وحی الهی: تبیین ماهیت وحی

یافته‌های زیر گزارشی است از تبیین ماهیت وحی: ۸. ۱ - حکایت وحی از ربوبیت سراسری خداوند وحی از رابطه خداوند در ربوبیت سراسر گیتی، اعم از قوانین جاری در طبیعت ، هدایت غریزی موجودات و هدایت تشریعی انسانها حکایت می‌کند: (رَبُّنَا الَّذِی أَعْطی کُلَّ شَیْء خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی)؛ «پروردگار ما کسی است که هر موجودی را آفریده و راه رسیدن به مقصود را به او نشان داده است.» ۸. ۲ - وحی تجلی علم الهی حقیقت وحیِ تشریعی ، تجلّی علم الهی است که ناشی از علوّ عظمت، عزّت و حکمت خداوند است؛ بنابراین حامل آن حقیقت وزین سینه انسان کامل است. (و إِنَّهُ لَتَنْزِیلُ رَبِّ الْعالَمِینَ نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلی قَلْبِکَ)؛ ۸. ۳ - وحی، نازل شده از مقام علم الهی وحی نازل شده از مقام علم الهی است و لباس لفظ و کتابت به آن پوشانده شده تا در خور فهم مردم گردد: (إِنّا جَعَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِیًّا لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ وَ إِنَّهُ فِی أُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ)؛ ۶. ۳ - اکتسابی نبودن وحی راه وحی با تلاش فکری و ریاضت عملی طی نمی‌شود، بلکه موهبت و فضل خداست که برای تکمیل امر هدایت انسان به سوی سعادت ، افراد شایسته‌ای را انتخاب می‌کند. البته این امر هرگز با خردپذیری اهداف و نتایج آن منافات ندارد؛ از این رو قرآن از نظر مطالب، مضامین و اهداف و روشهایی که به مخاطبان خویش القا می‌کند امری قابل سنجش و ارزیابی است و مکرر از انسانها می‌خواهد که در مضامین آن تدبر کنند. (أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ کانَ مِنْ عِنْدِ غَیْرِ اللّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً کَثِیراً)؛ «آیا در قرآن نمی‌اندیشند، که اگر از نزد غیر خدا بود در آن ناسازگاری و ناهمگونی بسیار مییافتند.» (وَ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ)؛ «و ما قرآن را بر تو نازل کردیم تا برای مردم بیان کنی آنچه را برای ایشان نازل شده است و تا خود آنان نیز تفکر کنند.» آنچه گذشت خلاصه‌ای است از تبیین ماهیت وحی و فرق آن با تجارب عارفان. منبع: طه/سوره۲۰، آیه۵۰ · شعراء/سوره۲۶، آیه۱۹۲-۱۹۴ · المیزان، ج۱۵، ص۳۱۷ · زخرف/سوره۴۳، آیه۳-۴ · المیزان، ج۱۸، ص۸۳ · نساء/سوره۴، آیه۸۲ · نحل/سوره۱۶، آیه۴۴ · سعیدی روشن، تحلیل وحی