چشمه: حد حریم چشمه

چشمه احداث شده در زمین موات دارای حریم است. چشمه دو حریم دارد: محدوده‌ای از اطراف چشمه که در بهره وری از آن و نیز اصلاح و تمیز کردن (ریختن گل و خاک چشمه) به طور عادت مورد نیاز است. در این محدوده کسی بدون اجازه حق تصرف ندارد. محدوده‌ای که در آن، احداث چشمه برای دیگری ممنوع است؛ هر چند دیگر تصرفات جایز است. حدّ آن از چهار طرف بنابر مشهور ، هزار ذراع در زمین‌های سست و پانصد ذراع در زمین‌های سخت و محکم است. در مقابل، برخی گفته‌اند: حد حریم تا جایی است که چشمه جدید زیانی برای آب چشمه موجود نداشته باشد. بنابراین، چنانچه احداث چشمه در فاصله‌ای بیش از هزار ذراع برای آب چشمه موجود زیان‌آور باشد، جایز نیست؛ چنان که احداث چشمه در فاصله‌ای کمتر از آن در صورت زیان نرساندن، جایز خواهد بود. «حریم چشمه‌ مقداری است که جهت استفاده یا اصلاح و حفظ آن همانند چیزهای دیگر به آن نیاز م. ب..» و «برای هر کدام از چاه و چشمه و قنات ؛ پس اگر انسانی چشمه یا قناتی را در زمین موات سخت احداث نماید و دیگری بخواهد یکی دیگر احداث نماید باید پانصد ذراع از او دور باشد و اگر در زمین سست باشد باید هزار ذراع از آن دور شود. منبع: منهاج الصالحین، ج۲، ص۱۵۳ · الروضة البهیة، ج۷، ص۱۶۲ ۱۶۳ · مختلف الشیعة، ج۶ ص۲۰۸ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۱۵، کتاب احیاء الموات و المشترکات، مسالة ۷ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۱۵، کتاب احیاء الموات و المشترکات، مسالة ۸