ودیعه و وکالت

اگر شخصی اصل ودیعه را منکر شود و مودع دلیلی بر آن اقامه نماید و بعد از آن، مستودع اظهار دارد که پیش از اینکه ودیعه را انکار نماید مال مورد ودیعه تلف شده بود؛ در اینکه به اظهار او توجه میشود یا خیر؟ چهار نظر است: ۱ بینه را از او می پذیرند زیرا دعوای کامل را مطرح نموده است و مشمول اطلاق و عموم ادلهای مانند البینة علی المدعی و الیمین علی من أنکر میشود؛ ۲ بینه را قبول نمیکنند زیرا اظهارت او متناقض است و وجهی برای استماع آن وجود ندارد؛ ۳ او تنها می تواند مالک را قسم دهد اما نمیتواند بینه اقامه کند یا خود قسم بخورد ۴ باید تفکیک نمود و چنین گفت که اگر انکار او به سببی بوده که در ظاهر قابل قبول است بینه و یمین پذیرفته است اما اگر به این صورت نباشد. مسموع نیست. در هر حال هیچ کدام از نظرات دلیل خاصی ندارد و تماماً استنباطی ۸۱۴- مستمسک العروة الوثقی، ج ۱۲، صص ۳۹۹ و ۴۰۰؛ برخی از فقها، اظهار بعدی عامل را در مورد تلف مال از مصادیق انکار بعد از اقرار نمی دانند زیرا بین انکار و اقرار وحدت وجود ندارد. این موضوع در واقع از مصادیق اظهار برخلاف ظاهر کلام است زیرا هر انسان عاقلی در کلام خود جدی است و بنابراین طرح دعوای مذکور قابل استماع است هر چند باید با دلیل باشد. موسوعة الإمام الخوئی، ج ۳۱، ص ۱۳۵. ۸۱۵- جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، ج۲۶، ص ۳۷۳ ۸۱۶ هذا إذا کانت دعوی الخسران فی موضع یحتمل بأن عرض فی الأسواق کساد، و لو لم یحتمل لم یقبل». تذکرة الفقهاء، جلد ۱۷، ص ۱۲۶؛ جامع المقاصد فی شرح القواعد، ج۸، ص ۱۶۵؛ مسالک الافهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، ج۴، ص ۳۷۱؛ برخی حتی احتمال بعید را نیز باعث پذیرش سخن عامل می دانند. به عبارت دیگر برای عدم پذیرش اظهار بعدی عامل باید احتمال صحت اظهار او کلا غیر محتمل باشد. هو حق إذا تحقق عدم احتمال الخسران بالکلیة. و لو احتمل و لو بعیداً جداً فالقول قوله، لأنه حینئذ دعوی التلف بالأمر الخفی، فتأمل مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلامة، ج ۲۰، ص ۷۰۸. می باشند. ۸۱۷ در مجموع باید گفت که اگر امکان جمع بین سخنان شخص باشد و برحسب قراینی که از نظر عرف معتبر باشند نتوان تناقضی را احراز نمود و یا امین به دلیل مسئولیت مالی در صدد انکار بعد از اقرار بر نیاید استماع دعوای او با اشکالی مواجه نیست زیرا مقتضی آن وجود دارد. بنابراین باید گفت که این مسأله به مناسبت هر دعوا فرق دارد و تحت قاعده ای کلی قرار نمی گیرد و شاید نظر چهارم که منسوب به شهیدین است است، به همین امر برگردد.