پیشینه تقلید: موضوع تقلید در میان اهل سنّت

موضوع تقلید در میان اهل سنّت فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است. در این دوره مذهب معیّنی در میان اهل سنّت رواج نداشت، بلکه در مواردی که اتفاق نظر داشتند به روایاتی که از پیامبر اکرم رسیده بود، عمل می‌نمودند و در موارد اختلاف نظر به هر یک از صحابه که می‌خواستند مراجعه می‌کردند، بدون آن‌که همواره به روش یا فرد خاصی ملتزم باشند. این اشخاص نوعی مرجعیت دینی یافتند و هر یک مذهبی فقهی را پایه گذاری کردند. ۴.۱. ۳ - مرحله حصر مذاهب در چهار مذهب تعدد مذاهب اختلافاتی در پی داشت و تعصب و دشمنی پیروان مذاهب این اختلافات را تشدید کرد و با افزایش حسد و خودبینی و دیگر ضعف‌های اخلاقی، روح تفکر از بین رفت. از سوی دیگر، با وجود اختلاف شدید مذاهب، عملاً امکان قضاوت در دعاوی بر اساس قانون و رویه واحد وجود نداشت. چه بسا بر پ. ی. مذهب، عقدی باطل و بنا بر مذهب دیگر همان عقد صحیح بود یا بر اساس یک مذهب، عملی مشمول مجازات بود و بر پایه مذهبی دیگر نبود. مجموع این عوامل و بروز هرج و مرج مذهبی باعث شد که فکر بستن باب اجتهاد و محدود شدن مذاهب فقهی مطرح شود. سرانجام، در قرن هفتم، چهار مذهب از مذاهب اهل سنّت رسمیت یافت و پیروی از دیگر مذاهب تحریم شد. در قرن اخیر نیز شماری از عالمان اهل سنّت و شیوخ الازهر، به استناد اجماع مسلمانان در صدر اسلام مبنی بر جواز تقلید از هر یک از صحابه، انحصار اجتهاد در چهار مذهب را مردود دانسته‌اند و اجتهاد علمی مجدداً رواج یافته است. بر این اساس، مکلفان سنّی مذهب می‌توانند از هر یک از ائمه مذاهب فقهی که بخواهند تقلید کنند و حتی جایز است که در مورد مسائل مختلف، از میان آرای مذاهب چهارگانه اهل سنّت، آسان‌ترین رأی فقهی را برای تقلید بر گزینند. منبع: ج۱، ص۱۱۲ـ۱۱۶، بغداد۱۴۱۰ · ج۱، ص۲۰ـ۲۲، چاپ محمدعلی انصاری، خوانسار ۱۴۰۱ · ج۱، جزء ۱، ص۱۸۷، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱، جزء ۱، ص۱۵۳ـ۱۵۴، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱، ص۵۸۰، قم ۱۴۱۸/۱۹۹۷ · ج۱، جزء ۱، ص۱۷۰ـ۱۷۳، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۴، ص۲۵۶، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳ · ج۱، ص۲۶، چاپ محمدعلی انصاری، خوانسار ۱۴۰۱ · ج۱، ص۲۴۰، (قاهره) ۱۳۴۷، چاپ افست بیروت (بی تا) · ج۶، ص۳۰۷، چاپ هلال مصیلحی مصطفی هلال، بیروت ۱۴۰۲/ ۱۹۸۲