پزشکی: جایگاه در فقه

از آن در بابهاى صوم ، نکاح ، قصاص ، دیات و مسائل مستحدثه سخن رفته است. ۱. ۱ - یادگیری پزشکی دانش پزشکى از علوم مباح و مشروع است و آموختن آن در حدّ نیاز براى درمان بیماران، واجب کفایی است؛ بلکه دستیابى به دانش پزشکى از طریق آموزش یا کسب تجربیات عادى رایج در جامعه براى مداوا کافى است؛ هرچند رعایت تناسب دارو با درد بر حسب آنچه نزد عقلا رایج مى‌باشد از سوى پزشک لازم است. ۱. ۲ - لمس و نگاه به نامحرم در پزشکی لمس و نگاه کردن به بدن نامحرم براى آموختن دانش پزشکى، درصورتى که حفظ جان مؤمنان ـ اعم از نسل کنونى و آینده ـ منوط به آن باشد، جایز است. ۱. ۳ - تشریح بدن تشریح بدن مرده کافر براى آموزش پزشکى جایز است؛ ولى تشریح بدن مسلمان جایز نیست مگر آنکه جان مسلمان دیگرى منوط به آن باشد و تشریح مرده غیر مسلمان نیز ممکن نباشد . ۱. ۴ - نبش قبر نبش قبر غیر مسلمان براى آموزش ـ درصورت دسترسى نداشتن به جسد و استخوان دفن نشده کافر ـ جایز است، مگر آنکه ذمّی باشد و نبش قبر در کیش ایشان روا نباشد. از استخوانهاى پیدا شده در بیابان یا گورستان و نیز استخوانهایى که بر اثر گود بردارى بیرون مى‌آیند درصورتى که موجب بی‌حرمتی به مسلمان نباشد مى‌توان براى آموزش پزشکى استفاده کرد. ۱. ۵ - وظیفه پزشک درمان بیماران بر پزشک واجب کفایى و درصورت انحصار طبابت به او، واجب عینی است. ۱. ۶ - اجرت پزشک پزشک مى‌تواند در ازاى معاینه بیمار و نوشتن نسخه ، از وى اجرت دریافت کند. ۱. ۷ - لمس و نگاه پزشک به نامحرم لمس و نگاه کردن پزشک معالج به بیمار نامحرم در غیر ضرورت ، جایز نیست. در فرض ضرورت نیز با امکانِ استفاده از نمى‌باشد. ۱. ۸ - مراجعه به پزشک مراجعه به پزشک غیر مماثل ( زن به مرد و بالعکس) چنانچه در کارى که به او مراجعه مى‌شود کارآزموده‌تر باشد ـ حتّى در حال اختیار ـ جایز است. مستحب است بیمار در مراجعه به پزشک عجله نکند، مگر آنکه از بهبود بدون مراجعه نا امید باشد. ۱. ۹ - در باب روزه اگر از گفته پزشک براى روزه‌دار ظنّ به زیان داشتن روزه یا خوف از آن حاصل شود، واجب است افطار کند. همچنین اگر پزشک، حاذق و ثقه باشد و روزه‌دار به خطاى او اطمینان نداشته باشد. در غیر این دو صورت، افطار به استناد قول پزشک جایز نیست. ۱. ۱۰ - علم به زیان روزه روزه‌دارى که مى‌داند روزه براى او زیان ندارد روزه‌اش درست است هرچند پزشک بگوید روزه براى وى ضرر دارد و چنانچه پزشک بگوید زیان ندارد ولى خود او علم یا گمان به زیان آن داشته باشد روزه‌اش صحیح نیست. ۱. ۱۱ - ضامن بودن پزشک پزشک یا مباشر در درمان بیمار است و یا بیمار را تنها در جریان درد و درمان آن قرار مى‌دهد، بدون آنکه در معالجه او مباشرت داشته باشد. درصورت نخست، چنانچه طبابت وى موجب شدّت بیمارى و وخامت حال بیمار شود ـ بنابر معروف و مشهور ـ ضامن است؛ هرچند حاذق بوده و از سوى بیمار یا ولیّ او اذن در طبابت داشته باشد. درصورت دوم، پزشک چه به بیمار دستور دهد فلان دارو را مصرف کن و چه دارویى را توصیف کند، مانند آنکه بگوید این دارو براى فلان درد مفید است یا اگر من به بیمارى تو مبتلا بودم فلان دارو را مصرف مى‌کردم، آنگاه بیمارِ عاقلِ مختار یا ولىّ او با اعتماد به گفته پزشک از آن دارو استفاده کند و حالش وخیم گردد، در اینکه پزشک ضامن است یا نه، اختلاف است. ۱. ۱۲ - برائت ذمه پزشک اگر پزشک پیش از درمان، ذمّه خود را از ضمانت برى کند و بیمار یا ولىّ او بپذیرد و پزشک نیز در درمان بیمار کوتاهى نکرده باشد، بنابر مشهور ضامن نیست. ۱. ۱۳ - طهارت ابزار پزشکی ابزار پزشکى مانند سوزن و چاقو درصورتى که درون بدن با خون برخورد نکند یا پس از برخورد، هنگام بیرون آمدن از بدن، تمیز باشد و اثرى از خون بر آن دیده نشود، پاک خواهد بود. منبع: استفتائات پزشکى، ص۱۶ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۵۰ · منیة السائل، ص۱۱۸ ـ ۱۱۹ · صراط النجاة، ج۲، ص۳۰۶ ۳۰۷ · استفتائات پزشکى، ص۱۷ · لعروة الوثقی، ج۵، ص۱۳۶ · جواهر الکلام، ج۳۱، ص۲۵۰ · العروة الوثقی، ج۲، ص۱۶ · منهاج الصالحین، ج۱، ص۲۷۵ · العروة الوثقی، ج۳، ص۶۱۷ · جواهر الکلام، ج۴۳، ص۴۴ ۴۶ · العروة الوثقی، ج۵، ص۶۷ · العروة الوثقی، ج۵، ص۶۸ · استفتائات پزشکى، ص۱۸