کارکردگرایی (کلام): چند تذکر

ایمان و دین‌داری، دارای مراتب و شدت و ضعف است. ضعف و قوت کارکردهای دین، به شدت و ضعف ایمان متدینان و نحوه‌ی روی کرد و اقبال آن‌ها به دین بستگی دارد. ۱۲. ۱ - تذکر اول ممکن است برخی گمان کنند که با مواد مخّدر یا هیپنوتیزم و مانند این‌ها نیز برخی کارکردهای دین تحقق‌پذیر است و دین در آن امور، بدیل و جانشین دارد. ثانیاً، غرض، تنها تحقق کارکرد نیست؛ بلکه باید بدون ضررهای جانبی دیگر، دارای کارکرد مثبت باشد و ضررهای فراوان مواد مخدر یا هیپنوتیزم، بر عوام و خواص پوشیده نیست. ۱۲. ۲ - تذکر دوم پبرخی از نویسندگان، کارکردهای منفی به دین نسبت داده‌اند؛ این سخن که تنوع دینی، موجب تعارض و تفرقه است، تا حدودی صحیح است؛ ولی حقّ مطلب آن است که دین در واقع، یکی بیش نیست و دین بَعدی، مهیمن، کامل کننده و ناسخ دین قبلی است و اگر همه به دین واحد تن می‌دادند، همبستگی جوامع نیز فراهم می‌آمد. علاوه بر این که فرقه‌های ساختگی بشری و آیین‌ها و مذاهب دروغین شیطانی که توسط شیاطین انس به وجود آمده‌اند و موجب تفرقه می‌شوند را نباید با دین حقّ و الهی که موجب وحدت می‌گردد، یکی پنداشت. ۱۲. ۳ - تذکر سوم برخی از جامعه‌شناسان غربی مدعی شده‌اند که مذهب نه تنها از راهنمایی اخلاق و رفتار اجتماعی ، عاجز مانده بلکه غالباً عادات و آداب و رسوم اجتماعی را دنبال کرده و تنها به نسخ رسوم و سنّتی که مورد مخالفت عمومی بوده اکتفا نموده است. این ادعا نیز بر دینی چون مسیحیتِ تحریف‌شده و آشفته منطبق است و اسلام عزیز را شامل نمی‌شود؛ زیرا هم چنان که در گفتار هفدهم آمده است، دین پاسخ‌گوی نیازهای متغیر اخلاقی است و بر مبنای اصول ثابت اخلاقی، حکم‌رانی می‌کند. تعداد کودکانی که در دنیای امروز، با وجود این همه منابع طبیعی و تکنولوژی‌های پیش‌رفته، از گرسنگی می‌میرند، آمار اسف‌انگیز فجایع و ابتذالات اخلاقی، مشکلات روانی، جنایت‌ها، خیانت‌ها، خودکشی‌ها و آسیب‌های فراوان اجتماعی در غرب، زمانی گسترش یافت که امثال نیچه، ضرورت کشتن خدا در غرب را مطرح کردند؛ ایسم به لاییسم بدل شد و لیبرالیسم فرهنگی رواج یافت. ۱۲. ۴ - تذکر چهارم البتّه نخبگان عصر جدید، توجه گسترده‌ای به جایگاه ویژه و کلیدی خداپرستی و اعتقادات مذهبی و دین باوری نموده‌اند و به نقش کاربردی این اعتقادات در بازسازی و به‌سازی جامعه‌ی جهانی و تامین نیازهای اولیه و ثانویه‌ی زندگی بشر عنایت دارند؛ حتّی به نقش دین در زمینه‌ی کنترل آثار و تبعات سوء توسعه اقتصادی نیز توجه دارند؛ به همین دلیل، پاره‌ای از اساتید در دانشگاه‌های معتبر جهان، به نقش ارزش‌های معنوی و دینی در تحصیل و رشد علمی دانشجویان اعتراف می‌کنند و انسانِ دارای گرایش به اعتقادات دینی را از نظر جسمی و روانی سالم‌تر معرفی می‌کنند. برخی چنین اعتراف می‌کنند که مذهب باعث پدید آمدن سؤالات زیادی در حوزه‌های مختلف علوم گشته و پایه‌های طب و علم را پی نهاده است. «به عقیده‌ی من، کلید دنیای بهتر برای کودکان ما، تاکید مجدد بر اهمیّت ارزش‌ها و تشویق آرمان‌گرایی است، احساس می‌کنم، بچه‌ها و بزرگ‌سالان در خانواده‌ای که از مذهب خاص پیروی می‌کنند، افراد خوش‌بختی هستند». منبع: جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی حسن منصور و حسن حسینی کلجاهی، چاپ تهران: انتشارت امیرکبیر، ص۲۷۲ · جامعه‌شناسی، ترجمه‌ی مشفق همدانی، ص۱۴۵ · جامعه‌شناسی ماکس وبر، ص۱۹۱ · دنیای بهتر برای کودکانمان، منصوره حکمی، ص۱۱۸