وظایف نواب خاص: وظایف نوّاب

وظایف و فعالیت‌های اساسی نوّاب خاص را می‌توان در چند مورد زیر خلاصه کرد: ۲. ۱ - پنهان داشتن نام و مکان امام گرچه امکان رؤیت حضرت مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) در دوران غیبت صغری برای نوّاب خاص و برخی از شیعیان وجود داشت و گه گاه دیدارهایی صورت می‌گرفت امّا به دلیل مشکلات سیاسی، هر یک از نواب اربعه در زمان خود موظف بودند از بردن نام حضرت و افشای محل او در سطح عمومی‌ خودداری ورزند. زیرا در غیر این صورت، جان امام از سوی حکومت وقت به خطر می‌افتاد. این سیاست استتار و پنهان‌کاری، دقیقاً بر اساس دستور و راهنمایی خود امام صورت می‌گرفت. چنانکه روزی ابتدا او بدون اینکه سؤالی از حضرت در این‌باره شده باشد، توقیعی به این مضمون خطاب به محمد بن عثمان (سفیر دوم) صادر شد: کسانی که از اسم (من) می‌پرسند، باید بدانند اگر سکوت کنند بهشت ، و اگر حرفی بزنند جهنم (در انتظار آنان) است. چه، اینان اگر بر اسم واقف شوند، آن را فاش می‌سازند و اگر از مکان آگاه شوند، آن را نشان می‌دهند. وی پاسخ مثبت داد. زینهار! زینهار! خدا را در نظر بگیرید و از این بحثها خودداری کنید. وی پاسخ داد: آنان که او را به این مقام برگزیده‌اند، خود داناترند. کار من، بر خورد و مناظره با مخالفان و دشمنان است. نوّاب خاصّ، در مقابل دریافت وجوه و اموال ، قبض نمی‌دادند ولی شیعیان از وکلای دیگر قبض مطالبه می‌کردند. آنان طبق روال معمول، نشانی و خصوصیات پولها و اموال را از جعفر پرسیدند تا معلوم شود که وی دارای علم امامت است یا خیر؟ وقتی که جعفر از پاسخ درماند، از تحویل اموال به وی خودداری کردند و ناگزیر به عزم بازگشت به وطن، از سامرا خارج شدند. آنگاه امام فرمود: بعد از این چیزی به سامرا نیاورید. من شخصی را در بغداد معیّن می‌کنم، اموال را به او می‌دهید و توقیع توسط او صادر می‌گردد. از آن به بعد بود که امام، عثمان سعید را به نیابت خاص منصوب کرد و او در بغداد وظایف خود را آغاز کرد. ۲. ۴ - پاسخگویی به سؤالات حوزه فعالیت نواب اربعه تنها به مواردی که شمردیم محدود نمی‌شد، بلکه دایره فعالیت آنها شامل پاسخگویی به همه گونه سؤالات فقهی و شرعی، حل مشکلات عقیدتی و نیز مبارزه علمی‌ با شبهاتی می‌شد که مخالفان مطرح می‌کردند و از این راه در تضعیف عقاید و پریشانی فکری شیعیان می‌کوشیدند. نواب خاصّ، این وظایف را با استفاده از آموزشهای امام و دانش بسیار بالایی که داشتند، به بهترین وجهی انجام می‌دادند. نگاهی گذرا به کارنامه سفارت این چهار شخصیت بزرگ، ابعاد گسترده کوششها و موفقیهای آنان را در این زمینه نشان می‌دهد. آنان از یک سو، وسوسه‌های مربوط به انکار وجود امام را، از راههای گوناگون خنثی می‌کردند و در این راستا، گاه ناگزیر، پرده از دیدارهای سرّی خود با امام بر می‌داشتند و گاهی نیز توقیعی از سوی حضرت در این‌باره صادر می‌شد و امام در دفع شبهات مزبور به کمک آنان می‌شتافت. از سوی دیگر، سؤالات فقهی و شرعی شیعیان را به عرض امام رسانده پاسخ آنها را می‌گرفتند و به مردم ابلاغ می‌کردند. به عنوان نمونه، می‌توان از توقیعی نام برد که توسط محمد بن عثمان صادر شده و طی آن به پرسشهای «اسحاق بن یعقوب» در زمینه‌های گوناگون پاسخ داده شده است. همچنین می‌توان توقیع مفصلی یاد کرد که در پاسخ به سؤالات نماینده مردم قم، «محمد بن عبدالله بن جعفر حمیری»، صادر گردید. از این گذشته، گاه، نواب خاصّ، مناظراتی با مخالفان انجام داده و آنان را محکوم می‌ساختند و تاکید می‌کردند که این پاسخها را از امام آموخته‌اند. مطالبی که دیروز شنیدی از حجت خدا شنیده شده است. ۲. ۵ - مبارزه با مدّعیان دروغین نیابت مبارزه با غلات و مدّعیان دروغین بابیّت و نیابت و وکالت و افشای ادعاهای باطل آنان را نیز باید به فعالیتهای نواب اربعه افزود. چنانکه در سیره امام‌ هادی توضیح دادیم، گروهی از افراد منحرف و جاه‌طلب با طرح مطالب بی‌اساس از قبیل ربوبیت و الوهیت ائمه ، مقاماتی برای خود ادعا می‌کردند و به نام امام از مردم خمس یا وجوه دیگر را می‌گرفتند و این موضوع موجبات بدنامی‌ شیعه را فراهم ساخته و مشکلاتی برای ائمه ایجاد می‌کرد.در عصر غیبت صغری، علاوه بر اینها، افراد دیگری پیدا شدند که به دروغ مدعی سفارت و نیابت خاص امام بودند و در اموال متعلق به امام تصرفات بیمورد نموده و در مسائل فقهی و اعتقادی، سخنان گمراه کننده بر زبان می‌راندند. اینجا بود که نواب خاصّ، با رهنمود امام، به مقابله با آنان بر می‌خاستند و گاه رد طرد و لعن آنان از ناحیه حضرت، توقیع صادر می‌شد. شلمغانی قبلاً از فقهای شیعه شمرده می‌شد و حتی کتابی به نام «تکلیف» نوشته بود، ولی بعدها به غلوّ و انحراف کشیده شد و افکاری کفرآمیز مطـرح کـرد. منبع: الغیبه، ص۲۲۲ · الغیبه، ص۱۴۶ · الغیبه، ص۳۹۱ · اعلام‌الوری، ص۴ · الغیبه، ص۲۲۵ · الغیبه، ص۲۲۵-۲۲۶ · کمال‌الدین، ص۴۴۰ -۴۴۱، قم، مؤسسه النشر الاسلامی‌(التابعه) لجماعه المدرسین بقم المشرفه، ۱۴۰۵ ه. ق · الغیبه، ص۱۷۶ - ۱۷۷ · الغیبه، ص۴۵۲ -۴۵۳ · الغیبه، ص۲۲۹ - ۲۳۶ · الغیبه، ص۱۹۸ - ۱۹۹ · الغیبه، ص۲۳۸ - ۲۳۹ · الغیبه، ص۲۴۴ · الغیبه، ص۴۱۰