کاتبان وحی: امی بودن پیامبر اسلام

پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به ظاهر خواندن و نوشتن نمی‌دانست، و در میان قوم خود به‌داشتن سواد معروف نبود زیرا هرگز ندیده بودند چیزی بخواند یا بنویسد، بنابراین‌ او را «امی‌» می‌خواندند. قرآن هم او را با همین وصف یاد کرده است: «الذین یتبعون‌الرسول النبی الامی...؛ فامنوا بالله و رسوله النبی الامی...» امی «منسوب به ام» (مادر) است و کسی را گویند که همچون روزی که از مادر زاده شده است فاقد سواد باشد. معنای دیگری نیز گفته‌اند: منسوب به ام القری (شهر مکه)، یعنی کسی که در مکه زاده شده است. در قرآن در موارد دیگر نیز مشتقات این واژه آمده است: «هو الذی بعث فی الامیین رسولا منهم...» شاید مقصود منسوبین به شهر مکه باشد، ولی ‌احتمال نخست مشهورتر است و با آیه‌های دیگر قرآن بیشتر سازش دارد: «و منهم‌ امیون لا یعلمون الکتاب الا امانی...» ، در این آیه جمله «لا یعلمون الکتاب‌» ظاهرا تفسیر «امیون‌» است و نیز از مقابله آنان (عرب) با اهل کتاب که باسواد بودند، به دست می‌آید (به جهت تناسب در عطف) که مقصود، فاقد کتابت و سواد است و حدیث منقول از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) که فرمود: «إنّا امة امیة لا نکتب و لا نحسب؛ ما مردمی هستیم فاقد سواد کتابت و نگارش حساب‌» معنای نداشتن سواد را تایید می‌کند. ۲. ۱ - اعجاز قرآن و امی بودن پیامبر آنچه با معجزه بودن قرآن تناسب دارد، صرفا نخواندن و ننوشتن است نه ‌نتوانستن خواندن و نوشتن: «و ما کنت تتلو من قبله من کتاب و لا تخطه بیمینک اذن لارتاب المبطلون؛ تو هیچ کتابی را پیش از این نمی‌خواندی و با دست ‌خود چیزی نمی‌نوشتی، و گرنه باطل‌اندیشان قطعا به شک می‌افتادند مبادا کسانی که در صدد تکذیب و ابطال سخنان تو هستند شک و تردید کنند.» این آیه دلیلی است ‌بر این که پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) چیزی نمی‌خواند و نمی‌نوشت، ولی دلالت ندارد که نمی‌توانست‌ بنویسد و بخواند و همین اندازه برای ساکت کردن معارضین کافی است، زیرا پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را هرگز باسواد نمی‌پنداشتند، بنابراین راه اعتراض را بر خود بسته می‌دیدند. صرفا گویای این جهت است که ‌نمی‌نوشته و نمی‌خوانده است و چه بسا کسانی نمی‌نویسند ولی قادر بر نوشتن ‌هستند و در ظاهر وانمود می‌شود که فاقد سوادند و کتابت نمی‌دانند. پس مفاد آیه‌ چنین است: پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به نوشتن و خواندن دست نزده بود و او را عادت بر نوشتن ‌نبود.» . ، ظاهر عبارت نفی عادت - بر نوشتن و خواندن - است و این در جهت‌ استدلال مناسب‌تر است‌». ۲. ۴ - عدم خدشه در کمال پیامبر به علاوه داشتن سواد کمال است و بی‌سوادی نقص و عیب و چون تمامی ‌کمالات پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از راه عنایت ‌خاص الهی بوده و هرگز نزد کسی و استادی تعلم نیافته ( علم لدنی داشته) پس نمی‌شود ساحت قدس پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از این کمال تهی باشد. عدم تظاهر به‌ سواد، برای اتمام حجت و بستن راه اعتراض و تشکیک بوده است. منبع: اعراف/سوره۷، آیه۱۵۷و۱۵۸ · جمعه/سوره۶۲، آیه۲ · بقره/سوره۲، آیه۷۸ · تفسیر کبیر، ج۱۵، ص۳۸۰ · عنکبوت، سوره۲۹، آیه۴۸ · التبیان، ج۸، ص۱۹۳ · المیزان، ج۱۶، ص۱۳۹