بسیط یعنی همراه با اعتقاد به حلیت عمل ارتکابی تفسیر میکنند. - صاحب ریاض درباره معنای شبهه می نویسد: «ما لوجب قلق الاباحة (۱) اگر مرتکب اعمال ممنوع، ظن بر اباحه و حلیت عمل ارتکایی داشته باشد، مجازات از او برداشته می شود. شهید اول هم در این باره می گوید: «الشبهة إمارة تفید فقهاً یترتب علیه الاقدام علی ما یخاف فی نفس الامر : (۲) شبهه اماره ای است که برای مرتکب موجب ظن بر حلیت عمل شده و بر اساس آن اقدام بر ارتکاب عملی نماید که در واقع حرام است. نظر جلال الدین سیوطی نیز چنین است و شرط الشبهة أن تکون قویة و الاقلا اثر لها: (۳) زمانی شبهه موجب سقوط مجازات میشود که قوی باشد در حد ظن و گمان باشد؛ در غیر این صورت اثری در سقوط کیفر ندارد. شهید ثانی در کتاب خود چنین اظهار میدارد: ضابطة الشبهة المسقطة للحد، توهم الفاعل أو المفعول أن ذلک الفعل سال له لعموم ادر وا الحدود بالشبهات (۴) ضابطه شبهه ای که موجب سقوط مجازات می شود این است که مرتکب عمل ممنوع، احتمال حلیت آن عمل را بدهد؛ زیرا قاعده ی ادرثوا الحدود بالشبهات مفید عموم است و تمام مراتب احتمال حلیت و شک در حلیت و ظن به آن را در بر میگیرد.