پس به عنوان ضابطه می توان گفت در هر دعوا که قرینه

پس به عنوان ضابطه می توان گفت در هر دعوا که قرینه ای بر جهل خوانده به موضوع سوگند وجود دارد یا اماره و فرضی علم او را تأیید نمی کند، سوگند نفی علم او را از سوگند قطعی بر نفی و اثبات حق معاف می کند و دعوا مطابق اصول دادرسی جریان می یابد و بر پایه دو اصل برائت یا استصحاب رسیدگی می شود. اعتبار و قدرت قرینه علم و جهل مخاطب سوگند با دادگاه است، جز این که در نوع پاره ای امور خوانده جاهل است مانند فعل منسوب به ثالث تا خلاف آن ثابت شود و در نوع پاره دیگر علم او مفروض است، مگر قرینه ای برخلاف آن موجود باشد. ولی در فرضی که درخواست سوگند نفی علم میشود این سوگند ادعای علم خوانده را ساقط میکند و در سوگند مدعی پس از رد نیز ادعای علم خوانده را اثبات میکند و در هیچ صورت به سقوط قاطع دعوا منتهی نمی شود. زیرا موضوع سوگند ناظر به علم و جهل خوانده است نه ثبوت و نفی قطعی حق، پس اثر سوگند نیز باید متناسب با مفاد آن باشد.