چشمه: مالکیت آب چشمه

چشمه‌ای که ملک کسی نیست از مشترکات است و همگان در استفاده از آن یکسانند و اگر کسی به قصد تملّک ، آب آن را حیازت کند (مثلا با ظرفی از آن آب بردارد) مالک آب می‌شود؛ لیکن چشمه‌ای که با احداث کسی در زمین موات جاری شده، ملک احداث کننده آن است و کسی بدون اجازه او حقّ تصرّف در آن ندارد. بنابراین مردم در همه این‌ها مثل هم مساوی می‌باشند و کسی‌که چیزی از آن‌ها را به وسیله ظرف یا آبگیر یا حوض و مانند این‌ها حیازت کند مالک می‌شود و احکام ملک بر آن جاری م. ب. و فرقی بین مسلمان و کافر نیست. و اما آب‌های چشمه‌ها و چاه‌ها و قنات‌هایی که کسی آن‌ها را در ملک خودش یا در زمین موات به قصد تملک آب آن‌ها حفر نموده، ملک حفر کننده آن‌ها م. ب. مانند بقیّه املاک و برای کسی جایز نیست که آن‌ها را بگیرد و در آن‌ها تصرف نماید مگر آن‌که به اذن مالک باشد. البته ب. غ. از بعضی از تصرفاتی که بیان آن‌ها در کتاب طهارت گذشت.» ۵. ۱ - نقل و انتقال مالکیت چشمه آب‌های چشمه‌ها و چاه‌ها و قنات‌هایی که کسی آن‌ها را در ملک خودش یا در زمین موات به قصد تملک آب آن‌ها حفر نموده و ملک حفر کننده است «به نوافل شرعی - قهری باشند مانند ارث یا اختیاری باشند مانند بیع و صلح و هبه و غیر این‌ها - ب. غ. مالک منتقل می‌شوند.» منبع: جواهر الکلام، ج۳۸، ص۱۲۳-۱۲۴ · جواهر الکلام، ج۳۸، ص۱۱۶ · موسوعة الامام الخمینی، ج۲۳، تحریرالوسیلة، ج۲، ص۲۳۳، کتاب احیاء الموات و المشترکات، مسالة ۲۴