پسر برادر: احکام فقهی

۲. ۱ - محرمیت با عمه در آیه ۵۴ احزاب همسران پیامبر به رعایت حجاب در برابر دیگران سفارش و در آیه بعد برخی مردان از جمله پسر برادر از این حکم استثنا شده‌اند: «لا جُناحَ عَلَیهِنَّ فی ءابائِهِنَّ... و لا اَبناءِ اِخونِهِنَّ» ؛ همچنین در آیه‌ای دیگر زنان مسلمان از آشکار ساختن زینت خود در برابر دیگران به جز شماری از مردان از جمله پسر برادر منع شده‌اند: «و قُل لِلمُؤمِنـتِ... و لایُبدینَ زینَتَهُنَّ اِلاّ لِبُعولَتِهِنَّ... اَو بَنی اِخونِهِنَّ». از این آیات استفاده می‌شود که پسر برادر به عمّه محرم بوده، نگاه کردن وی به عمه و زینت او بدون قصد لذت بردن اشکالی ندارد ؛ اما درباره مراد از زینت در این آیات اقوال متعددی میان فقیهان مطرح است. ۲. ۲ - حرمت ازدواج با عمه «حُرِّمَت عَلَیکُم... عَمّـتُکُم». این حرمت به عمه بیواسطه منحصر نیست، بلکه افزون بر آن شامل، عمه با واسطه یعنی خواهر اجداد شخص نیز هست. در تحقق محرمیت و حرمت ازدواج تفاوتی میان پسر برادر و عمه نَسَبی و رضاعی نیست. ۲. ۳ - طعام خوردن از خانه عمو و عمه پسر برادر می‌تواند در غیبت عمو و عمه وارد خانه آنان شده، از خوردنیهای موجود در خانه آنان بخورد: «و لا عَلی اَنفُسِکُم اَن تَاکُلوا مِن... بُیوتِ اَعمـمِکُم اَو بُیوتِ عَمّـتِکُم». ۲. ۴ - ارث بردن پسر برادر پسر برادر از عمه‌ها و عموها و دیگر خویشاوندان ارث می‌برد. برخی از فقها پسر برادر را از مصادیق «رجال» و «اَقْربون» در آیه ۷ نساء دانسته‌اند که در آن برای مردان سهمی از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان باقی می‌گذارند مقرر شده است: «لِلرِّجالِ نَصیبٌ مِمّا تَرَکَ الولِدانِ والاَقرَبونَ... مِمّا قَلَّ مِنهُ اَو کَثُرَ نَصیبـًا مَفروضا» ؛ همچنین پسر برادر مصداق «اَرْحام» در آیات ۷۵ انفال و ۶ احزاب است که در آن برخی از خویشاوندان در ارث بردن مقدم بر برخی دیگر دانسته شده‌اند: «و اولُوا الاَرحامِ بَعضُهُم اَولی بِبَعض» و نیز بر اساس آیات فوق، عمه و عمو نیز از پسر برادر ارث می‌برند. البته ارث بردن پسر برادر از عمه و عمو و نیز ارث بردن آنان از وی تنها در صورتی است که وارث نزدیک‌تری نباشد. این حکم به برادر و عمه و عموهای نَسَبی اختصاص دارد و پسر برادر و عمه و عموی رضاعی را شامل نمی‌شود، زیرا رضاع از نظر اسلام از اسباب ارث شمرده نشده است. منبع: احزاب/سوره۳۳، آیه۵۴ · احزاب/سوره۳۳، آیه۵۵ · نور/سوره۲۴، آیه۳۱ · مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۲۴۲ · نساء/سوره۴، آیه۲۳ · مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۳، ص۵۴ · شرایع الاسلام، ج۴، ص۸۱۱ · نور/سوره۲۴، آیه۶۱ · الجامع لاحکام القرآن، ج۱۲، ص۳۱۵ · روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، ج۹، ص۴۰۷ · الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، ج۷، ص۳۴۱ · مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۷، ص۲۷۳ · الخلاف، ج۴، ص۵-۸ · نساء/سوره۴، آیه۷ · انفال/سوره۸، آیه۷۵ · احزاب/سوره۳۳، آیه۶ · الخلاف، ج۴، ص۲۱ · شریف مرتضی، مسائل الناصریات، ص۴۲۰ · جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج۳۹، ص۱۸۸